BACTERIOLOGIE
SAMENVATTING
PROF ANDRE
AJ 2024 - 2025
1
,Inhoudstafel
Inhoudstafel ............................................................................................................................................................................................................... 2
Introduc e .................................................................................................................................................................................................................4
1. Rol van microbiologie en bacteriologie in de menselijke gezondheid ........................................................................................................ 4
2. Begrijpen van de infec ebron .................................................................................................................................................................... 7
3. Hoe ontstaan uitbraken? ...........................................................................................................................................................................9
4. One health aanpak ..................................................................................................................................................................................... 9
5. Belang van gezond eten, water, lucht en omgeving ................................................................................................................................. 10
6. Risicofactoren voor infec es .................................................................................................................................................................... 11
7. Pathogenese van infec e ......................................................................................................................................................................... 11
Bacteriologie ............................................................................................................................................................................................................ 12
1. Structuur van een bacterie ......................................................................................................................................................................12
2. Bacterieel metabolisme ........................................................................................................................................................................... 17
Diagnose van infec es en iden fica e van bacteriën .............................................................................................................................................. 19
1. Macroscopische en microscopisch onderzoek van klinische monsters .................................................................................................... 19
2. Cultuur en isola e van bacteriën van klinische exemplaren .................................................................................................................... 22
3. Iden fica e van bacteriën .......................................................................................................................................................................23
4. Toepassing van next genera on sequencing ............................................................................................................................................ 26
5. Diagnose van gastro-intes nale infec es ................................................................................................................................................. 26
6. Diagnose van TB en MDR-TB.................................................................................................................................................................... 26
Drug suscep bility tes ng en therapeu sche medica emonitoring ....................................................................................................................... 27
1. An bacteriële ac viteit ............................................................................................................................................................................27
2. Drug suscep bility tes ng........................................................................................................................................................................ 29
3. Farmocokine ek ...................................................................................................................................................................................... 30
4. Farmacodynamiek.................................................................................................................................................................................... 31
5. Therapeu sche medica emonitoring (therapeu c drug monitoring) ..................................................................................................... 32
An bio ca en AMR .................................................................................................................................................................................................. 33
1. Behandeling van syphilis tot de ontdekking van penicilline ..................................................................................................................... 33
2. Systema sche studie van natuurlijke producten ..................................................................................................................................... 34
3. Ontstaan van drug resistance .................................................................................................................................................................. 35
4. Werkingmechanismen van an bio ca en an bio caresisten e ............................................................................................................. 36
5. Alterna even voor an bio ca: fagen ......................................................................................................................................................42
An bacteriële vaccins en door vaccina e te voorkomen bacteriële ziekten ...........................................................................................................42
1. Principes van vaccina e ........................................................................................................................................................................... 42
2. Vaccins in België ....................................................................................................................................................................................... 44
3. Bacteriële meningi s ............................................................................................................................................................................... 45
4. Haemophilus influenzae type B ............................................................................................................................................................... 46
5. Neisseria meningi dis .............................................................................................................................................................................. 46
6. Streptococcus pneumoniae .....................................................................................................................................................................47
7. Salmonella enterica subsp. enterica serovar Typhi ..................................................................................................................................47
Huid en weke delen infec es ...................................................................................................................................................................................48
2
, 1. Normale huid en haar microbioom .......................................................................................................................................................... 48
2. Ziekten geassocieerd met dysbiose .........................................................................................................................................................48
3. Streptococcus pyogenes en staphylococcus aureus.................................................................................................................................49
4. Abceda e ................................................................................................................................................................................................. 49
5. Ziekte veroorzaakt door toxinen .............................................................................................................................................................. 50
6. Katheter gerelateerde infec es................................................................................................................................................................ 50
7. Oppervlakkige bacteriële infec es ........................................................................................................................................................... 51
8. Infec es waarbij de follikels betrokken zijn ............................................................................................................................................. 51
9. Weke delen infec es ................................................................................................................................................................................ 52
10. Gezondheidszorg geassocieerde infec es .......................................................................................................................................... 53
11. Andere huidinfec es met huid manifesta es ..................................................................................................................................... 53
Infec es van mond, oor en luchtwegen................................................................................................................................................................... 56
1. Ziekten van de mond gerelateerd aan dysbiose ...................................................................................................................................... 56
2. Infec es van de bovenste luchtwegen ..................................................................................................................................................... 57
3. Infec es van de onderste luchtwegen ..................................................................................................................................................... 60
4. Bacteriële pneumonie .............................................................................................................................................................................. 60
5. Longziekten veroorzaakt door mycobacteria ...........................................................................................................................................62
Infec es van de urinewegen en SOA’s ..................................................................................................................................................................... 64
1. Urineweginfec es (UWI) .......................................................................................................................................................................... 64
2. Chorioamnioni s en neonatale meningi s .............................................................................................................................................. 67
3. SOA’s en pelvic inflammatory disease ...................................................................................................................................................... 67
Infec es van het maagdarmstelsel .......................................................................................................................................................................... 69
1. Sociale determinanten van gastro-intes nale infec es ........................................................................................................................... 69
2. Voedsel intoxica e ................................................................................................................................................................................... 70
3. Gastrische en duodenale ulcera ............................................................................................................................................................... 70
4. Gastro-intes nale infec es ...................................................................................................................................................................... 71
5. Voedselinfec es die systemische ziekten veroorzaken ............................................................................................................................ 72
6. Listeria monocytogenes ...........................................................................................................................................................................73
Bot en gewricht infec es ......................................................................................................................................................................................... 73
1. Osteomyeli s ........................................................................................................................................................................................... 73
2. Biofilm-gerelateerde infec es ..................................................................................................................................................................74
3. Diabe sche voet ...................................................................................................................................................................................... 74
4. Sep sche artri s ......................................................................................................................................................................................75
5. Osteomyeli s en sep sche artri s bij kinderen .......................................................................................................................................75
6. Andere atypische artri s .......................................................................................................................................................................... 75
Verschillende bacteriële infec es ............................................................................................................................................................................ 76
1. Meningi s ................................................................................................................................................................................................ 76
2. Endocardi s ............................................................................................................................................................................................. 77
3. Sep sche thromboflebi s ........................................................................................................................................................................ 78
4. Leptospirose ............................................................................................................................................................................................78
3
,Introductie
1. Rol van microbiologie en bacteriologie in de menselijke gezondheid
- Medische microbiologie = studie van microscopische organismen die
ziekten veroorzaken
- Bacteriën
o Eencellige micro-organismen die schade aanrichten via toxinen of
invasie
o Ongeveer even groot als mitochondria (mitochondria waren
waarschijnlijk bacteriën die de eukaryo sch cel zijn binnengekomen)
- Virussen zijn niet-levend en vermenigvuldigen zich in gastheercellen
- Parasieten en schimmels
1.1 Bacteriën en de gastheer: van structuur tot pathogeniciteit
1.1.1 Menselijke vs bacteriële cel
Eukaryoot Prokaryoot
Celkern waarin DNA is opgeslagen Geen celkern: DNA zwee vrij in cytoplasma
Organellen Geen organellen, wel ribosomen
Groter en complexer Kleiner en eenvoudiger
Membraanstructuur Kunnen zich snel delen en zich aanpassen aan verschillende omgevingen
- Microbioom = complexe gemeenschap van bacteriën, schimmels en virussen op huid, mond, darmen,
urogenitale tractus
o Diversiteit: bacteriën verschillen per lichaamsdeel; binnenkant lichaam meestal steriel
o Gezondheid: ondersteunt immuunsysteem, spijsvertering, barrièrefunc e
o Dysbiose: verstoring evenwicht → ontstekingen, ziekten (bv. hart- en vaatziekten, obesitas,
psychische aandoeningen)
- Mond: voorkomt schadelijke bacteriën; dysbiose → cariës, parodon s, systemische ziekten.
- Huid: barrière, immuuntraining; dysbiose → acne, eczeem, infec es
- Darmen: spijsvertering, immuunregula e; dysbiose → IBD, PDS, obesitas, veranderd vetmetabolisme
- Urogenitale tractus: lactobacillen beschermen; dysbiose → infec es, vaginose, verhoogd risico SOA’s
- Luchtwegen: bacteriën aanwezig bij inademing; evenwicht nodig om infec es te voorkomen
1.1.2 Pathogeniciteit van bacteriën
Classifica e van bacteriën op basis van ziekteverwekkend vermogen
- Obligate pathogenen
o Veroorzaken al jd ziekte bij besme ng, ook bij gezonde personen
o Voorbeeld: Mycobacterium tuberculosis → tuberculose (ac eve infec e: koorts, hoest, slijm)
- Opportunis sche pathogenen
o Veroorzaken alleen ziekte bij verzwakte afweer of verkeerde lokalisa e
o Zijn vaak minder erns g maar gevaarlijk bij immuungecompromi eerden
o Voorbeeld: Pseudomonas aeruginosa → infec es bij immuunzwakke personen (bv. HIV, neutropenie)
- Niet-pathogene bacteriën
o Normaal onschadelijk of guns g (bv. darmflora, afvala raak in de natuur)
o Soms schadelijk bij verstoring van het ecosysteem, maar meestal cruciaal voor gezondheid en milieu
4
,1.1.3 Bacteriële structuur en immuniteit
- Celwand en immuunherkenning
o Pep doglycaan: biedt structuur, herkend door humane
receptoren → immuunrespons
o Gram-nega eve bacteriën: beva en lipopolysacchariden (LPS) →
sterke inflammatoire reac e (LPS werken als endotoxinen)
o Gram-posi eve bacteriën: beva en teichoïnezuren en
lipoteichoïnezuren → s muleren immuunsysteem
- Beweging en hech ng
o Flagellen: zorgen voor mobiliteit, worden herkend door het immuunsysteem
o Pili en fimbriae: helpen bij hech ng aan gastheercellen → immuunsysteem detecteert deze
structuren
- Bescherming tegen het immuunsysteem: kapsel (polysacharidenlaag): beschermt bacteriën tegen fagocytose
→ moeilijker te elimineren.
- Exotoxinen: eiwi en die direct schade toebrengen en sterke immuunrespons uitlokken
- Immuunsysteem herkent bacteriële structuren en ac veert een afweerreac e
- Pathogenen kunnen zich verdedigen en zo infec es veroorzaken of langdurig overleven in de gastheer
1.1.4 Endocytose en intracellulaire overleving
- Fagocytose = opname en a raak van bacteriën
o Afweercellen (macrofaag, neutrofiel) herkennen moleculaire patronen op bacteriën
o Bacterie bindt aan receptor → membraan omsluit bacterie → vorming fagosoom → fagosoom
fuseert met lysosoom → enzyma sche a raak van bacterie
- Genexpressie en afweermechanismen
o Gastheercel en bacterie wijzigen RNA-profiel bij interac e
o Gastheercellen ac veren genen voor an microbiële eiwi en en signaalmoleculen
o Bacteriën schakelen genen in om te ontsnappen of zich te beschermen tegen fagocytose
- Overlevingsstrategieën van bacteriën
o Intracellulair leven: bacteriën verbergen zich binnen fagocyten om
immuunrespons te ontwijken
o An genische varia e: veranderen oppervlakte-an genen om
herkenning te voorkomen
o Immunomodula e: produceren moleculen die immuunrespons
onderdrukken of manipuleren
- Gevolgen van immuunontwijking
o Bacteriën die ontsnappen aan fagocytose kunnen zich blijven vermenigvuldigen en een chronische
infec e veroorzaken.
o Intracellulaire persisten e leidt tot voortdurende infec e en verspreiding in het lichaam
1.1.5 Productie van toxines
- Endotoxines
o Vrijgegeven door gramnega eve bacteriën (bv
lipopolysacchariden (LPS))
o Kunnen erns ge ontstekingsreac es veroorzaken
- Exotoxinen:
o Geproduceerd door bacteriën
o Veroorzaken diverse effecten: celdood, weefselbeschadiging, verstoring van celmetabolisme,
symptomen zoals diarree, braken, en verlamming
5
,1.2 Medische microbiologie: rol, diagnose, behandeling en laboratoria
1.2.1 Brede rol van medische microbiologie
- Diagnose en e ologie van infec es: bepalen van
pathogeen, behandelkeuzes obv vermoedelijk,
inzicht in infec es: begrip van hoe infec es zich
ontwikkelen en verspreiden
- Monitoring van resisten e en resisten e-
epidemiologie
- Monitoring van inciden e en uitbraken
- Empirische behandeling en de rol van laboratoriumresultaten
o Empirische behandeling: artsen starten behandeling op basis van vermoedelijke infec e
o Verandering naar gerichte behandeling (target therapy) zodar laboresultaten bekend zijn
- Preven e van infec es: dragers van mul resistente pathogenen iden ficeren en isoleren
1.2.2 Diagnose en behandeling
- Anamnese en lichamelijk onderzoek
- Arts start empirische behandeling op
- Diagnos sche tests: bloedonderzoek, urinekweek, sputumanalyse,
PCR-tests, radiografische beeldvorming.
- Zodra het pathogeen is geïden ficeerd, wordt de behandeling
aangepast naar een specifiek an bio cum (target therapy)
- Zorgvuldige afweging van an bio cagebruik
- Nauwkeurigheid in behandeling: keuze van an bio ca moet strikt
noodzakelijk en gericht zijn
- Alleen noodzakelijke tests kiezen en overma g gebruik van tests voorkomen
o Tests hebben een prijs en zijn niet al jd voordelig
1.2.3 Brede set aan laboratoriumtechnieken
- Microscopisch onderzoek: eerste stap om micro-organismen zichtbaar te maken
- Kweekmethoden
- PCR: detecteert gene sch materiaal van moeilijk te kweken pathogenen, zelfs in lage aantallen
- Serologische testen: detecteren an lichamen of an genen in bloed, nu g bij moeilijk te kweken pathogenen
of voor bewijs van eerdere blootstelling
1.2.4 Rol van referentielaboratoria
Referen elaboratoria: essen eel voor de wereldwijde bewaking van infec eziekten, gespecialiseerd in geavanceerde
diagnos ek
- Gebruik van moleculaire typologie (DNA-sequencing, PCR) om de gene sche samenstelling van
ziekteverwekkers te bepalen en de herkomst en transmissieroute te traceren
- Monitoren van opkomst en verspreiding van resisten e door specifieke tests en het analyseren van
resisten egenen, zoals whole genome sequencing (WGS)
- Onderzoek naar de oorsprong van epidemieën
- Meet an lichamen in bloed voor inzicht in immuniteit en afweersysteem van de bevolking
- Waarschuwen voor nieuwe trends, zoals resistente stammen of nieuwe pathogenen, en ondersteunen
volksgezondheidsmaatregelen.
Verschil met diagnos sche laboratoria: referen elaboratoria bieden bredere analyses, zoals luchtmonsters, en kijken
verder dan wat ziekenhuislaboratoria detecteren
6
,1.3 Infecties, resistentie en biofilms
1.3.1 Hoe een infectie start en hoe het eindigt
Fasen van infec e
- Infec e begint: ziekteverwekker koloniseert zonder
symptomen (incuba e jd)
- Asymptoma sche dragers: kunnen de infec e overdragen
zonder ziek te zijn
- Symptoma sche fase: klachten verschijnen, verhoogd besme ngsrisico, trigger om naar de arts te gaan
- Herstelfase: ziekteverwekker wordt opgeruimd, mogelijk immuniteit opgebouwd
- Volksgezondheid: belang van hygiëne, vaccina e en diagnos ek om verspreiding te voorkomen
Moeilijkheden
- Bv COVID-19
o Weinig symptomen voor sommige bevolkingsgroepen, maar erns g voor anderen zorgt voor
snelle verspreiding
o Proberen mensen zonder symptomen te diagnos ceren
- Bv HIV
o Je voelt je niet ziek en blij seksuele ac viteit hebben, maar bent je niet bewust van de overdracht
van de ziekte
o Dit is hoe de ziekte zich verspreidde
o We moeten informa e delen: gebruik condooms, waar je je kunt laten testen (testen vóór de
symptomen)
1.3.2 Opkomt van resistentie tegen geneesmiddelen
- Bacteriën kunnen ongevoelig worden voor an bio ca door spontane muta es (bacteriën delen elke 20min)
- Sommige muta es kunnen resisten e veroorzaken
- Bij an bio cagebruik sterven gevoelige bacteriën, terwijl resistente bacteriën overleven en zich
vermenigvuldigen = selec e van resistente bacteriën
1.3.3 Bacteriële biofilms
- Ontstaan wanneer bacteriën zich hechten en een beschermende
extracellulaire matrix vormen regelt voedingsstoffen, water en
beschermt tegen uitdroging, desinfec emiddelen en UV-licht
- Klinisch probleem, vooral op prothesen, hartkleppen, intraveneuze
lijnen
2. Begrijpen van de infec ebron
2.1 Reservoirs en transmissie van pathogenen
- Pathogenen komen voor in
o Exogene reservoirs: mensen, dieren, omgeving, vectoren
o Endogene reservoirs: lichaamseigen microbiota
- Endogene pathogenen veroorzaken infec es bij verzwakte afweer of verkeerde lokalisa e (bv darmbacteriën
in bloedbaan)
- Exogene pathogenen verspreiden zich via direct contact, dierlijke reservoirs, omgevingsbronnen (water,
bodem) en vectoren (muggen, teken)
- Transmissieroutes variëren, a ankelijk van de ziekteverwekker en vector
- Mens, dier en omgeving vormen een complex netwerk van ziekteverspreiding
- Trasmissieroutes: airborne, bloed, seksueel, direct contact, voeding (bv niet gepasteuriseerde melk)
7
,2.2 Infectiebronnen
2.2.1 Omgeving als infectiebron
- Omgevingsbronnen (water, bodem, oppervlakken) herbergen diverse pathogenen
- Je moet mensen blootstellen aan een niet-steriele omgeving om het immuunsysteem te trainen.
- Preven e: sterilisa e, desinfec e, vocht- en temperatuurcontrole, waterbeheer
2.2.2 Dieren als infectiebron
- Zoönosen: infec eziekten die van dieren op mensen overgaan.
- Overdracht via direct contact, besmet voedsel of ingeademde aërosolen
- Voedselgerelateerde blootstelling: vlees eten, melk drinken
- Preven e via pasteurisa e: doodt bacteriën in melk verlengt houdbaarheid
- Preven e via koken van vlees: doodt bacteriën uit de leefomgeving van dieren (bv kip)
- Directe overdracht: contact met dieren kan infec es veroorzaken
Brucellose
- = zoöno sche infec e veroorzaakt door Brucella bacteriën, voornamelijk
bij vee
- Loca e van infec e: in trofoblast veroorzaakt abortussen
- Overdracht naar mensen: door contact met besme e dieren of hun
uitscheidingen, of door consump e van ongepasteuriseerde zuivel (melk,
kaas)
- Dierenartsen worden blootgesteld aan miljoenen van deze bacteriën
Anthrax (miltvuur)
- Veroorzaakt door bacillus anthracis
- Produceert sporen die jarenlang in de bodem kunnen overleven tot in een guns ge omgeving voor
vermenigvuldiging ac va e van sporen: bij binnendringen in het lichaam van een dier of mens waar
voedingsstoffen aanwezig zijn transformeren in ac eve bacteriën
- Komen GI-tractus binnen en produceren toxines
- Overdracht naar mensen: via direct contact met besme e dieren, inademing van sporen of consump e van
besme e dierlijke producten
Micobacterium bovis
- Veroorzaakt rundertuberculose
- Overdracht naar mensen: geïnfecteerde koeien scheiden bacteriën uit via
hun longen, die kunnen overgaan naar de longen van mensen en een
tuberculose-ach ge ziekte veroorzaken
- Gastro-intes nale tuberculose is vaker voorkomend in landen waar melk
niet gepasteuriseerd wordt (bv Mexico)
Coxiella burnetii
- Q-koorts wordt veroorzaakt door Coxiella burne i, die geiten, schapen en
runderen infecteert
- Overdracht naar mensen: inademen van besme e aërosolen of stofdeeltjes,
vooral in gebieden met vee
- Bacteriën kunnen door de wind over lange afstanden komen
2.2.3 Insecten als infectiebron
- Vector-overgedragen bacteriële infec es ontstaan wanneer ziekteverwekkers zich in een vector (luis, teek,
vlo) ves gen en via een beet naar een vatbare mens worden overgedragen
8
,Bartonella quintana (loopgravenkoorts)
- Trench fever: ziekte jdens de Eerste Wereldoorlog, gekoppeld aan slechte hygiëne en overdracht via
lichaamsluizen
- Verdwenen door verbeterde leefomstandigheden
- Huidige gevallen: zeldzaam, maar nog steeds te zien bij daklozen
- Preven e: huisves ng, hygiëne en goede voeding helpen de ziekte te voorkomen
Yersinia pestis (pest)
- Verantwoordelijk voor grote epidemieën
- Ra en: reservoir, leven hun eigen leven en kunnen besmet raken mensen bijten pest
- Symptomen: pijnlijke gezwollen lymfeklieren
- Plaag kan snel verergeren, soms naar het bloed (sep cemic plague), wat kan leiden tot snelle dood
- Kan leiden tot luchtweginfec es, wat het gemakkelijker maakt voor de bacterie om zich via de lucht te
verspreiden
- De plaag komt niet meer voor door bestaande behandelingen
2.2.4 Mensen als bron van infectie
- Mens-op-mens-overdracht: Verspreiding van infec es binnen een gemeenschap
- Directe overdracht: via fysiek contact of uitwisseling van lichaamsvloeistoffen (bv via seks of hoesten)
- Indirecte overdracht: via besme e voorwerpen of inademing van aërosolen
3. Hoe ontstaan uitbraken?
- Infec es hebben door de geschiedenis heen epidemieën veroorzaakt
- De impact op volksgezondheid en economie was vaak groot
3.1 Basis in epidemiologische modelering
- In het SIR-model zijn er drie groepen: vatbaar (S), besmet (I),
hersteld (R)
- Twee belangrijke parameters:
o β (beta): transmissiesnelheid, bepaalt hoe vaak een vatbaar individu een besmet persoon tegenkomt
en geïnfecteerd raakt
o γ (gamma): herstelsnelheid, beschrij hoe snel besme e individuen herstellen of uit de besme elijke
popula e verdwijnen
- Het basisreproduc egetal (R0) wordt berekend als R0 = β/γ gee aan hoeveel secundaire besme ngen
één besme e persoon kan veroorzaken in een volledig vatbare popula e
- De samenleving begreep dat we moeten investeren in preven e
- Endemische situa e: pathogenen circuleren op een constant
niveau zonder grote toename of afname (bv tuberculose
- De ziekte blij bestaan omdat mensen in armoede niet de
middelen of omstandigheden hebben om de ziekte te voorkomen,
zelfs als deze niet zeer besme elijk is
4. One health aanpak
- One Health-benadering: gezondheid van mensen, dieren en milieu zijn met elkaar verbonden
- Problemen in één domein beïnvloeden de andere samenwerking tussen humane geneeskunde,
diergeneeskunde, milieuwetenschappen, landbouw en volksgezondheid is cruciaal
- Doel: op male gezondheidsresultaten voor mens, dier en milieu door een mul disciplinaire aanpak
- Het milieu is de afgelopen eeuwen sterk geëvolueerd, wat invloed hee op de ziektelast
9
, 4.1 One health principes
4.1.1 Toegepast op preventie van infectieziekten
- Omgevingsfactoren spelen een cruciale rol in het voorkomen van infec eziekten
o Luchtkwaliteit binnenshuis beïnvloedt de verspreiding van infec es (schimmelgroei en slechte
ven la e verhogen risico’s) goede ven la e, vochtbeheersing en schimmelpreven e verminderen
gezondheidsproblemen
o Schoon water is essen eel om watergedragen ziekten te voorkomen (verontreinigd water bevat
pathogenen en kan ziek maken) goed waterbeheer, sanitaire voorzieningen en vervuilingscontrole
4.1.2 Toegepast op complexe sociale patronen en kwetsbare groepen
- Kwetsbare groepen (migranten, vluchtelingen, daklozen, LGBTQI+) hebben verhoogd risico op infec eziekten
- Oorzaken: beperkte toegang tot zorg, slechte sanitaire voorzieningen, drukke leefomgevingen, en specifieke
risicofactoren a ankelijk van herkomst of leefs jl
- Begrip voor herkomst is essen eel bij zorg voor specifieke gemeenschappen
- LGBTQI+-gemeenschap hee een verhoogd risico op bepaalde ziekten preven e van SOA’s is noodzakelijk
en vereist gerichte aanpak
- Belangrijk: risicofactoren erkennen zonder s gma sering
4.2 Antimicrobiële resistentie
- Oorzaken: overma g an bio cagebruik in landbouw en gezondheidszorg
- Bevolkingsgroei verhoogt de vraag naar vlees veehouderij moet groei versnellen voor economische winst
- An bio ca in lage dosis gebruikt om dieren sneller te laten groeien resistente bacteriën in hun flora
- Resistente bacteriën komen via besmet vlees, voedsel, water en direct contact in het milieu en bij mensen
terecht hogere ster e, langere ziekenhuisopnames en moeilijk behandelbare infec es
- Ziekenhuizen versterken het probleem door veelvuldig
an bio cagebruik en selec e van resistente bacteriën
- AMR is wereldwijd aanwezig in ziekenhuizen doordat
resistente bacteriën zich daar verspreiden
- In Europa gelden strengere regels tegen an bio cagebruik
in de veehouderij, maar dit is niet zo overal ter wereld
- Oplossingen: verantwoord an bio cagebruik, strengere
regelgeving, betere infec epreven e en bewustwording in
landbouw en zorg
5. Belang van gezond eten, water, lucht en omgeving
Vibrio cholerae (cholera)
- Cholera verspreidt zich snel via besmet water en voedsel
o Vooral in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen
- Indexgevallen kunnen leiden tot grootschalige uitbraken in kwetsbare gemeenschappen
- Explosieve verspreiding mogelijk in dichtbevolkte gebieden zonder veilig drinkwater en goede hygiëne
- In landen met goede infrastructuur (bv België) wordt cholera beperkt, terwijl in regio’s zonder schoon water
kunnen grootschalige uitbraken ontstaan
Promiscuïteit, malnutri e en HIV
- TB verspreidt zich door ademhalingsdruppels, vooral in slecht geven leerde en overbevolkte ruimtes.
- Mensen met latente TB zijn niet besme elijk, maar ondervoeding of immunosuppressie (bv HIV) kan de
ziekte ac veren
- Explosieve verspreiding: overbevolking, ondervoeding, hoge HIV-prevalen e verhogen risico op uitbraken
10
SAMENVATTING
PROF ANDRE
AJ 2024 - 2025
1
,Inhoudstafel
Inhoudstafel ............................................................................................................................................................................................................... 2
Introduc e .................................................................................................................................................................................................................4
1. Rol van microbiologie en bacteriologie in de menselijke gezondheid ........................................................................................................ 4
2. Begrijpen van de infec ebron .................................................................................................................................................................... 7
3. Hoe ontstaan uitbraken? ...........................................................................................................................................................................9
4. One health aanpak ..................................................................................................................................................................................... 9
5. Belang van gezond eten, water, lucht en omgeving ................................................................................................................................. 10
6. Risicofactoren voor infec es .................................................................................................................................................................... 11
7. Pathogenese van infec e ......................................................................................................................................................................... 11
Bacteriologie ............................................................................................................................................................................................................ 12
1. Structuur van een bacterie ......................................................................................................................................................................12
2. Bacterieel metabolisme ........................................................................................................................................................................... 17
Diagnose van infec es en iden fica e van bacteriën .............................................................................................................................................. 19
1. Macroscopische en microscopisch onderzoek van klinische monsters .................................................................................................... 19
2. Cultuur en isola e van bacteriën van klinische exemplaren .................................................................................................................... 22
3. Iden fica e van bacteriën .......................................................................................................................................................................23
4. Toepassing van next genera on sequencing ............................................................................................................................................ 26
5. Diagnose van gastro-intes nale infec es ................................................................................................................................................. 26
6. Diagnose van TB en MDR-TB.................................................................................................................................................................... 26
Drug suscep bility tes ng en therapeu sche medica emonitoring ....................................................................................................................... 27
1. An bacteriële ac viteit ............................................................................................................................................................................27
2. Drug suscep bility tes ng........................................................................................................................................................................ 29
3. Farmocokine ek ...................................................................................................................................................................................... 30
4. Farmacodynamiek.................................................................................................................................................................................... 31
5. Therapeu sche medica emonitoring (therapeu c drug monitoring) ..................................................................................................... 32
An bio ca en AMR .................................................................................................................................................................................................. 33
1. Behandeling van syphilis tot de ontdekking van penicilline ..................................................................................................................... 33
2. Systema sche studie van natuurlijke producten ..................................................................................................................................... 34
3. Ontstaan van drug resistance .................................................................................................................................................................. 35
4. Werkingmechanismen van an bio ca en an bio caresisten e ............................................................................................................. 36
5. Alterna even voor an bio ca: fagen ......................................................................................................................................................42
An bacteriële vaccins en door vaccina e te voorkomen bacteriële ziekten ...........................................................................................................42
1. Principes van vaccina e ........................................................................................................................................................................... 42
2. Vaccins in België ....................................................................................................................................................................................... 44
3. Bacteriële meningi s ............................................................................................................................................................................... 45
4. Haemophilus influenzae type B ............................................................................................................................................................... 46
5. Neisseria meningi dis .............................................................................................................................................................................. 46
6. Streptococcus pneumoniae .....................................................................................................................................................................47
7. Salmonella enterica subsp. enterica serovar Typhi ..................................................................................................................................47
Huid en weke delen infec es ...................................................................................................................................................................................48
2
, 1. Normale huid en haar microbioom .......................................................................................................................................................... 48
2. Ziekten geassocieerd met dysbiose .........................................................................................................................................................48
3. Streptococcus pyogenes en staphylococcus aureus.................................................................................................................................49
4. Abceda e ................................................................................................................................................................................................. 49
5. Ziekte veroorzaakt door toxinen .............................................................................................................................................................. 50
6. Katheter gerelateerde infec es................................................................................................................................................................ 50
7. Oppervlakkige bacteriële infec es ........................................................................................................................................................... 51
8. Infec es waarbij de follikels betrokken zijn ............................................................................................................................................. 51
9. Weke delen infec es ................................................................................................................................................................................ 52
10. Gezondheidszorg geassocieerde infec es .......................................................................................................................................... 53
11. Andere huidinfec es met huid manifesta es ..................................................................................................................................... 53
Infec es van mond, oor en luchtwegen................................................................................................................................................................... 56
1. Ziekten van de mond gerelateerd aan dysbiose ...................................................................................................................................... 56
2. Infec es van de bovenste luchtwegen ..................................................................................................................................................... 57
3. Infec es van de onderste luchtwegen ..................................................................................................................................................... 60
4. Bacteriële pneumonie .............................................................................................................................................................................. 60
5. Longziekten veroorzaakt door mycobacteria ...........................................................................................................................................62
Infec es van de urinewegen en SOA’s ..................................................................................................................................................................... 64
1. Urineweginfec es (UWI) .......................................................................................................................................................................... 64
2. Chorioamnioni s en neonatale meningi s .............................................................................................................................................. 67
3. SOA’s en pelvic inflammatory disease ...................................................................................................................................................... 67
Infec es van het maagdarmstelsel .......................................................................................................................................................................... 69
1. Sociale determinanten van gastro-intes nale infec es ........................................................................................................................... 69
2. Voedsel intoxica e ................................................................................................................................................................................... 70
3. Gastrische en duodenale ulcera ............................................................................................................................................................... 70
4. Gastro-intes nale infec es ...................................................................................................................................................................... 71
5. Voedselinfec es die systemische ziekten veroorzaken ............................................................................................................................ 72
6. Listeria monocytogenes ...........................................................................................................................................................................73
Bot en gewricht infec es ......................................................................................................................................................................................... 73
1. Osteomyeli s ........................................................................................................................................................................................... 73
2. Biofilm-gerelateerde infec es ..................................................................................................................................................................74
3. Diabe sche voet ...................................................................................................................................................................................... 74
4. Sep sche artri s ......................................................................................................................................................................................75
5. Osteomyeli s en sep sche artri s bij kinderen .......................................................................................................................................75
6. Andere atypische artri s .......................................................................................................................................................................... 75
Verschillende bacteriële infec es ............................................................................................................................................................................ 76
1. Meningi s ................................................................................................................................................................................................ 76
2. Endocardi s ............................................................................................................................................................................................. 77
3. Sep sche thromboflebi s ........................................................................................................................................................................ 78
4. Leptospirose ............................................................................................................................................................................................78
3
,Introductie
1. Rol van microbiologie en bacteriologie in de menselijke gezondheid
- Medische microbiologie = studie van microscopische organismen die
ziekten veroorzaken
- Bacteriën
o Eencellige micro-organismen die schade aanrichten via toxinen of
invasie
o Ongeveer even groot als mitochondria (mitochondria waren
waarschijnlijk bacteriën die de eukaryo sch cel zijn binnengekomen)
- Virussen zijn niet-levend en vermenigvuldigen zich in gastheercellen
- Parasieten en schimmels
1.1 Bacteriën en de gastheer: van structuur tot pathogeniciteit
1.1.1 Menselijke vs bacteriële cel
Eukaryoot Prokaryoot
Celkern waarin DNA is opgeslagen Geen celkern: DNA zwee vrij in cytoplasma
Organellen Geen organellen, wel ribosomen
Groter en complexer Kleiner en eenvoudiger
Membraanstructuur Kunnen zich snel delen en zich aanpassen aan verschillende omgevingen
- Microbioom = complexe gemeenschap van bacteriën, schimmels en virussen op huid, mond, darmen,
urogenitale tractus
o Diversiteit: bacteriën verschillen per lichaamsdeel; binnenkant lichaam meestal steriel
o Gezondheid: ondersteunt immuunsysteem, spijsvertering, barrièrefunc e
o Dysbiose: verstoring evenwicht → ontstekingen, ziekten (bv. hart- en vaatziekten, obesitas,
psychische aandoeningen)
- Mond: voorkomt schadelijke bacteriën; dysbiose → cariës, parodon s, systemische ziekten.
- Huid: barrière, immuuntraining; dysbiose → acne, eczeem, infec es
- Darmen: spijsvertering, immuunregula e; dysbiose → IBD, PDS, obesitas, veranderd vetmetabolisme
- Urogenitale tractus: lactobacillen beschermen; dysbiose → infec es, vaginose, verhoogd risico SOA’s
- Luchtwegen: bacteriën aanwezig bij inademing; evenwicht nodig om infec es te voorkomen
1.1.2 Pathogeniciteit van bacteriën
Classifica e van bacteriën op basis van ziekteverwekkend vermogen
- Obligate pathogenen
o Veroorzaken al jd ziekte bij besme ng, ook bij gezonde personen
o Voorbeeld: Mycobacterium tuberculosis → tuberculose (ac eve infec e: koorts, hoest, slijm)
- Opportunis sche pathogenen
o Veroorzaken alleen ziekte bij verzwakte afweer of verkeerde lokalisa e
o Zijn vaak minder erns g maar gevaarlijk bij immuungecompromi eerden
o Voorbeeld: Pseudomonas aeruginosa → infec es bij immuunzwakke personen (bv. HIV, neutropenie)
- Niet-pathogene bacteriën
o Normaal onschadelijk of guns g (bv. darmflora, afvala raak in de natuur)
o Soms schadelijk bij verstoring van het ecosysteem, maar meestal cruciaal voor gezondheid en milieu
4
,1.1.3 Bacteriële structuur en immuniteit
- Celwand en immuunherkenning
o Pep doglycaan: biedt structuur, herkend door humane
receptoren → immuunrespons
o Gram-nega eve bacteriën: beva en lipopolysacchariden (LPS) →
sterke inflammatoire reac e (LPS werken als endotoxinen)
o Gram-posi eve bacteriën: beva en teichoïnezuren en
lipoteichoïnezuren → s muleren immuunsysteem
- Beweging en hech ng
o Flagellen: zorgen voor mobiliteit, worden herkend door het immuunsysteem
o Pili en fimbriae: helpen bij hech ng aan gastheercellen → immuunsysteem detecteert deze
structuren
- Bescherming tegen het immuunsysteem: kapsel (polysacharidenlaag): beschermt bacteriën tegen fagocytose
→ moeilijker te elimineren.
- Exotoxinen: eiwi en die direct schade toebrengen en sterke immuunrespons uitlokken
- Immuunsysteem herkent bacteriële structuren en ac veert een afweerreac e
- Pathogenen kunnen zich verdedigen en zo infec es veroorzaken of langdurig overleven in de gastheer
1.1.4 Endocytose en intracellulaire overleving
- Fagocytose = opname en a raak van bacteriën
o Afweercellen (macrofaag, neutrofiel) herkennen moleculaire patronen op bacteriën
o Bacterie bindt aan receptor → membraan omsluit bacterie → vorming fagosoom → fagosoom
fuseert met lysosoom → enzyma sche a raak van bacterie
- Genexpressie en afweermechanismen
o Gastheercel en bacterie wijzigen RNA-profiel bij interac e
o Gastheercellen ac veren genen voor an microbiële eiwi en en signaalmoleculen
o Bacteriën schakelen genen in om te ontsnappen of zich te beschermen tegen fagocytose
- Overlevingsstrategieën van bacteriën
o Intracellulair leven: bacteriën verbergen zich binnen fagocyten om
immuunrespons te ontwijken
o An genische varia e: veranderen oppervlakte-an genen om
herkenning te voorkomen
o Immunomodula e: produceren moleculen die immuunrespons
onderdrukken of manipuleren
- Gevolgen van immuunontwijking
o Bacteriën die ontsnappen aan fagocytose kunnen zich blijven vermenigvuldigen en een chronische
infec e veroorzaken.
o Intracellulaire persisten e leidt tot voortdurende infec e en verspreiding in het lichaam
1.1.5 Productie van toxines
- Endotoxines
o Vrijgegeven door gramnega eve bacteriën (bv
lipopolysacchariden (LPS))
o Kunnen erns ge ontstekingsreac es veroorzaken
- Exotoxinen:
o Geproduceerd door bacteriën
o Veroorzaken diverse effecten: celdood, weefselbeschadiging, verstoring van celmetabolisme,
symptomen zoals diarree, braken, en verlamming
5
,1.2 Medische microbiologie: rol, diagnose, behandeling en laboratoria
1.2.1 Brede rol van medische microbiologie
- Diagnose en e ologie van infec es: bepalen van
pathogeen, behandelkeuzes obv vermoedelijk,
inzicht in infec es: begrip van hoe infec es zich
ontwikkelen en verspreiden
- Monitoring van resisten e en resisten e-
epidemiologie
- Monitoring van inciden e en uitbraken
- Empirische behandeling en de rol van laboratoriumresultaten
o Empirische behandeling: artsen starten behandeling op basis van vermoedelijke infec e
o Verandering naar gerichte behandeling (target therapy) zodar laboresultaten bekend zijn
- Preven e van infec es: dragers van mul resistente pathogenen iden ficeren en isoleren
1.2.2 Diagnose en behandeling
- Anamnese en lichamelijk onderzoek
- Arts start empirische behandeling op
- Diagnos sche tests: bloedonderzoek, urinekweek, sputumanalyse,
PCR-tests, radiografische beeldvorming.
- Zodra het pathogeen is geïden ficeerd, wordt de behandeling
aangepast naar een specifiek an bio cum (target therapy)
- Zorgvuldige afweging van an bio cagebruik
- Nauwkeurigheid in behandeling: keuze van an bio ca moet strikt
noodzakelijk en gericht zijn
- Alleen noodzakelijke tests kiezen en overma g gebruik van tests voorkomen
o Tests hebben een prijs en zijn niet al jd voordelig
1.2.3 Brede set aan laboratoriumtechnieken
- Microscopisch onderzoek: eerste stap om micro-organismen zichtbaar te maken
- Kweekmethoden
- PCR: detecteert gene sch materiaal van moeilijk te kweken pathogenen, zelfs in lage aantallen
- Serologische testen: detecteren an lichamen of an genen in bloed, nu g bij moeilijk te kweken pathogenen
of voor bewijs van eerdere blootstelling
1.2.4 Rol van referentielaboratoria
Referen elaboratoria: essen eel voor de wereldwijde bewaking van infec eziekten, gespecialiseerd in geavanceerde
diagnos ek
- Gebruik van moleculaire typologie (DNA-sequencing, PCR) om de gene sche samenstelling van
ziekteverwekkers te bepalen en de herkomst en transmissieroute te traceren
- Monitoren van opkomst en verspreiding van resisten e door specifieke tests en het analyseren van
resisten egenen, zoals whole genome sequencing (WGS)
- Onderzoek naar de oorsprong van epidemieën
- Meet an lichamen in bloed voor inzicht in immuniteit en afweersysteem van de bevolking
- Waarschuwen voor nieuwe trends, zoals resistente stammen of nieuwe pathogenen, en ondersteunen
volksgezondheidsmaatregelen.
Verschil met diagnos sche laboratoria: referen elaboratoria bieden bredere analyses, zoals luchtmonsters, en kijken
verder dan wat ziekenhuislaboratoria detecteren
6
,1.3 Infecties, resistentie en biofilms
1.3.1 Hoe een infectie start en hoe het eindigt
Fasen van infec e
- Infec e begint: ziekteverwekker koloniseert zonder
symptomen (incuba e jd)
- Asymptoma sche dragers: kunnen de infec e overdragen
zonder ziek te zijn
- Symptoma sche fase: klachten verschijnen, verhoogd besme ngsrisico, trigger om naar de arts te gaan
- Herstelfase: ziekteverwekker wordt opgeruimd, mogelijk immuniteit opgebouwd
- Volksgezondheid: belang van hygiëne, vaccina e en diagnos ek om verspreiding te voorkomen
Moeilijkheden
- Bv COVID-19
o Weinig symptomen voor sommige bevolkingsgroepen, maar erns g voor anderen zorgt voor
snelle verspreiding
o Proberen mensen zonder symptomen te diagnos ceren
- Bv HIV
o Je voelt je niet ziek en blij seksuele ac viteit hebben, maar bent je niet bewust van de overdracht
van de ziekte
o Dit is hoe de ziekte zich verspreidde
o We moeten informa e delen: gebruik condooms, waar je je kunt laten testen (testen vóór de
symptomen)
1.3.2 Opkomt van resistentie tegen geneesmiddelen
- Bacteriën kunnen ongevoelig worden voor an bio ca door spontane muta es (bacteriën delen elke 20min)
- Sommige muta es kunnen resisten e veroorzaken
- Bij an bio cagebruik sterven gevoelige bacteriën, terwijl resistente bacteriën overleven en zich
vermenigvuldigen = selec e van resistente bacteriën
1.3.3 Bacteriële biofilms
- Ontstaan wanneer bacteriën zich hechten en een beschermende
extracellulaire matrix vormen regelt voedingsstoffen, water en
beschermt tegen uitdroging, desinfec emiddelen en UV-licht
- Klinisch probleem, vooral op prothesen, hartkleppen, intraveneuze
lijnen
2. Begrijpen van de infec ebron
2.1 Reservoirs en transmissie van pathogenen
- Pathogenen komen voor in
o Exogene reservoirs: mensen, dieren, omgeving, vectoren
o Endogene reservoirs: lichaamseigen microbiota
- Endogene pathogenen veroorzaken infec es bij verzwakte afweer of verkeerde lokalisa e (bv darmbacteriën
in bloedbaan)
- Exogene pathogenen verspreiden zich via direct contact, dierlijke reservoirs, omgevingsbronnen (water,
bodem) en vectoren (muggen, teken)
- Transmissieroutes variëren, a ankelijk van de ziekteverwekker en vector
- Mens, dier en omgeving vormen een complex netwerk van ziekteverspreiding
- Trasmissieroutes: airborne, bloed, seksueel, direct contact, voeding (bv niet gepasteuriseerde melk)
7
,2.2 Infectiebronnen
2.2.1 Omgeving als infectiebron
- Omgevingsbronnen (water, bodem, oppervlakken) herbergen diverse pathogenen
- Je moet mensen blootstellen aan een niet-steriele omgeving om het immuunsysteem te trainen.
- Preven e: sterilisa e, desinfec e, vocht- en temperatuurcontrole, waterbeheer
2.2.2 Dieren als infectiebron
- Zoönosen: infec eziekten die van dieren op mensen overgaan.
- Overdracht via direct contact, besmet voedsel of ingeademde aërosolen
- Voedselgerelateerde blootstelling: vlees eten, melk drinken
- Preven e via pasteurisa e: doodt bacteriën in melk verlengt houdbaarheid
- Preven e via koken van vlees: doodt bacteriën uit de leefomgeving van dieren (bv kip)
- Directe overdracht: contact met dieren kan infec es veroorzaken
Brucellose
- = zoöno sche infec e veroorzaakt door Brucella bacteriën, voornamelijk
bij vee
- Loca e van infec e: in trofoblast veroorzaakt abortussen
- Overdracht naar mensen: door contact met besme e dieren of hun
uitscheidingen, of door consump e van ongepasteuriseerde zuivel (melk,
kaas)
- Dierenartsen worden blootgesteld aan miljoenen van deze bacteriën
Anthrax (miltvuur)
- Veroorzaakt door bacillus anthracis
- Produceert sporen die jarenlang in de bodem kunnen overleven tot in een guns ge omgeving voor
vermenigvuldiging ac va e van sporen: bij binnendringen in het lichaam van een dier of mens waar
voedingsstoffen aanwezig zijn transformeren in ac eve bacteriën
- Komen GI-tractus binnen en produceren toxines
- Overdracht naar mensen: via direct contact met besme e dieren, inademing van sporen of consump e van
besme e dierlijke producten
Micobacterium bovis
- Veroorzaakt rundertuberculose
- Overdracht naar mensen: geïnfecteerde koeien scheiden bacteriën uit via
hun longen, die kunnen overgaan naar de longen van mensen en een
tuberculose-ach ge ziekte veroorzaken
- Gastro-intes nale tuberculose is vaker voorkomend in landen waar melk
niet gepasteuriseerd wordt (bv Mexico)
Coxiella burnetii
- Q-koorts wordt veroorzaakt door Coxiella burne i, die geiten, schapen en
runderen infecteert
- Overdracht naar mensen: inademen van besme e aërosolen of stofdeeltjes,
vooral in gebieden met vee
- Bacteriën kunnen door de wind over lange afstanden komen
2.2.3 Insecten als infectiebron
- Vector-overgedragen bacteriële infec es ontstaan wanneer ziekteverwekkers zich in een vector (luis, teek,
vlo) ves gen en via een beet naar een vatbare mens worden overgedragen
8
,Bartonella quintana (loopgravenkoorts)
- Trench fever: ziekte jdens de Eerste Wereldoorlog, gekoppeld aan slechte hygiëne en overdracht via
lichaamsluizen
- Verdwenen door verbeterde leefomstandigheden
- Huidige gevallen: zeldzaam, maar nog steeds te zien bij daklozen
- Preven e: huisves ng, hygiëne en goede voeding helpen de ziekte te voorkomen
Yersinia pestis (pest)
- Verantwoordelijk voor grote epidemieën
- Ra en: reservoir, leven hun eigen leven en kunnen besmet raken mensen bijten pest
- Symptomen: pijnlijke gezwollen lymfeklieren
- Plaag kan snel verergeren, soms naar het bloed (sep cemic plague), wat kan leiden tot snelle dood
- Kan leiden tot luchtweginfec es, wat het gemakkelijker maakt voor de bacterie om zich via de lucht te
verspreiden
- De plaag komt niet meer voor door bestaande behandelingen
2.2.4 Mensen als bron van infectie
- Mens-op-mens-overdracht: Verspreiding van infec es binnen een gemeenschap
- Directe overdracht: via fysiek contact of uitwisseling van lichaamsvloeistoffen (bv via seks of hoesten)
- Indirecte overdracht: via besme e voorwerpen of inademing van aërosolen
3. Hoe ontstaan uitbraken?
- Infec es hebben door de geschiedenis heen epidemieën veroorzaakt
- De impact op volksgezondheid en economie was vaak groot
3.1 Basis in epidemiologische modelering
- In het SIR-model zijn er drie groepen: vatbaar (S), besmet (I),
hersteld (R)
- Twee belangrijke parameters:
o β (beta): transmissiesnelheid, bepaalt hoe vaak een vatbaar individu een besmet persoon tegenkomt
en geïnfecteerd raakt
o γ (gamma): herstelsnelheid, beschrij hoe snel besme e individuen herstellen of uit de besme elijke
popula e verdwijnen
- Het basisreproduc egetal (R0) wordt berekend als R0 = β/γ gee aan hoeveel secundaire besme ngen
één besme e persoon kan veroorzaken in een volledig vatbare popula e
- De samenleving begreep dat we moeten investeren in preven e
- Endemische situa e: pathogenen circuleren op een constant
niveau zonder grote toename of afname (bv tuberculose
- De ziekte blij bestaan omdat mensen in armoede niet de
middelen of omstandigheden hebben om de ziekte te voorkomen,
zelfs als deze niet zeer besme elijk is
4. One health aanpak
- One Health-benadering: gezondheid van mensen, dieren en milieu zijn met elkaar verbonden
- Problemen in één domein beïnvloeden de andere samenwerking tussen humane geneeskunde,
diergeneeskunde, milieuwetenschappen, landbouw en volksgezondheid is cruciaal
- Doel: op male gezondheidsresultaten voor mens, dier en milieu door een mul disciplinaire aanpak
- Het milieu is de afgelopen eeuwen sterk geëvolueerd, wat invloed hee op de ziektelast
9
, 4.1 One health principes
4.1.1 Toegepast op preventie van infectieziekten
- Omgevingsfactoren spelen een cruciale rol in het voorkomen van infec eziekten
o Luchtkwaliteit binnenshuis beïnvloedt de verspreiding van infec es (schimmelgroei en slechte
ven la e verhogen risico’s) goede ven la e, vochtbeheersing en schimmelpreven e verminderen
gezondheidsproblemen
o Schoon water is essen eel om watergedragen ziekten te voorkomen (verontreinigd water bevat
pathogenen en kan ziek maken) goed waterbeheer, sanitaire voorzieningen en vervuilingscontrole
4.1.2 Toegepast op complexe sociale patronen en kwetsbare groepen
- Kwetsbare groepen (migranten, vluchtelingen, daklozen, LGBTQI+) hebben verhoogd risico op infec eziekten
- Oorzaken: beperkte toegang tot zorg, slechte sanitaire voorzieningen, drukke leefomgevingen, en specifieke
risicofactoren a ankelijk van herkomst of leefs jl
- Begrip voor herkomst is essen eel bij zorg voor specifieke gemeenschappen
- LGBTQI+-gemeenschap hee een verhoogd risico op bepaalde ziekten preven e van SOA’s is noodzakelijk
en vereist gerichte aanpak
- Belangrijk: risicofactoren erkennen zonder s gma sering
4.2 Antimicrobiële resistentie
- Oorzaken: overma g an bio cagebruik in landbouw en gezondheidszorg
- Bevolkingsgroei verhoogt de vraag naar vlees veehouderij moet groei versnellen voor economische winst
- An bio ca in lage dosis gebruikt om dieren sneller te laten groeien resistente bacteriën in hun flora
- Resistente bacteriën komen via besmet vlees, voedsel, water en direct contact in het milieu en bij mensen
terecht hogere ster e, langere ziekenhuisopnames en moeilijk behandelbare infec es
- Ziekenhuizen versterken het probleem door veelvuldig
an bio cagebruik en selec e van resistente bacteriën
- AMR is wereldwijd aanwezig in ziekenhuizen doordat
resistente bacteriën zich daar verspreiden
- In Europa gelden strengere regels tegen an bio cagebruik
in de veehouderij, maar dit is niet zo overal ter wereld
- Oplossingen: verantwoord an bio cagebruik, strengere
regelgeving, betere infec epreven e en bewustwording in
landbouw en zorg
5. Belang van gezond eten, water, lucht en omgeving
Vibrio cholerae (cholera)
- Cholera verspreidt zich snel via besmet water en voedsel
o Vooral in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen
- Indexgevallen kunnen leiden tot grootschalige uitbraken in kwetsbare gemeenschappen
- Explosieve verspreiding mogelijk in dichtbevolkte gebieden zonder veilig drinkwater en goede hygiëne
- In landen met goede infrastructuur (bv België) wordt cholera beperkt, terwijl in regio’s zonder schoon water
kunnen grootschalige uitbraken ontstaan
Promiscuïteit, malnutri e en HIV
- TB verspreidt zich door ademhalingsdruppels, vooral in slecht geven leerde en overbevolkte ruimtes.
- Mensen met latente TB zijn niet besme elijk, maar ondervoeding of immunosuppressie (bv HIV) kan de
ziekte ac veren
- Explosieve verspreiding: overbevolking, ondervoeding, hoge HIV-prevalen e verhogen risico op uitbraken
10
