VETERINAIRE VOLKSGEZONDHEID
HOORCOLLEGES - PARTIM I DE PRIMAIRE FASE
- Partim I: de primaire fase
7 lesblokken van 2 uur en 1 seminarie
- Partim II: transformatiefase, productkennis en dierenwelzijn
3 lesblokken van 4 uur
- Hoe kunnen we de voedselketen veilig stellen zodat mensen niet ziek worden
door (normaal) te eten
- Cursus bestaat uit de slides + uitleg
www.vilt.be
HOOFDSTUK 1 INLEIDING TOT DE VETERINAIRE VOLKSGEZONDHEID
- Zoönose is een ziekte die wordt overgedragen van dier op mens
- 2 redenen om gezondheid van dieren in de gaten te houden/te waarborgen
etc:
1. Om ervoor te zorgen dat consumptiegoed niet ziekmakend is
2. Om de sector te beschermen
Epidemiologische redenen, dus het economische deel waarborgen
- Varkenspest is een species specifieke ziekte en dus GEEN zoonose. Wij zouden
dit dus gewoon nog kunnen eten maar om andere redenen is dit niet handig.
Everzwijnen gaan dood, verspreiden de ziekte
Als deze in de buurt komen van intensief varkensbedrijf krijg je een
ziektestorm; ziekte gaat op epidemisch achtige manier nog niet-zieke dieren
ziek maken
Zeer bewust bezig zijn met dierenziektes is dus van belang
- Wat is de rol van de dierenarts? Stel er is een koe met mastitis (intermammaire
ontsteking, uierontsteking). Als je als dierenarts antibiotica geeft maar je
adviseerd de boer dat hij de koe nog wel mag melken komen er problemen in de
melkproductie. Consumenten krijgen antibioticum binnen.
- Intensieve veehouderij maakt de consument gevoeliger voor wat ze eten:
1. Er staan veel meer dieren op een kleiner oppervlak door intensieve
veehouderij. Consumenten zijn gevoeliger voor wat ze eten en maken zich
drukker om de intensieve veehouderij.
2. Zoveel dieren op een klein oppervlak zorgt ook voor risico’s en eventueel
consequenties voor het bedrijf. Als er een ziekte is en alle dieren worden
besmet dan zullen er gelijk duizenden consumenten de dupe zijn omdat het
vlees niet op de markt wordt gebracht. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de
consument maar ook voor de economie als de dieren aan de ziekte zouden
sterven.
3. Een andere reden dat mensen meer bezig zijn met veterinaire
volksgezondheid is dat er meer onderzoek naar wordt gedaan en dat
mensen er daardoor meer naar bewust zijn. De consument is veeleisender
geworden, stelt meer vragen.
4. Door globalisering zijn er langere transportwegen, dit moet allemaal
gecontroleerd worden
Gezondheid vs. veilig voedsel
- Erg belangrijk dat er wordt gelet op hoe het eten wordt klaargemaakt
Wie draagt de verantwoordelijkheid in de bewaking van de
voedselketen?
,- Voorbeeld van vroeger is mond-en-klauwzeer. Het is geen zoonose maar er
werd vroeger al van alles aan gedaan om verspreiding van ziekten onder
landbouwhuisdieren te vermijden. Er werden bepaalde straten afgesloten.
- Recent voorbeeld is hondsdolheid; een dodelijk virus voor mens en dier. Het is
een zoonose en als mens kun je hiervan sterven. Verplichtingen als je met je
huisdier naar het buitenland vertrekt of weer terugkeert. Ook zijn er sanitaire
regels tijdens een verblijf in een risicozone omdat in veel landen nog wel sprake
is van hondsdolheid
- Ander voorbeeld is varkenspest in Belgie waarvoor veel maatregelen zijn
genomen (zie pp)
- Mensen hebben een ander beeld bij een ‘gezond voedingsproduct’. Sommige
mensen zouden zeggen dat dit betekent dat het je gezondheid verbetert,
anderen zouden zeggen dat het betekent dat je er niet ziek van wordt, dat het
veilig is. Ook zijn er mensen die vinden dat dit betekent dat het op een gezonde
manier wordt gekweekt, of dat het biologisch is.
De “integrale keten”
- Productiefase:
Diervoeder
Fokken van dieren
Afmest van dieren
Het transport van dieren en dierlijke producten (melk, ei)
Slachtproces
- Het doel is om veilig en gezond voedsel te produceren
- Dit is een sterk geintegreerd proces, NIET alleen het eindproduct moet
gecontroleerd worden maar de hele keten!
- Som de schakels van de keten op
- De keten is zo sterk als de zwakste schakel
- Het bewaken van de voedselveiligheid moet tegelijk en in elke schakel
gebeuren. De dierenarts speelt hierin een cruciale rol!!
1. Voederproductie, verwerking en transport van voeder
2. Gaat naar veeteeltbedrijf (kweek, opfok en afmest) en naar bedrijven voor
melkproductie en eiproductie
3. Transport dierlijk product
4. Slachthuis
5. Verwerking
6. Detailhandel
7. Verkoop
8. Consument
- Als er in één schakel een fout gebeurt loop je in de andere schakels vast
- Het aantal te controleren facetten is heel groot, dus heel moeilijk en varieert
per schakel
- Som zoveel mogelijk controlepunten op in elk onderdeel van de schakel
- Elke verantwoordelijke van elke tussen schakel (transporteur etc) is juridisch
verantwoordelijk voor de kwaliteit van het product dat hij doorgeeft aan de
volgende schakel
- Stroomlijnen en coordineren door:
1. Integrale keten bewaking
Niet alleen het eindproduct wordt gecontroleerd en bewaakt
2. Tracking en tracing
Proces in de gaten kunnen houden (waar welke schakel gebeurt is) met
behulp van een uitgekiemd identificatiesysteem
, Bijvoorbeeld code op ei, geeft informatie over dingen zoals het bedrijf en
het welzijn ervan
Ander voorbeeld is code op biefstuk, uit welke veehouderij de koe komt,
naar welk slachthuis de koe is gegaan etc.
Tracking is stroomopwaarts
Tracing is stroomneerwaarts
3. Elke producent is verantwoordelijk voor zijn eigen eindproduct voor het
naar de volgende schakel of de consument gaat
Als een veehouder een ziek dier aanlevert is hij hier verantwoordelijk voor en
zal worden tegengehouden
4. De verplichting van autocontrole binnen elke schakel
Autocontrole: proces binnen eigen keten continue controleren
Loopt het goed? Wat zijn de fouten? Waar gaat het fout?
Voorbeeld is veevoederfabrikant die krachtvoerkorrels maakt voor koe en
kalf. Belangrijk is dat ze nutritionele waarde hebben en geen contaminanten
bevatten (zoals zware metalen). Krachtvoederproducent haalt graankorrels
bij andere producenten. Hele proces moet gecontroleerd worden via
autocontroleproces waarbij fabrikant moet bewijzen aan overheid dat hij
deze gedaan heeft
Overheid moet autocontrole kunnen controleren
5. HACCP
HACCP staat voor hazard analysis critical control points
1. Eerst worden de gevaren geidentificeerd. Bijvoorbeeld ratten kunnen
rondlopen in de veevoederfabriek waardoor er ziekteverwekkers in het
voer kunnen komen. Krachtvoederproducent moet dit gevaar
geidentificieerd hebben
2. Kritisch controle punt: hoe komen ze binnen? Staan er genoeg vallen?
Zijn de bakken wel goed afgesloten? Etc.
3. Kritische limieten: maximaal 1 rat per jaar toelaten, meer dan 1 rat leid
tot actie
4. Monitor reprocedures: iemand inhuren die rattencontrole gaat doen
5. Corrective actins: lijst van actiemaatregelen als er ratten gedetecteerd
zouden worden
6. Record keeping procedure: bijhouden en registreren
- Alles wat vanaf de consument omhoog gaat in de afbeelding, is
verantwoordelijkheid van de overheid (dia 10)
- Vlees dat je koopt is absoluut niet steriel. De vraag is moeten we streven naar
steriel vlees? Als het nog beter moet, meer steriel, gaat dit gepaard met een
grotere kost. Van niet-steriel vlees wordt je over het algemeen niet ziek, maar als
je zwanger bent met een gedaalde immuniteit zou je wel ziek kunnen worden
- Wat is veilig, wat is ongezond? Waar ligt de grens? Is die grens nog steeds
dezelfde
- Wat veilig is en gezond hangt af van meerdere elementen:
1. Gastheer: de mate van ….
Species, ras, leeftijd, geslacht, immuniteit, ziekte, YOPI groep
YOPI groep zijn young, old, pregnant, immunodefficient (gedaalde
afweer, gevoeliger voor infectie)
2. Extrinsieke factoren: afhankelijk van…
Management, dierenarts, klimaat (omgevingstemperatuur), hygiene,
huisvesting
3. Kiem/NOXE (ziekteverwekker): de mate van…
, Infectiviteit, virulentie, besmettingsgevaar, chemische eigenschappen,
fysieke eigenschappen
Virulentie: hoe agressief is de ziekteverwekker, hoe snel kan het je
lichaam besmetten
- Risico-analyse: voedsel ---> gevaar ----> is het gevaar een risico? ---->
nadelige gevolgen voor de gezondheid
Of het gevaar een risico is, is afhankelijk van biologische agens, fysisch
agens (residu, component, contaminant) , chemisch agens
Goed kennen!
Zal bepalen of een bepaald voedselingrediënt dat een bepaald gevaar
bevat ook een risico vormt, dat het gevaar groot genoeg is om een risico
te vormen
Bij bijvoorbeeld kipfilet is er geen risico omdat er de consument wordt
verteld om deze goed te bakken, waardoor het gevaar weggenomen
wordt.
Je moet wel logisch bekijken. Een doorspoelende wc pot is geen risico voor
kindersterfte, maar wel een gevaar. Want als een baby erin wordt gelegd
met zn hoofdje en er wordt doorgespoeld is dit erg gevaarlijk, maar over
het algemeen is dit geen risico.
- Hoeveel mensen laat je toe om te sterven? Er moet een middenweg gevonden
worden
- Risico-analyse is niet gemakkelijk
- https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/151112 (lezen)
Een ARfD is een geschatte inname van een chemische stof in voedsel,
uitgedrukt op basis van lichaamsgewicht, die gedurende een korte periode
kan worden ingenomen, meestal tijdens één maaltijd of één dag, zonder
een gezondheidsrisico te vormen.
Video risico-analyse
- Risico = kans x effect
- Veiligheid en gezondheid
- Milieuschade
- Imagoschade
- Productieverlies (kwaliteit en kwantiteit)
- Reparaties
Stap 1: benoem de functie en de normen
Stap 2: benoem de meest voorkomende storing
Stap 3 en 4: wat zijn de oorzaken en gevolgen van deze storing
Stap 5: wat voor impact heeft deze storing
Stap 6: Hoe kan je de risico’s beheersen
Een overzicht van de oorsprong van de wetgeving
- Wetgevende kaders zijn nodig om alle deelnemende factoren terecht te kunnen
wijzen als ze de verantwoordelijke zijn voor het ontstane risico
- Codex alimentarius vormt de basis voor de europese en nationale wetgeving.
Vooral de basis van de europese wetgeving. Geeft richtlijnen voor bijvoorbeeld
voedselproductie, additieven, kwaliteitseisen
- Kijk op: www.codexalimentarius.net
Kijk naar: https://youtu.be/Ph6NNUV7QVk
1. Mundiaal niveau
2. Europees niveau
HOORCOLLEGES - PARTIM I DE PRIMAIRE FASE
- Partim I: de primaire fase
7 lesblokken van 2 uur en 1 seminarie
- Partim II: transformatiefase, productkennis en dierenwelzijn
3 lesblokken van 4 uur
- Hoe kunnen we de voedselketen veilig stellen zodat mensen niet ziek worden
door (normaal) te eten
- Cursus bestaat uit de slides + uitleg
www.vilt.be
HOOFDSTUK 1 INLEIDING TOT DE VETERINAIRE VOLKSGEZONDHEID
- Zoönose is een ziekte die wordt overgedragen van dier op mens
- 2 redenen om gezondheid van dieren in de gaten te houden/te waarborgen
etc:
1. Om ervoor te zorgen dat consumptiegoed niet ziekmakend is
2. Om de sector te beschermen
Epidemiologische redenen, dus het economische deel waarborgen
- Varkenspest is een species specifieke ziekte en dus GEEN zoonose. Wij zouden
dit dus gewoon nog kunnen eten maar om andere redenen is dit niet handig.
Everzwijnen gaan dood, verspreiden de ziekte
Als deze in de buurt komen van intensief varkensbedrijf krijg je een
ziektestorm; ziekte gaat op epidemisch achtige manier nog niet-zieke dieren
ziek maken
Zeer bewust bezig zijn met dierenziektes is dus van belang
- Wat is de rol van de dierenarts? Stel er is een koe met mastitis (intermammaire
ontsteking, uierontsteking). Als je als dierenarts antibiotica geeft maar je
adviseerd de boer dat hij de koe nog wel mag melken komen er problemen in de
melkproductie. Consumenten krijgen antibioticum binnen.
- Intensieve veehouderij maakt de consument gevoeliger voor wat ze eten:
1. Er staan veel meer dieren op een kleiner oppervlak door intensieve
veehouderij. Consumenten zijn gevoeliger voor wat ze eten en maken zich
drukker om de intensieve veehouderij.
2. Zoveel dieren op een klein oppervlak zorgt ook voor risico’s en eventueel
consequenties voor het bedrijf. Als er een ziekte is en alle dieren worden
besmet dan zullen er gelijk duizenden consumenten de dupe zijn omdat het
vlees niet op de markt wordt gebracht. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de
consument maar ook voor de economie als de dieren aan de ziekte zouden
sterven.
3. Een andere reden dat mensen meer bezig zijn met veterinaire
volksgezondheid is dat er meer onderzoek naar wordt gedaan en dat
mensen er daardoor meer naar bewust zijn. De consument is veeleisender
geworden, stelt meer vragen.
4. Door globalisering zijn er langere transportwegen, dit moet allemaal
gecontroleerd worden
Gezondheid vs. veilig voedsel
- Erg belangrijk dat er wordt gelet op hoe het eten wordt klaargemaakt
Wie draagt de verantwoordelijkheid in de bewaking van de
voedselketen?
,- Voorbeeld van vroeger is mond-en-klauwzeer. Het is geen zoonose maar er
werd vroeger al van alles aan gedaan om verspreiding van ziekten onder
landbouwhuisdieren te vermijden. Er werden bepaalde straten afgesloten.
- Recent voorbeeld is hondsdolheid; een dodelijk virus voor mens en dier. Het is
een zoonose en als mens kun je hiervan sterven. Verplichtingen als je met je
huisdier naar het buitenland vertrekt of weer terugkeert. Ook zijn er sanitaire
regels tijdens een verblijf in een risicozone omdat in veel landen nog wel sprake
is van hondsdolheid
- Ander voorbeeld is varkenspest in Belgie waarvoor veel maatregelen zijn
genomen (zie pp)
- Mensen hebben een ander beeld bij een ‘gezond voedingsproduct’. Sommige
mensen zouden zeggen dat dit betekent dat het je gezondheid verbetert,
anderen zouden zeggen dat het betekent dat je er niet ziek van wordt, dat het
veilig is. Ook zijn er mensen die vinden dat dit betekent dat het op een gezonde
manier wordt gekweekt, of dat het biologisch is.
De “integrale keten”
- Productiefase:
Diervoeder
Fokken van dieren
Afmest van dieren
Het transport van dieren en dierlijke producten (melk, ei)
Slachtproces
- Het doel is om veilig en gezond voedsel te produceren
- Dit is een sterk geintegreerd proces, NIET alleen het eindproduct moet
gecontroleerd worden maar de hele keten!
- Som de schakels van de keten op
- De keten is zo sterk als de zwakste schakel
- Het bewaken van de voedselveiligheid moet tegelijk en in elke schakel
gebeuren. De dierenarts speelt hierin een cruciale rol!!
1. Voederproductie, verwerking en transport van voeder
2. Gaat naar veeteeltbedrijf (kweek, opfok en afmest) en naar bedrijven voor
melkproductie en eiproductie
3. Transport dierlijk product
4. Slachthuis
5. Verwerking
6. Detailhandel
7. Verkoop
8. Consument
- Als er in één schakel een fout gebeurt loop je in de andere schakels vast
- Het aantal te controleren facetten is heel groot, dus heel moeilijk en varieert
per schakel
- Som zoveel mogelijk controlepunten op in elk onderdeel van de schakel
- Elke verantwoordelijke van elke tussen schakel (transporteur etc) is juridisch
verantwoordelijk voor de kwaliteit van het product dat hij doorgeeft aan de
volgende schakel
- Stroomlijnen en coordineren door:
1. Integrale keten bewaking
Niet alleen het eindproduct wordt gecontroleerd en bewaakt
2. Tracking en tracing
Proces in de gaten kunnen houden (waar welke schakel gebeurt is) met
behulp van een uitgekiemd identificatiesysteem
, Bijvoorbeeld code op ei, geeft informatie over dingen zoals het bedrijf en
het welzijn ervan
Ander voorbeeld is code op biefstuk, uit welke veehouderij de koe komt,
naar welk slachthuis de koe is gegaan etc.
Tracking is stroomopwaarts
Tracing is stroomneerwaarts
3. Elke producent is verantwoordelijk voor zijn eigen eindproduct voor het
naar de volgende schakel of de consument gaat
Als een veehouder een ziek dier aanlevert is hij hier verantwoordelijk voor en
zal worden tegengehouden
4. De verplichting van autocontrole binnen elke schakel
Autocontrole: proces binnen eigen keten continue controleren
Loopt het goed? Wat zijn de fouten? Waar gaat het fout?
Voorbeeld is veevoederfabrikant die krachtvoerkorrels maakt voor koe en
kalf. Belangrijk is dat ze nutritionele waarde hebben en geen contaminanten
bevatten (zoals zware metalen). Krachtvoederproducent haalt graankorrels
bij andere producenten. Hele proces moet gecontroleerd worden via
autocontroleproces waarbij fabrikant moet bewijzen aan overheid dat hij
deze gedaan heeft
Overheid moet autocontrole kunnen controleren
5. HACCP
HACCP staat voor hazard analysis critical control points
1. Eerst worden de gevaren geidentificeerd. Bijvoorbeeld ratten kunnen
rondlopen in de veevoederfabriek waardoor er ziekteverwekkers in het
voer kunnen komen. Krachtvoederproducent moet dit gevaar
geidentificieerd hebben
2. Kritisch controle punt: hoe komen ze binnen? Staan er genoeg vallen?
Zijn de bakken wel goed afgesloten? Etc.
3. Kritische limieten: maximaal 1 rat per jaar toelaten, meer dan 1 rat leid
tot actie
4. Monitor reprocedures: iemand inhuren die rattencontrole gaat doen
5. Corrective actins: lijst van actiemaatregelen als er ratten gedetecteerd
zouden worden
6. Record keeping procedure: bijhouden en registreren
- Alles wat vanaf de consument omhoog gaat in de afbeelding, is
verantwoordelijkheid van de overheid (dia 10)
- Vlees dat je koopt is absoluut niet steriel. De vraag is moeten we streven naar
steriel vlees? Als het nog beter moet, meer steriel, gaat dit gepaard met een
grotere kost. Van niet-steriel vlees wordt je over het algemeen niet ziek, maar als
je zwanger bent met een gedaalde immuniteit zou je wel ziek kunnen worden
- Wat is veilig, wat is ongezond? Waar ligt de grens? Is die grens nog steeds
dezelfde
- Wat veilig is en gezond hangt af van meerdere elementen:
1. Gastheer: de mate van ….
Species, ras, leeftijd, geslacht, immuniteit, ziekte, YOPI groep
YOPI groep zijn young, old, pregnant, immunodefficient (gedaalde
afweer, gevoeliger voor infectie)
2. Extrinsieke factoren: afhankelijk van…
Management, dierenarts, klimaat (omgevingstemperatuur), hygiene,
huisvesting
3. Kiem/NOXE (ziekteverwekker): de mate van…
, Infectiviteit, virulentie, besmettingsgevaar, chemische eigenschappen,
fysieke eigenschappen
Virulentie: hoe agressief is de ziekteverwekker, hoe snel kan het je
lichaam besmetten
- Risico-analyse: voedsel ---> gevaar ----> is het gevaar een risico? ---->
nadelige gevolgen voor de gezondheid
Of het gevaar een risico is, is afhankelijk van biologische agens, fysisch
agens (residu, component, contaminant) , chemisch agens
Goed kennen!
Zal bepalen of een bepaald voedselingrediënt dat een bepaald gevaar
bevat ook een risico vormt, dat het gevaar groot genoeg is om een risico
te vormen
Bij bijvoorbeeld kipfilet is er geen risico omdat er de consument wordt
verteld om deze goed te bakken, waardoor het gevaar weggenomen
wordt.
Je moet wel logisch bekijken. Een doorspoelende wc pot is geen risico voor
kindersterfte, maar wel een gevaar. Want als een baby erin wordt gelegd
met zn hoofdje en er wordt doorgespoeld is dit erg gevaarlijk, maar over
het algemeen is dit geen risico.
- Hoeveel mensen laat je toe om te sterven? Er moet een middenweg gevonden
worden
- Risico-analyse is niet gemakkelijk
- https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/151112 (lezen)
Een ARfD is een geschatte inname van een chemische stof in voedsel,
uitgedrukt op basis van lichaamsgewicht, die gedurende een korte periode
kan worden ingenomen, meestal tijdens één maaltijd of één dag, zonder
een gezondheidsrisico te vormen.
Video risico-analyse
- Risico = kans x effect
- Veiligheid en gezondheid
- Milieuschade
- Imagoschade
- Productieverlies (kwaliteit en kwantiteit)
- Reparaties
Stap 1: benoem de functie en de normen
Stap 2: benoem de meest voorkomende storing
Stap 3 en 4: wat zijn de oorzaken en gevolgen van deze storing
Stap 5: wat voor impact heeft deze storing
Stap 6: Hoe kan je de risico’s beheersen
Een overzicht van de oorsprong van de wetgeving
- Wetgevende kaders zijn nodig om alle deelnemende factoren terecht te kunnen
wijzen als ze de verantwoordelijke zijn voor het ontstane risico
- Codex alimentarius vormt de basis voor de europese en nationale wetgeving.
Vooral de basis van de europese wetgeving. Geeft richtlijnen voor bijvoorbeeld
voedselproductie, additieven, kwaliteitseisen
- Kijk op: www.codexalimentarius.net
Kijk naar: https://youtu.be/Ph6NNUV7QVk
1. Mundiaal niveau
2. Europees niveau
