Inleiding tot het recht
Module 1: het begrip recht
Moeilijk te definiëren
• Voor het begrip recht bestaan er talrijke definities
- Oorzaak daarvan is dat er elementen worden opgenomen die verwijzen naar
een bestaande MY en naar wat men in die MY met recht wenst te bereiken
= recht is een verzameling van regels die gelden voor een bepaalde samenleving en op
een bepaald ogenblik
• Door het tijds- en plaatsgebonden karakter van het recht is het niet mogelijk een
vaste definitie te geven
- Het is dus geen universeel definitie het begrip “recht”
- Verschilt van MY tot MY
- Die enerzijds een bepaalde maatschappelijke achtergrond overstijgt
- Anderzijds nog voldoende precies is om recht te onderscheiden van andere
normsystemen zoals moraal, beleefdheid of godsdienstige regels
Vb. is kauwgom strafbaar?
- In België is kauwgom niet strafbaar
- Maar in Singapore krijg je 1000 dollar boete als je kauwgom hebt in het
openbaar
- Dit hangt dus af van regels tot regels en van land tot land
Ander voorbeeld: Mogen personen van eenzelfde geslacht huwen?
- In sommige landen mag dit al, maar in andere landen is dit nog steeds
verboden
• Indien de politieke-inhoudelijke aspecten terzijde worden gelaten, komen in de
meeste definities wel een aantal gemeenschappelijke kenmerken naar voor,
waarvan men mag aannemen dat zij de kern van het recht omschrijven
Die elementen zijn:
- Recht is het geheel van bindende regels: het gaat om verbods-, bevels- of
verlofbepaling
, - Recht moet samenleving ordenen en in stand houden
- Het recht vereist gezag -> wordt opgelegd door bevoegde overheid en wordt
door haar afdwongen
Geheel van bindende regels (WAT)
• Het is een geheel van regels waaraan iedereen zich moet houden
- Ze omschrijven bv. Dat men elk jaar een aangifte moet doen in het kader van
de inkomsten belastingen
- Op welke leeftijd men met auto mag rijden of handelszaak starten
• Dit geheel van regels kan worden onderverdeeld in verschillende soorten:
1. Gebods-, verbods- en verlofbepaling
• Leggen een bepaald gedrag op, een bepaalde daad verbieden of aan de
rechtssubjecten toelaten bepaalde handelingen te stellen zonder ze daartoe
verplicht zijn
Voorbeeld gebodsbepaling: (kan positief of negatief zijn)
- Echtgenoten zijn tot samenwoning verplicht, zijn elkaar getrouwheid, hulp en
bijstand verschuldigd
Voorbeeld verbodsbepaling:
- Niemand mag een huwelijk aangaan voor hij de leeftijd van 18 jaar heeft
bereikt
- Hij die een zaak die hem niet toebehoort, bedrieglijk wegneemt is schuldig
aan diefstal
Voorbeeld verlofbepaling:
- Je hebt de keuze om een schenking te doen en te aanvaarden
- Verdachte heeft het recht om een vertrouwde advocaat te hebben
➔ SALDUZ-verhoor = verdachte is niet verplicht een advocaat te nemen,
maar de politie zal hem dat wel voorstellen omdat hij het recht daartoe
heeft
, 2. Regels toepasbaar naar keuze
• Hebben uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien
• Vaak zijn regels slechts van toepassing nadat een persoon tussen verschillende
vormen van mogelijke gedrag een keuze heeft gemaakt voor een welbepaalde
gedrag
• Maar eens gekozen is die keuze bindend
Voorbeeld:
- De partij die het verzoek tot schadevergoeding heeft ingediend, kan geen
burgerlijke aansprakelijkheidsvordering meer instellen om het herstel van
hetzelfde nadeel re bekomen. Elke partij die een burgerlijke
aansprakelijkheidsvordering instelt of heeft ingesteld, kan aan de afdeling
bestuursrechtspraak geen vergoeding voor hetzelfde nadeel meer vragen
3. Wilsaanvullende regels
• hebben slechts uitwerking indien partijen geen eigen regeling hebben voorzien
voorbeeld:
- huwelijk -> je kan perfect met je partner huwen, dat is uw keuze. Je kan met je
partner wettelijk samenwonen, afstand relatie,…
eens gekozen voor huwelijk: dan wordt volledig statuut van huwelijk op u toepasbaar
u hebt 2 opties om daarvan af te stappen:
o overlijden van je partner
o scheiding
4. Ondersteunende regels
• Heeft geen eigenlijke gedragsregels, maar biedt dus eerder ondersteuning aan die
gedragsregels
• Door instellingen te organiseren, begrippen te definiëren, werking van
gedragsregels in tijd en ruimte te omschrijven,…
Voorbeeld:
, - wet van 24juni 2013 betreffende de gemeentelijke administratieve sancties
(GAS-wet)
5. Technische regels en formalisme
• Hebben betrekking op termijnen, akten, procedures, vormvoorschriften,…
• Vaak zijn het regels die omwille van rechtszekerheid werden ingevoerd, zodat het
niet eerbiedigen ervan meestal onherstelbare gevolgen heeft
• Rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften
onderworpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn
• Heeft vaak verregaande gevolgen:
- Zoals nietigheid = handeling wordt geacht nooit te hebben bestaan
o Heeft terugwerkende kracht
o Ex tunc = handelingen enkel gevolgen op het verleden
o Ex nunc = vanaf nu/ enkel toekomst
➔ Vernietiging dus steeds ex tunc en leidt tot vernietiging zoals huwelijksakte
• Er is formalisme in:
- Het recht
- Wilsuiting
- Bescherming personen (zoals minderjarigen)
Voorbeeld: (verschillende vormen van formalisme)
• Formalisme van de bescherming wanbetaler elektriciteit
- Leverancier kan contract alleen opzeggen als hij een opzegtermijn van
minstens 45 dagen in acht neemt
- Zijn vervallen factuur vervalt
- Een afbetalingsplan aanvaard
- …
Module 1: het begrip recht
Moeilijk te definiëren
• Voor het begrip recht bestaan er talrijke definities
- Oorzaak daarvan is dat er elementen worden opgenomen die verwijzen naar
een bestaande MY en naar wat men in die MY met recht wenst te bereiken
= recht is een verzameling van regels die gelden voor een bepaalde samenleving en op
een bepaald ogenblik
• Door het tijds- en plaatsgebonden karakter van het recht is het niet mogelijk een
vaste definitie te geven
- Het is dus geen universeel definitie het begrip “recht”
- Verschilt van MY tot MY
- Die enerzijds een bepaalde maatschappelijke achtergrond overstijgt
- Anderzijds nog voldoende precies is om recht te onderscheiden van andere
normsystemen zoals moraal, beleefdheid of godsdienstige regels
Vb. is kauwgom strafbaar?
- In België is kauwgom niet strafbaar
- Maar in Singapore krijg je 1000 dollar boete als je kauwgom hebt in het
openbaar
- Dit hangt dus af van regels tot regels en van land tot land
Ander voorbeeld: Mogen personen van eenzelfde geslacht huwen?
- In sommige landen mag dit al, maar in andere landen is dit nog steeds
verboden
• Indien de politieke-inhoudelijke aspecten terzijde worden gelaten, komen in de
meeste definities wel een aantal gemeenschappelijke kenmerken naar voor,
waarvan men mag aannemen dat zij de kern van het recht omschrijven
Die elementen zijn:
- Recht is het geheel van bindende regels: het gaat om verbods-, bevels- of
verlofbepaling
, - Recht moet samenleving ordenen en in stand houden
- Het recht vereist gezag -> wordt opgelegd door bevoegde overheid en wordt
door haar afdwongen
Geheel van bindende regels (WAT)
• Het is een geheel van regels waaraan iedereen zich moet houden
- Ze omschrijven bv. Dat men elk jaar een aangifte moet doen in het kader van
de inkomsten belastingen
- Op welke leeftijd men met auto mag rijden of handelszaak starten
• Dit geheel van regels kan worden onderverdeeld in verschillende soorten:
1. Gebods-, verbods- en verlofbepaling
• Leggen een bepaald gedrag op, een bepaalde daad verbieden of aan de
rechtssubjecten toelaten bepaalde handelingen te stellen zonder ze daartoe
verplicht zijn
Voorbeeld gebodsbepaling: (kan positief of negatief zijn)
- Echtgenoten zijn tot samenwoning verplicht, zijn elkaar getrouwheid, hulp en
bijstand verschuldigd
Voorbeeld verbodsbepaling:
- Niemand mag een huwelijk aangaan voor hij de leeftijd van 18 jaar heeft
bereikt
- Hij die een zaak die hem niet toebehoort, bedrieglijk wegneemt is schuldig
aan diefstal
Voorbeeld verlofbepaling:
- Je hebt de keuze om een schenking te doen en te aanvaarden
- Verdachte heeft het recht om een vertrouwde advocaat te hebben
➔ SALDUZ-verhoor = verdachte is niet verplicht een advocaat te nemen,
maar de politie zal hem dat wel voorstellen omdat hij het recht daartoe
heeft
, 2. Regels toepasbaar naar keuze
• Hebben uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien
• Vaak zijn regels slechts van toepassing nadat een persoon tussen verschillende
vormen van mogelijke gedrag een keuze heeft gemaakt voor een welbepaalde
gedrag
• Maar eens gekozen is die keuze bindend
Voorbeeld:
- De partij die het verzoek tot schadevergoeding heeft ingediend, kan geen
burgerlijke aansprakelijkheidsvordering meer instellen om het herstel van
hetzelfde nadeel re bekomen. Elke partij die een burgerlijke
aansprakelijkheidsvordering instelt of heeft ingesteld, kan aan de afdeling
bestuursrechtspraak geen vergoeding voor hetzelfde nadeel meer vragen
3. Wilsaanvullende regels
• hebben slechts uitwerking indien partijen geen eigen regeling hebben voorzien
voorbeeld:
- huwelijk -> je kan perfect met je partner huwen, dat is uw keuze. Je kan met je
partner wettelijk samenwonen, afstand relatie,…
eens gekozen voor huwelijk: dan wordt volledig statuut van huwelijk op u toepasbaar
u hebt 2 opties om daarvan af te stappen:
o overlijden van je partner
o scheiding
4. Ondersteunende regels
• Heeft geen eigenlijke gedragsregels, maar biedt dus eerder ondersteuning aan die
gedragsregels
• Door instellingen te organiseren, begrippen te definiëren, werking van
gedragsregels in tijd en ruimte te omschrijven,…
Voorbeeld:
, - wet van 24juni 2013 betreffende de gemeentelijke administratieve sancties
(GAS-wet)
5. Technische regels en formalisme
• Hebben betrekking op termijnen, akten, procedures, vormvoorschriften,…
• Vaak zijn het regels die omwille van rechtszekerheid werden ingevoerd, zodat het
niet eerbiedigen ervan meestal onherstelbare gevolgen heeft
• Rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften
onderworpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn
• Heeft vaak verregaande gevolgen:
- Zoals nietigheid = handeling wordt geacht nooit te hebben bestaan
o Heeft terugwerkende kracht
o Ex tunc = handelingen enkel gevolgen op het verleden
o Ex nunc = vanaf nu/ enkel toekomst
➔ Vernietiging dus steeds ex tunc en leidt tot vernietiging zoals huwelijksakte
• Er is formalisme in:
- Het recht
- Wilsuiting
- Bescherming personen (zoals minderjarigen)
Voorbeeld: (verschillende vormen van formalisme)
• Formalisme van de bescherming wanbetaler elektriciteit
- Leverancier kan contract alleen opzeggen als hij een opzegtermijn van
minstens 45 dagen in acht neemt
- Zijn vervallen factuur vervalt
- Een afbetalingsplan aanvaard
- …
