1. INLEIDING
1.1. HET VAK… DE VERWONDERING
we willen onbegrijpelijk gedrag begrijpelijk maken
- de waarom vraag
- als A dan B
- als we de oorzaak weten kunnen we er mss ook iets aan doen
verwondering is gecentreerd rond
- Ontstaan van psychopathologie:
• je kan dit vaak niet achterhalen of veranderen
• de waarom-vraag is vaak cruciaal voor patiënten
- in stand houden van psychopathologie
• niet noodzakelijk altijd dezelfde factoren
• roept vaak nog meer verwondering op
• hier kunnen we vaak wel iets aan veranderen
- terugval van psychopathologie
• sommige stoornissen hebben een hoog terugvalpercentage
• secundaire preventie
• opnieuw: belang van studie van factoren die hier een rol spelen
1.2. NIEUWSGIERIGHEID EN MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT
psychopathologie = eerder verklaren dan beschrijven
belangrijk maatschappelijk probleem -> epidemiologische studies (over prevalentie)
- National Comorbidity Study (Replication!) (NCS-R) ~ Ronald Kessler (VS)
• N = 9000
• Interview van alle diagnosen van de DSM -> voldoet de persoon aan een
diagnose & zijn er in het verleden al klachten geweest
• Life time prevalenties opstellen
• → ½ heeft ooit de diagnose van een pathologie
o Onset meestal in in kindertijd of adolescentie
o Inzetten op preventie of behandeling gefocust op de jeugd
- soortgelijk onderzoek gedaan in Nederland -> ½ heeft ooit een stoornis
• Specifieker: 45% van de Nederlanders heeft ooit een stoornis
1
, Impact van Covid
- onvoorspelbaarheid, bedreiging geeft stress -> wereldwijd meer klachten
gerapporteerd
• Covid maakte een omgeving met veel determinanten voor slechte mentale
gezondheid
-> nu wel terug iets aan het dalen
- schatting puur door covid 53 miljoen extra depressies = toename van 27%
-> er is nood aan betere mentale gezondheidssystemen
We moeten pas iets ondernemen als een stoornis veel voorkomt en als het veel last
veroorzaakt
Burden of disease project (WHO)
- Disability Adjusted Life Years (DALY) = hoeveel jaren verlies je door een ziekte
(vroeger sterven en minder kwaliteit van leven)
• Wordt gebruikt om beslissingen over de gezondheidszorg te ondersteunen
- Maat voor totale last die ontstaat door ziektes
- Aantal jaren van gezond leven, verloren door ziekte (morbiditeit) of voortijdig
sterven (mortaliteit)
- Predicties van hoe het in 2030 zou zijn
- welke stoornissen verminderen het meest kwaliteitsvol leven?
• Bipolaire stoornis en depressie
Psychopathologie vormt een belangrijk maatschappelijk probleem!
-> belangrijke rol weggelegd voor klinisch psychologen
- verantwoordelijk handelen kan alleen obv grondige wetenschappelijke kennis
van de materie
- verantwoordelijk handelen is meer dan gewoon luisteren en een goed gesprek
hebben met mensen die psychische last dragen
1.3. VERKLAREN = THEORIEËN
er is een overvloed aan theorieën over psychopathologie
- die vertrekken allemaal vanuit een bepaalde mensenvisie/wereldbeeld
= niet echt een wetenschappelijk criterium
2
, -> doel van wetenschap = algemene uitspraken los van mensvisie kunnen maken
1.3.1. BASIS VAN DEZE CURSUS
beantwoorden van vragen over ontstaan, instandhouden en terugval van pathologie
- Niet gebaseerd op één van de grote referentiekaders, mensvisie/wereldbeeld
-> Wel op basis van eigen psychologische (wetenschappelijke) basisdisciplines
• ~ functieleer, sociale psychologie, ontwikkelingspsychologie,
leerpsychologie, differentiële psychologie,…
-> wel op basis van een zuiver wetenschappelijke benadering
• Theorieën zijn er om getoetst te worden -> vervolgens aanpassen,
uitbreiden of verlaten (enigste richtlijn is empirische cyclus)
• Elke vraag is toegelaten, zolang het maar toetsbaar is
• Niet toetsbare theorieën zijn niets
1.3.2. DE EMPIRISCHE CYCLUS
Empirische cylcus voorbeeld:
- probleemstelling = hoe komt het dat depressieve
personen zo weinig initiatief vertonen?
- klinische observatie = mensen met depressie zijn soms
weinig actief, niets lijkt hen nog te interesseren
- onderzoek observatie: honden die negatieve ervaringen
hebben waar ze weinig controle over hebben vertonen
gelijkaardige gedragsinhibitie
- hypothese = de inactiviteit van depressieve personen is
gebaseerd op negatieve oncontroleerbare ervaringen uit
het verleden
- voorspelling = Indien personen geconfronteerd worden met onvermijdbare negatieve
ervaringen → uitblijven van gedragsinitiatieven in vergelijkbare situaties
- toetsen = Drie groepen van proefpersonen. (a) aversieve oncontroleerbare tonen, (b)
aversieve controleerbare tonen, (c) geen tonen. Test in taak waar wel vermijden van
negatieve ervaringen mogelijk is.
- evaluatie = Afhankelijk van de resultaten: (a) bevestiging van de hypothese/theorie,
of (b) verwerpen of aanpassen van de theorie. In laatste geval zeker opnieuw observeren.
3
, 1.3.3. BESCHRIJVEN VS VERKLAREN
Nadruk van cursus ligt op verklaren
- Wil niet zeggen dat beschrijven niet belangrijk zou zijn (zie observatiefase uit
empirische cyclus)
-> Meer nodig om ‘Waarom-vraag’ te beantwoorden: Als A (oorzaak) dan B
(gevolg)
• Bijvoorbeeld: Waarom hallucineert iemand ?
• Geen baat bij cirkelredeneringen !
-> je moet zoeken naar het mechanisme dat eronder zit
Welke methode moeten we hanteren om zicht te krijgen op de vragen naar ontstaan, in
stand houden en terugval
-> causale mechanismen blootleggen
Correlationele methode
Eerste zinvolle stap = zoeken naar statistisch verband tussen een fenomeen en de
veronderstelde oorzaak
= cross-sectionele correlationele methode (geen causaal verband)
• ~ vb. expressed emotion en psychose komen vaak samen voor
- ! je kan hierbij niet zeggen welke richting het verband heeft, of er een derde
factor speelt, of dat het een toevallige samenhang is
- voorbeeld: “Masturbatory Insanity Hypothesis”schetst de beperkingen van de
correlationele methode
• Mensen in een bepaalde instelling masturberen openlijk
• -> men dacht dat dit de oorzaak was van de psychische problemen
• -> dit is een foute conclusie
- oms zie je een vertaal fout gebeurt van een wetenschappelijk artikel naar de
media omdat ze de correlatie interpreteren als een oorzaak gevolg verband
Prospectieve methode
= een type correlationeel onderzoek
- biedt hoofd aan beperkingen van standaard correlationeel onderzoek (vorige)
- voorbeeld: scheurbuik -> kunnen ze voorspellen wie dit krijgt?
• We zien dat mensen die het krijgen niet zo actief zijn
4
1.1. HET VAK… DE VERWONDERING
we willen onbegrijpelijk gedrag begrijpelijk maken
- de waarom vraag
- als A dan B
- als we de oorzaak weten kunnen we er mss ook iets aan doen
verwondering is gecentreerd rond
- Ontstaan van psychopathologie:
• je kan dit vaak niet achterhalen of veranderen
• de waarom-vraag is vaak cruciaal voor patiënten
- in stand houden van psychopathologie
• niet noodzakelijk altijd dezelfde factoren
• roept vaak nog meer verwondering op
• hier kunnen we vaak wel iets aan veranderen
- terugval van psychopathologie
• sommige stoornissen hebben een hoog terugvalpercentage
• secundaire preventie
• opnieuw: belang van studie van factoren die hier een rol spelen
1.2. NIEUWSGIERIGHEID EN MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT
psychopathologie = eerder verklaren dan beschrijven
belangrijk maatschappelijk probleem -> epidemiologische studies (over prevalentie)
- National Comorbidity Study (Replication!) (NCS-R) ~ Ronald Kessler (VS)
• N = 9000
• Interview van alle diagnosen van de DSM -> voldoet de persoon aan een
diagnose & zijn er in het verleden al klachten geweest
• Life time prevalenties opstellen
• → ½ heeft ooit de diagnose van een pathologie
o Onset meestal in in kindertijd of adolescentie
o Inzetten op preventie of behandeling gefocust op de jeugd
- soortgelijk onderzoek gedaan in Nederland -> ½ heeft ooit een stoornis
• Specifieker: 45% van de Nederlanders heeft ooit een stoornis
1
, Impact van Covid
- onvoorspelbaarheid, bedreiging geeft stress -> wereldwijd meer klachten
gerapporteerd
• Covid maakte een omgeving met veel determinanten voor slechte mentale
gezondheid
-> nu wel terug iets aan het dalen
- schatting puur door covid 53 miljoen extra depressies = toename van 27%
-> er is nood aan betere mentale gezondheidssystemen
We moeten pas iets ondernemen als een stoornis veel voorkomt en als het veel last
veroorzaakt
Burden of disease project (WHO)
- Disability Adjusted Life Years (DALY) = hoeveel jaren verlies je door een ziekte
(vroeger sterven en minder kwaliteit van leven)
• Wordt gebruikt om beslissingen over de gezondheidszorg te ondersteunen
- Maat voor totale last die ontstaat door ziektes
- Aantal jaren van gezond leven, verloren door ziekte (morbiditeit) of voortijdig
sterven (mortaliteit)
- Predicties van hoe het in 2030 zou zijn
- welke stoornissen verminderen het meest kwaliteitsvol leven?
• Bipolaire stoornis en depressie
Psychopathologie vormt een belangrijk maatschappelijk probleem!
-> belangrijke rol weggelegd voor klinisch psychologen
- verantwoordelijk handelen kan alleen obv grondige wetenschappelijke kennis
van de materie
- verantwoordelijk handelen is meer dan gewoon luisteren en een goed gesprek
hebben met mensen die psychische last dragen
1.3. VERKLAREN = THEORIEËN
er is een overvloed aan theorieën over psychopathologie
- die vertrekken allemaal vanuit een bepaalde mensenvisie/wereldbeeld
= niet echt een wetenschappelijk criterium
2
, -> doel van wetenschap = algemene uitspraken los van mensvisie kunnen maken
1.3.1. BASIS VAN DEZE CURSUS
beantwoorden van vragen over ontstaan, instandhouden en terugval van pathologie
- Niet gebaseerd op één van de grote referentiekaders, mensvisie/wereldbeeld
-> Wel op basis van eigen psychologische (wetenschappelijke) basisdisciplines
• ~ functieleer, sociale psychologie, ontwikkelingspsychologie,
leerpsychologie, differentiële psychologie,…
-> wel op basis van een zuiver wetenschappelijke benadering
• Theorieën zijn er om getoetst te worden -> vervolgens aanpassen,
uitbreiden of verlaten (enigste richtlijn is empirische cyclus)
• Elke vraag is toegelaten, zolang het maar toetsbaar is
• Niet toetsbare theorieën zijn niets
1.3.2. DE EMPIRISCHE CYCLUS
Empirische cylcus voorbeeld:
- probleemstelling = hoe komt het dat depressieve
personen zo weinig initiatief vertonen?
- klinische observatie = mensen met depressie zijn soms
weinig actief, niets lijkt hen nog te interesseren
- onderzoek observatie: honden die negatieve ervaringen
hebben waar ze weinig controle over hebben vertonen
gelijkaardige gedragsinhibitie
- hypothese = de inactiviteit van depressieve personen is
gebaseerd op negatieve oncontroleerbare ervaringen uit
het verleden
- voorspelling = Indien personen geconfronteerd worden met onvermijdbare negatieve
ervaringen → uitblijven van gedragsinitiatieven in vergelijkbare situaties
- toetsen = Drie groepen van proefpersonen. (a) aversieve oncontroleerbare tonen, (b)
aversieve controleerbare tonen, (c) geen tonen. Test in taak waar wel vermijden van
negatieve ervaringen mogelijk is.
- evaluatie = Afhankelijk van de resultaten: (a) bevestiging van de hypothese/theorie,
of (b) verwerpen of aanpassen van de theorie. In laatste geval zeker opnieuw observeren.
3
, 1.3.3. BESCHRIJVEN VS VERKLAREN
Nadruk van cursus ligt op verklaren
- Wil niet zeggen dat beschrijven niet belangrijk zou zijn (zie observatiefase uit
empirische cyclus)
-> Meer nodig om ‘Waarom-vraag’ te beantwoorden: Als A (oorzaak) dan B
(gevolg)
• Bijvoorbeeld: Waarom hallucineert iemand ?
• Geen baat bij cirkelredeneringen !
-> je moet zoeken naar het mechanisme dat eronder zit
Welke methode moeten we hanteren om zicht te krijgen op de vragen naar ontstaan, in
stand houden en terugval
-> causale mechanismen blootleggen
Correlationele methode
Eerste zinvolle stap = zoeken naar statistisch verband tussen een fenomeen en de
veronderstelde oorzaak
= cross-sectionele correlationele methode (geen causaal verband)
• ~ vb. expressed emotion en psychose komen vaak samen voor
- ! je kan hierbij niet zeggen welke richting het verband heeft, of er een derde
factor speelt, of dat het een toevallige samenhang is
- voorbeeld: “Masturbatory Insanity Hypothesis”schetst de beperkingen van de
correlationele methode
• Mensen in een bepaalde instelling masturberen openlijk
• -> men dacht dat dit de oorzaak was van de psychische problemen
• -> dit is een foute conclusie
- oms zie je een vertaal fout gebeurt van een wetenschappelijk artikel naar de
media omdat ze de correlatie interpreteren als een oorzaak gevolg verband
Prospectieve methode
= een type correlationeel onderzoek
- biedt hoofd aan beperkingen van standaard correlationeel onderzoek (vorige)
- voorbeeld: scheurbuik -> kunnen ze voorspellen wie dit krijgt?
• We zien dat mensen die het krijgen niet zo actief zijn
4
