25/09/2024
HOOFDSTUK 1: OM TE BEGINNEN
Psychologie = wetenschappelijke discipline die gedrag en mentale processen bestudeert
American Psychologie Associa:on APA = beroepsvereniging van psychologen
Belang van kri,sch denken
!! Kri,sche grondhouding onderscheidt wetenschappelijke psychologie van andere kennis
è Telepathie, helderziendheid, extrasensorische percep,e… = pseudowetenschap = niet
gebaseerd op empirische observa,e of wetenschappelijke methode
Freud en psychologie
- Freud & Jung ≠ psychologen
- < 10% van APA onderschrijR hun ideeën
- Hun methode van onderzoek ≠ representa,ef voor psychologische onderzoeksmethoden
è Freudprobleem = associa,e van psychologie met de psychoanalyse
Een beknopt historisch overzicht
Psychologie = jonge wetenschappelijke discipline
- 1878: eerste laboratorium voor experimentele psychologie door W. Wundt
- Voortgevloeid uit filosofie en fysiologie / neurologie
- Zowel geesteswetenschappelijke (verklaringen) als posi,ef-wetenschappelijke (predic0e)
onderzoeksmethoden staan centraal
- Na WO II gedefinieerd als gedragswetenschap
- Behaviorisme = verband tussen s,mulus en reac,e achterhalen
- Sinds jaren 1960 veel belang voor cogni,eve psychologie = hoe mensen info verwerken
26/09/2024
Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
3 belangrijkste kenmerken van wetenschappelijke kennis:
1 Wetenschappelijke kennis verzameld door systema3sch empirisme
= door systema,sch waarnemen van de werkelijkheid
à Gezagsargumenten bestaan dus niet over wetenschappelijke kennis
à Gebrek aan systema,sch empirisme kan leiden tot wetenschappelijke dwaling
2 Wetenschappelijke kennis is publiek verifieerbaar
= kennis moet repliceerbaar zijn = anderen moeten zelfde resultaat bekomen bij herhaling
van dezelfde procedure à PEER REVIEW
, 3 Enkel toetsbare theorieën en uitspraken worden onderzocht
= uitspraken moeten falsifieerbaar zijn = aan te tonen dat uitspraak fou,ef is
è Wat wel of niet onderzoekbaar is, kan door ,jd heen veranderen
Van kennis tot wetenschappelijke wet
STAP 1: Hypothese ontwikkelen
= uitspraak die resultaat van wetenschappelijke studie voorspelt
à Opera,onele defini,e = exacte procedure om experimentele condi,es en me,ngen van
resultaten vast te leggen
STAP 2: Gecontroleerde test
OnaEankelijke variabele / gemanipuleerde variabele testen = variabele die door
onderzoeker gemanipuleerd wordt
!! Randomisa3e = enkel o.b.v. toeval aanbiedingsvolgorde van de s,muli vastleggen /
proefpersonen aan condi,es toewijzen
STAP 3: Objec3eve gegevens verzamelen
AEankelijke variabele = het gemeten resultaat van de studie / responsen van deelnemers
in een studie
è Effect van onagankelijke variabele op agankelijke variabele meten
STAP 4: Resultaten analyseren o.b.v. sta3s3sche analyse
STAP 5: Resultaten publiceren + bekri3seren + repliceren
Types psychologisch onderzoek
Naturalis3sche observa3e = observa,estudie buiten het laboratorium, in natuurlijke situa,e
à Vaak 1ste stap in rich,ng van meer gecontroleerd onderzoek
à Poten,eel nadeel: mensen wijzigen gedrag als ze weten dat ze
geobserveerd worden
Gevalstudies / casestudy = één voorbeeld van een fenomeen zeer uitvoerig bestuderen
à Onmogelijk om systema,sche manipula,es door te voeren
Interviews = respondent op directe manier bevragen
à Interviewer moet neutraal zijn
Surveys = verzamelen van steekproef van opinies vr besluit over popula,e
,Psychologische tests = meten van allerlei variabelen
à Waarde resultaten ag. van kwaliteit van de test
à Vereisten:
- Standaardisa,e = steeds op zelfde manier uitvoeren
- Betrouwbaarheid = meetresultaat varieert niet met de ,jd
- Validiteit = meten wat test beoogt te meten
!! Betrouwbare test ≠ noodzakelijk valide
Correla3oneel onderzoek = onderzoeker bestudeert steekproef, noteert karakteris,eken van
elk object en gaat vervolgens na of er een verband is tussen die
karakteris,eken
à Correla,ecoëfficiënt r = mate waarin er lineair verband is
[-1 ; +1]
-1 perfect omgekeerd verband
+1 perfect verband
0 geen enkel verband
à !! correla,oneel verband ≠ causaal verband
Bv. fou:ef causaal verband tussen # elektrische toestellen en kans
op :enerzwangerschappen, dyslexie en oogbewegingen…
Experimentele studies = situa,e creëren die gecontroleerde observa,e toelaat,
onderzoeker grijpt zelf in en gaat op systema,sche manier het
effect van de ingreep na
à ó correla,onele studies die bestaande situa,e bestuderen
à DOEL = causaliteit achterhalen
à HOE? Representa,eve steekproef in groepen verdelen + beide
groepen verschillende behandeling / manipula,e !! anders iden,ek
Variabele die gemanipuleerd wordt = onaEankelijke variabele
Gemeten variabele, waarop andere mogelijks effect hebben =
aEankelijke variabele
, 02/10/2024
VOORBEELD EXPERIMENTELE STUDIE:
ONDERZOEK / EXPERIMENT
Wie Goldberger
Wanneer Begin 20ste eeuw
Context Pellagra = ziekte in VS in 20ste eeuw
à Oorzaak tot dan toe = levend micro-organisme ó volgens Goldberger
insufficiënte voeding (te veel koolhydraten, te weinig proteïnen)
à Besmese eerst zichzelf en werd niet ziek MAAR 1 geval ≠
geloofwaardig dus experiment herhaald bij gevangenen
Condi:es C1: Dieet met veel koolhydraten en weinig proteïnen
C2: Uitgebalanceerd dieet
Resultaat / besluit Veel zieken uit C1, geen enkele uit C2è bewijs dat bacterie niet de
oorzaak was
Exemplarische voorbeelden
VOORBEELD GEVALSTUDIE:
ONDERZOEK / EXPERIMENT
Wie Elisabeth Warrington
Wanneer 1984
Context Neuropsychologie à pa,ënten met hersenletsel wat effect had op hun
seman,sche kennis:
- Kennis van artefacten ± intact
- Kennis van levende concepten sterk aangetast
= dissocia,e tussen kennis van natuurlijke concepten en kennis van
artefacten
à 3 jaar later pa,ënt gevonden met omgekeerd patroon = dubbele
dissocia,e
Onderzoek VERKLARING 1: informa,e over beide zaken wordt op andere plaats in
de hersenen verwerkt >> agankelijk van welk deel aangetast, vertoont
pa,ënt bepaalde symptomen
VERKLARING 2: bij artefacten is func,onele informa,e bv. wat kan je
ermee doen belangrijk, bij natuurlijke concepten is perceptuele
informa,e bv. geluid belangrijk
HOOFDSTUK 1: OM TE BEGINNEN
Psychologie = wetenschappelijke discipline die gedrag en mentale processen bestudeert
American Psychologie Associa:on APA = beroepsvereniging van psychologen
Belang van kri,sch denken
!! Kri,sche grondhouding onderscheidt wetenschappelijke psychologie van andere kennis
è Telepathie, helderziendheid, extrasensorische percep,e… = pseudowetenschap = niet
gebaseerd op empirische observa,e of wetenschappelijke methode
Freud en psychologie
- Freud & Jung ≠ psychologen
- < 10% van APA onderschrijR hun ideeën
- Hun methode van onderzoek ≠ representa,ef voor psychologische onderzoeksmethoden
è Freudprobleem = associa,e van psychologie met de psychoanalyse
Een beknopt historisch overzicht
Psychologie = jonge wetenschappelijke discipline
- 1878: eerste laboratorium voor experimentele psychologie door W. Wundt
- Voortgevloeid uit filosofie en fysiologie / neurologie
- Zowel geesteswetenschappelijke (verklaringen) als posi,ef-wetenschappelijke (predic0e)
onderzoeksmethoden staan centraal
- Na WO II gedefinieerd als gedragswetenschap
- Behaviorisme = verband tussen s,mulus en reac,e achterhalen
- Sinds jaren 1960 veel belang voor cogni,eve psychologie = hoe mensen info verwerken
26/09/2024
Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
3 belangrijkste kenmerken van wetenschappelijke kennis:
1 Wetenschappelijke kennis verzameld door systema3sch empirisme
= door systema,sch waarnemen van de werkelijkheid
à Gezagsargumenten bestaan dus niet over wetenschappelijke kennis
à Gebrek aan systema,sch empirisme kan leiden tot wetenschappelijke dwaling
2 Wetenschappelijke kennis is publiek verifieerbaar
= kennis moet repliceerbaar zijn = anderen moeten zelfde resultaat bekomen bij herhaling
van dezelfde procedure à PEER REVIEW
, 3 Enkel toetsbare theorieën en uitspraken worden onderzocht
= uitspraken moeten falsifieerbaar zijn = aan te tonen dat uitspraak fou,ef is
è Wat wel of niet onderzoekbaar is, kan door ,jd heen veranderen
Van kennis tot wetenschappelijke wet
STAP 1: Hypothese ontwikkelen
= uitspraak die resultaat van wetenschappelijke studie voorspelt
à Opera,onele defini,e = exacte procedure om experimentele condi,es en me,ngen van
resultaten vast te leggen
STAP 2: Gecontroleerde test
OnaEankelijke variabele / gemanipuleerde variabele testen = variabele die door
onderzoeker gemanipuleerd wordt
!! Randomisa3e = enkel o.b.v. toeval aanbiedingsvolgorde van de s,muli vastleggen /
proefpersonen aan condi,es toewijzen
STAP 3: Objec3eve gegevens verzamelen
AEankelijke variabele = het gemeten resultaat van de studie / responsen van deelnemers
in een studie
è Effect van onagankelijke variabele op agankelijke variabele meten
STAP 4: Resultaten analyseren o.b.v. sta3s3sche analyse
STAP 5: Resultaten publiceren + bekri3seren + repliceren
Types psychologisch onderzoek
Naturalis3sche observa3e = observa,estudie buiten het laboratorium, in natuurlijke situa,e
à Vaak 1ste stap in rich,ng van meer gecontroleerd onderzoek
à Poten,eel nadeel: mensen wijzigen gedrag als ze weten dat ze
geobserveerd worden
Gevalstudies / casestudy = één voorbeeld van een fenomeen zeer uitvoerig bestuderen
à Onmogelijk om systema,sche manipula,es door te voeren
Interviews = respondent op directe manier bevragen
à Interviewer moet neutraal zijn
Surveys = verzamelen van steekproef van opinies vr besluit over popula,e
,Psychologische tests = meten van allerlei variabelen
à Waarde resultaten ag. van kwaliteit van de test
à Vereisten:
- Standaardisa,e = steeds op zelfde manier uitvoeren
- Betrouwbaarheid = meetresultaat varieert niet met de ,jd
- Validiteit = meten wat test beoogt te meten
!! Betrouwbare test ≠ noodzakelijk valide
Correla3oneel onderzoek = onderzoeker bestudeert steekproef, noteert karakteris,eken van
elk object en gaat vervolgens na of er een verband is tussen die
karakteris,eken
à Correla,ecoëfficiënt r = mate waarin er lineair verband is
[-1 ; +1]
-1 perfect omgekeerd verband
+1 perfect verband
0 geen enkel verband
à !! correla,oneel verband ≠ causaal verband
Bv. fou:ef causaal verband tussen # elektrische toestellen en kans
op :enerzwangerschappen, dyslexie en oogbewegingen…
Experimentele studies = situa,e creëren die gecontroleerde observa,e toelaat,
onderzoeker grijpt zelf in en gaat op systema,sche manier het
effect van de ingreep na
à ó correla,onele studies die bestaande situa,e bestuderen
à DOEL = causaliteit achterhalen
à HOE? Representa,eve steekproef in groepen verdelen + beide
groepen verschillende behandeling / manipula,e !! anders iden,ek
Variabele die gemanipuleerd wordt = onaEankelijke variabele
Gemeten variabele, waarop andere mogelijks effect hebben =
aEankelijke variabele
, 02/10/2024
VOORBEELD EXPERIMENTELE STUDIE:
ONDERZOEK / EXPERIMENT
Wie Goldberger
Wanneer Begin 20ste eeuw
Context Pellagra = ziekte in VS in 20ste eeuw
à Oorzaak tot dan toe = levend micro-organisme ó volgens Goldberger
insufficiënte voeding (te veel koolhydraten, te weinig proteïnen)
à Besmese eerst zichzelf en werd niet ziek MAAR 1 geval ≠
geloofwaardig dus experiment herhaald bij gevangenen
Condi:es C1: Dieet met veel koolhydraten en weinig proteïnen
C2: Uitgebalanceerd dieet
Resultaat / besluit Veel zieken uit C1, geen enkele uit C2è bewijs dat bacterie niet de
oorzaak was
Exemplarische voorbeelden
VOORBEELD GEVALSTUDIE:
ONDERZOEK / EXPERIMENT
Wie Elisabeth Warrington
Wanneer 1984
Context Neuropsychologie à pa,ënten met hersenletsel wat effect had op hun
seman,sche kennis:
- Kennis van artefacten ± intact
- Kennis van levende concepten sterk aangetast
= dissocia,e tussen kennis van natuurlijke concepten en kennis van
artefacten
à 3 jaar later pa,ënt gevonden met omgekeerd patroon = dubbele
dissocia,e
Onderzoek VERKLARING 1: informa,e over beide zaken wordt op andere plaats in
de hersenen verwerkt >> agankelijk van welk deel aangetast, vertoont
pa,ënt bepaalde symptomen
VERKLARING 2: bij artefacten is func,onele informa,e bv. wat kan je
ermee doen belangrijk, bij natuurlijke concepten is perceptuele
informa,e bv. geluid belangrijk
