Module 11: communicatie in de onderwijspraktijk
1. inleiding
Kunnen communiceren geldt als kerncompetentie voor leerkrachten
- Leerkracht in klascontext
o Met leerlingen doelgericht gesprekken voeren
o Een positieve interactie met de klasgroep opbouwen
o In de klascontext waarden ontwikkelen en bespreekbaar maken
o Communiceren met lerenden met diverse taalachtergronden in
diverse talige situaties
- Communiceren met ouders
o Met ouders of verzorgers communiceren over het kind in de school
op basis van overleg met collega’s en externen
o Met ouders of verzorgers dialogeren over opoeding en onderwijs
- Overleggen met andere collega’s en teamleden
o In samenspraak met het schoolteam vernieuwde inzichten die zich
in de samenleving aandienen, in onderwijspraktijk integreren
o Overleggen en samenwerken binnen schoolteam
o Eigen pedagogische en didactische opdracht en aanpak in het team
bespreekbaar maken
o In overleg met collega’s contacten leggen, communiceren en
samenwerken met externe instanties die onderwijsbetrokken
initiatieven aanbieden
2. communicatie afgebakend binnen de klascontext
2.1. Naar een definitie van communicatie
Eerste voorwaarde om van communicatie te spreken = er is een mededeling of
boodschap uitgestuurd door een zender
- Verbale communicatie of non-verbale communicatie
Tweede voorwaarde = communicatie is een proces
- Communicatie bestaat uit het doorlopen van verschillende fasen of
stappen, waarbij een boodschap in een bepaalde context betekenis krijgt
- Twee theoretische invalshoeken om communicatie te interpreteren
o Processchool: communicatie als activiteit of gedrag
o Semiotische school: communicatie als werking of sociaal-culturele
overdracht
Ontwikkeling communicatiemodellen
- Eind jaren 1940: transmissiemodellen = een lineair éénrichtingsproces
o Zender verstuurt een boodschap naar ontvanger, waarbij er sprake
is van geslaagde communicatie wanneer de ontvanger deze
boodschap begrijpt zoals de zender die heeft bedoeld
, o MAAR ontvanger is ook een actieve deelnemer binnen
communicatieproces
- Vanaf jaren 1950: circulair tweerichtingsproces tussen zender en
ontvanger
o Derde voorwaarde voor communicatie = communicatie is
dynamisch
Circulaire tweerichtingsmodellen definiëren communicatie als een systeem
systeemtheorie
- Ontvangersgericht communicatieproces: zender stemt de boodschap af op
de ontvanger die hij/zij voor ogen heeft
o Boodschap moet de ontvanger niet bereiken om van communicatie
te spreken
Wel voorwaarde om van geslaagde communicatie te spreken
+ boodschap veroorzaakt het effect bij de ontvanger zoals de
zender dit heeft bedoeld
- Doelgerichte of intentionele communicatie: communicatie waarbij het de
bedoeling is dat ontvanger de boodschap opmerkt
o Communicatie hoeft niet intentioneel te zijn
2.2. Naar een definitie voor klascommunicatie
Communicatie binnen klascontext = de uitwisseling van verbalen en non-verbale
boodschappen tussen leerkracht en leerlingen met het oog op het realiseren van
een bepaald leerdoel binnen een leerproces waarbij een positieve relatie tussen
leerkracht en leerlingen een leeromgeving kan creëren die dit leerproces kan
bevorderen
- Communicatie proces in klascontext lerend en interpersoonlijk
deelaspect
o Retorische benadering: focus op inhoudelijk aspect = educatieve
communicatie
o Relationele benadering: focus op communicatie als interpersoonlijke
communicatie
Communicatie in de klas = circulair tweerichtingsproces of directe wisselwerking
tussen leerkracht en leerling
- Noodzakelijk: zowel leerkracht als leerling willen deelnamen aan het
communicatieproces
Leerkracht en leerlingen staan simultaan met elkaar in interactie, maar
communicatieproces start vaak vanuit leerkracht die doelgericht of intentioneel
als zender een boodschap uitstuurt
- Leerkracht heeft hoofdverantwoordelijkheid om leerdoelen bij leerlingen te
realiseren
- Educatieve communicatie tijdens voorbereiden les leerdoelen
vooropstellen
o Tijdens les directe invloed hebben op leerproces
1. inleiding
Kunnen communiceren geldt als kerncompetentie voor leerkrachten
- Leerkracht in klascontext
o Met leerlingen doelgericht gesprekken voeren
o Een positieve interactie met de klasgroep opbouwen
o In de klascontext waarden ontwikkelen en bespreekbaar maken
o Communiceren met lerenden met diverse taalachtergronden in
diverse talige situaties
- Communiceren met ouders
o Met ouders of verzorgers communiceren over het kind in de school
op basis van overleg met collega’s en externen
o Met ouders of verzorgers dialogeren over opoeding en onderwijs
- Overleggen met andere collega’s en teamleden
o In samenspraak met het schoolteam vernieuwde inzichten die zich
in de samenleving aandienen, in onderwijspraktijk integreren
o Overleggen en samenwerken binnen schoolteam
o Eigen pedagogische en didactische opdracht en aanpak in het team
bespreekbaar maken
o In overleg met collega’s contacten leggen, communiceren en
samenwerken met externe instanties die onderwijsbetrokken
initiatieven aanbieden
2. communicatie afgebakend binnen de klascontext
2.1. Naar een definitie van communicatie
Eerste voorwaarde om van communicatie te spreken = er is een mededeling of
boodschap uitgestuurd door een zender
- Verbale communicatie of non-verbale communicatie
Tweede voorwaarde = communicatie is een proces
- Communicatie bestaat uit het doorlopen van verschillende fasen of
stappen, waarbij een boodschap in een bepaalde context betekenis krijgt
- Twee theoretische invalshoeken om communicatie te interpreteren
o Processchool: communicatie als activiteit of gedrag
o Semiotische school: communicatie als werking of sociaal-culturele
overdracht
Ontwikkeling communicatiemodellen
- Eind jaren 1940: transmissiemodellen = een lineair éénrichtingsproces
o Zender verstuurt een boodschap naar ontvanger, waarbij er sprake
is van geslaagde communicatie wanneer de ontvanger deze
boodschap begrijpt zoals de zender die heeft bedoeld
, o MAAR ontvanger is ook een actieve deelnemer binnen
communicatieproces
- Vanaf jaren 1950: circulair tweerichtingsproces tussen zender en
ontvanger
o Derde voorwaarde voor communicatie = communicatie is
dynamisch
Circulaire tweerichtingsmodellen definiëren communicatie als een systeem
systeemtheorie
- Ontvangersgericht communicatieproces: zender stemt de boodschap af op
de ontvanger die hij/zij voor ogen heeft
o Boodschap moet de ontvanger niet bereiken om van communicatie
te spreken
Wel voorwaarde om van geslaagde communicatie te spreken
+ boodschap veroorzaakt het effect bij de ontvanger zoals de
zender dit heeft bedoeld
- Doelgerichte of intentionele communicatie: communicatie waarbij het de
bedoeling is dat ontvanger de boodschap opmerkt
o Communicatie hoeft niet intentioneel te zijn
2.2. Naar een definitie voor klascommunicatie
Communicatie binnen klascontext = de uitwisseling van verbalen en non-verbale
boodschappen tussen leerkracht en leerlingen met het oog op het realiseren van
een bepaald leerdoel binnen een leerproces waarbij een positieve relatie tussen
leerkracht en leerlingen een leeromgeving kan creëren die dit leerproces kan
bevorderen
- Communicatie proces in klascontext lerend en interpersoonlijk
deelaspect
o Retorische benadering: focus op inhoudelijk aspect = educatieve
communicatie
o Relationele benadering: focus op communicatie als interpersoonlijke
communicatie
Communicatie in de klas = circulair tweerichtingsproces of directe wisselwerking
tussen leerkracht en leerling
- Noodzakelijk: zowel leerkracht als leerling willen deelnamen aan het
communicatieproces
Leerkracht en leerlingen staan simultaan met elkaar in interactie, maar
communicatieproces start vaak vanuit leerkracht die doelgericht of intentioneel
als zender een boodschap uitstuurt
- Leerkracht heeft hoofdverantwoordelijkheid om leerdoelen bij leerlingen te
realiseren
- Educatieve communicatie tijdens voorbereiden les leerdoelen
vooropstellen
o Tijdens les directe invloed hebben op leerproces
