S1
Positieve psychologie
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
, 1) Inhoud
Deel 1: theorie en onderzoek
1) Wat is positieve psychologie?...................................................................................................................................... 5
1.1 Inleiding: de geboorte van PP .................................................................................................................................... 5
1.2 Traditionele psychologie vs PP ................................................................................................................................... 5
1.3 Floreren ...................................................................................................................................................................... 6
1.4 Positief psychologische interventies (PPI’s) ................................................................................................................ 6
1.5 Kritiek op PP ............................................................................................................................................................... 7
1.6 PP 2.0 en 3.0 .............................................................................................................................................................. 7
1.7 Wat is PP nu juist? ...................................................................................................................................................... 7
1.8 PP in de toekomst ...................................................................................................................................................... 8
2) Sterke kanten benadering ........................................................................................................................................... 8
3) Optimisme .................................................................................................................................................................. 9
3.1 onderzoek naar depressie, uitgevoerd op honden door Seligman ..................................................................................... 9
3.2 Attributiestijlen optimisme .............................................................................................................................................. 10
3.2.1 3P’s van Seligman..................................................................................................................................................... 10
3.2.2 Optimisme en verwachtingen .................................................................................................................................. 11
3.2.3 Optimisme en geluk ................................................................................................................................................. 12
3.2.4 Optimisme en gezondheid ....................................................................................................................................... 13
4) Hoop ......................................................................................................................................................................... 13
4.1 Geschiedenis van hoop ............................................................................................................................................ 13
4.2 Visies op hoop .......................................................................................................................................................... 14
4.3 Snyders theorie van hoop ........................................................................................................................................ 14
4.3.1 Hoop is als een reis ......................................................................................................................................... 14
4.3.2 Belangrijke elementen van hoop .................................................................................................................... 15
4.4 Onderzoek hoop en optimisme ................................................................................................................................ 16
4.5 Hoe groeien in hoop? ............................................................................................................................................... 16
5) Verwachtingen van de eigen effectiviteit (self-efficacy) ............................................................................................. 17
5.1 Self-efficacy: ‘Yes I can’ ..................................................................................................................................................... 17
6) Positieve emoties...................................................................................................................................................... 19
6.1 Belang van negatieve emoties .......................................................................................................................................... 19
6.1.1 Evolutionaire visie op negatieve emoties ................................................................................................................. 19
6.1.2 Functie van negatieve emoties ................................................................................................................................ 19
6.2 Belang van positieve emoties ........................................................................................................................................... 20
6.2.1 functie van positieve emoties .................................................................................................................................. 20
6.2.2 10 positieve emoties ................................................................................................................................................ 20
6.2.3 Broaden and Build theorie ....................................................................................................................................... 21
6.2.4 Positiviteitsratio ....................................................................................................................................................... 22
6.3 Onderzoek ........................................................................................................................................................................ 23
6.4 Zoveel mogelijk uit positieve gevoelens halen ................................................................................................................. 24
6.4.1 manieren van reageren ............................................................................................................................................ 24
7) Veerkracht ................................................................................................................................................................ 25
7.1 inleiding ............................................................................................................................................................................ 25
7.2 Veerkracht ........................................................................................................................................................................ 25
1
, 7.3 Posttraumatische groei..................................................................................................................................................... 26
7.3.1 Tedeschi & Calhoun .................................................................................................................................................. 26
7.3.2 Dolan ........................................................................................................................................................................ 27
7.4 Posttraumatische groei – onderzoek ................................................................................................................................ 27
7.4.1 Effecten na trauma ................................................................................................................................................... 27
7.4.2 Veerkracht en optimisme – hoop – positieve emoties ............................................................................................. 28
7.5 Rouw en veerkracht ......................................................................................................................................................... 28
7.6 Zingeving en optimisme ................................................................................................................................................... 28
7.7 Posttraumatische groei in begeleiding ............................................................................................................................ 28
8) Geluk ........................................................................................................................................................................ 29
8.1 Eudaimonisch vs Hedoinisch welbevinden ....................................................................................................................... 29
8.1.1 Hedonisch welbevinden ........................................................................................................................................... 29
8.1.2 Eudaimonisch welbevinden ..................................................................................................................................... 30
8.2 Gelukstaart ....................................................................................................................................................................... 30
8.3 Geluksformule .................................................................................................................................................................. 30
8.4 PERMA: theorie over welbevinden .................................................................................................................................. 31
8.5 Evenwicht ......................................................................................................................................................................... 32
8.6 Geluk en optimisme ......................................................................................................................................................... 32
8.7 Top 10 van geluk en ongeluk ............................................................................................................................................ 33
8.8 Welvaart en geluk............................................................................................................................................................ 33
9) Groeimindset vs statistische mindset ........................................................................................................................ 34
10) Dankbaarheid ........................................................................................................................................................... 35
10.1 Onderzoek naar dankbaarheid ....................................................................................................................................... 35
10.2 Dankbaarheid en welbevinden ............................................................................................................................ 36
10.3 Dankbaarheid en veerkracht ............................................................................................................................... 36
11) Flow.......................................................................................................................................................................... 37
11.1 Optimale ervaring .......................................................................................................................................................... 37
11.2 kenmerken van flow ....................................................................................................................................................... 37
11.3 Autoletische persoonlijkheid .......................................................................................................................................... 38
12) Verbondenheid ......................................................................................................................................................... 39
12.1 verbondenheid en veerkracht ........................................................................................................................................ 40
13) Positieve psychologie en neurowetenschap .............................................................................................................. 41
13.1 Neurowetenschap .......................................................................................................................................................... 41
13.2 Het lichaam .................................................................................................................................................................... 41
13.3 Hersenhelften ................................................................................................................................................................. 42
13.3.1 Rechterhersenhelft: ............................................................................................................................................... 42
13.3.2 Linkerhersenhelft ................................................................................................................................................... 42
13.4 Oplossingsgerichte gespreksvoering .............................................................................................................................. 43
13.5 Neuroplasticiteit ............................................................................................................................................................. 43
13.5.1 neuroplasticiteit en PP ........................................................................................................................................... 43
13.6 Immuunsysteem ............................................................................................................................................................. 44
13.6.1 Humor: ................................................................................................................................................................... 44
13.6.2 verwachting eigen effectiviteit ............................................................................................................................... 44
13.7 Hormonen en neurotransmitters die bijdragen aan positieve gevoelens ...................................................................... 44
13.7.1 Dopamine .............................................................................................................................................................. 44
2
, 13.7.2 Oxytocine – het knuffelhormoon ........................................................................................................................... 45
13.7.3 Serotonine – booster van geluk ............................................................................................................................. 46
13.7.4 Endorfine – natuurlijke pijnstiller ........................................................................................................................... 46
13.7.5 Cortisol – stresshormoon ....................................................................................................................................... 46
13.7.6 Antidepressiva........................................................................................................................................................ 47
13.7.7 Gamma-aminoboterzuur (GABA) ........................................................................................................................... 47
1) Probleemgerichte vs. Oplossingsgerichte therapie .................................................................................................... 48
1.1 Oplossingsgerichte therapie ..................................................................................................................................... 48
1.1.1 Stellingen de Shazer ....................................................................................................................................... 48
1.1.2 drie types v. relaties ........................................................................................................................................ 49
1.2 Oplossingsgerichte therapie en positieve psychologie............................................................................................. 49
1.3 Wat werkt het beste? ............................................................................................................................................... 50
2) Hoe kunnen ‘familieden’ positieve psychologie bijdragen tot verder ontwikkeling v. PGT en OGT ............................. 50
2.1 Optimisme ........................................................................................................................................................................ 50
2.2 Oplossingsgerichte CGT .................................................................................................................................................... 51
3) Positieve psychologie en de psychotherapeut ........................................................................................................... 52
3.1 Hoop en optimisme.................................................................................................................................................. 52
3.2 Positieve emoties, veerkracht en geluk .................................................................................................................... 52
3.3 Self-efficacy .............................................................................................................................................................. 52
3.4 Reflectie ................................................................................................................................................................... 53
3.5 Oplossingsgerichte vragen over functioneren .......................................................................................................... 53
3.6 Positieve supervisie/intervisie.................................................................................................................................. 54
4) Kinderen ................................................................................................................................................................... 55
4.1 Onderzoek op 3 domeinen van PP ........................................................................................................................... 55
4.1.1 Optimisme ...................................................................................................................................................... 55
4.1.2 Hoop ............................................................................................................................................................... 56
4.1.3 Welbevinden .................................................................................................................................................. 57
4.2 Opvoeding en opleiding ........................................................................................................................................... 58
4.3 Toepassingen in het werkveld .................................................................................................................................. 58
4.3.1 Positief onderwijs ........................................................................................................................................... 58
4.3.2 Montessori-onderwijs .................................................................................................................................... 59
4.3.3 Geluk voor kinderen – Leo Bormans .............................................................................................................. 60
5) Ouderen ................................................................................................................................................................... 61
5.1 Onderzoek ................................................................................................................................................................ 61
5.1.1 Life satisfaction ............................................................................................................................................... 61
5.1.2 Ouder worden en stress ................................................................................................................................. 62
5.2 Wel oud worden, niet oud zijn ................................................................................................................................. 62
5.3 Impact van verwachtingen ....................................................................................................................................... 63
5.4 beperkingen van ouder worden ............................................................................................................................... 63
5.5 Succesvol ouder worden .......................................................................................................................................... 63
5.6 Positieve psychotherapie met ouderen .................................................................................................................... 64
5.7 Blue zones ................................................................................................................................................................ 64
6) Werk ......................................................................................................................................................................... 65
6.1 Gezond werk .................................................................................................................................................................... 65
6.1.1 Job characteristics model – Turner 2005.................................................................................................................. 65
3
, 6.1.2 Demand/control model – Karasek 1998................................................................................................................... 66
6.1.3 Besluit ...................................................................................................................................................................... 66
6.2 Begrippen/onderzoek uit PP toegepast op werk .............................................................................................................. 67
6.2.1 Flow ......................................................................................................................................................................... 67
6.2.2 Positieve emoties ..................................................................................................................................................... 67
6.2.3 Welbevinden en verbondenheid in teams ............................................................................................................... 68
6.2.4 Veerkracht ................................................................................................................................................................ 68
6.3 PP toegepast op leidinggeven .......................................................................................................................................... 68
6.3.1 Transformatief leiderschap ...................................................................................................................................... 68
6.3.2 Teamcoaching – hoe kan je focussen op succes? ..................................................................................................... 69
6.3.3 toep: teamcoaching: Appreciative iquiry (waarderend onderzoek) ......................................................................... 70
7) Stress ........................................................................................................................................................................ 71
7.1 Definitie stress ......................................................................................................................................................... 71
7.2 Typen stress ............................................................................................................................................................. 71
7.3 Concepten van stress ............................................................................................................................................... 72
7.3.1 Stress als reactie op een stimulus ................................................................................................................... 73
7.3.2 Stress als fysiologische reactie ....................................................................................................................... 74
7.3.3 Stress als een transactie ................................................................................................................................. 75
7.4 Wat is coping? .......................................................................................................................................................... 77
7.5 Het verband tussen stress en ziekte......................................................................................................................... 78
7.5.1 Directe en indirecte klachten door stress ....................................................................................................... 79
7.5.2 Stress, fysieke klachten en ziekte ................................................................................................................... 80
7.5.3 Stress en psychosociale en psychologische problemen .................................................................................. 80
7.5.4 Beschermende hulpmiddelen/buffers tegen stress en ziekte ........................................................................ 80
7.6 Vragenlijsten – copingstijlen en veerkracht.............................................................................................................. 81
7.6.1 UCL – Utrechtse copinglijst ............................................................................................................................. 81
7.9 Tools uit de praktijk .................................................................................................................................................. 82
7.9.1 Perceived stress scale ..................................................................................................................................... 82
7.9.2 De spanningsthermometer ............................................................................................................................. 83
7.9.3 Kwetsbaarheid-stressmodel ........................................................................................................................... 84
7.10 Stressmanagement.............................................................................................................................................. 86
7.10.1 Stresstheorie .................................................................................................................................................. 86
7.10.2 effect van stress op ons brein ......................................................................................................................... 87
7.10.3 Stressmanagement ......................................................................................................................................... 87
4
, Deel 1: Theorie en onderzoek
1) Wat is positieve psychologie?
1.1Inleiding: de geboorte van PP
Positieve psychologie = vrij recente stroming
Voorloper: William Grant study (1937)
Grondlegger: Martin Seligman (1998) => geeft startschot
APA: american psychologists association
Een goede gezondheid ≠ hetzelfde als afwezigheid v. ziekte
Voor WOII – focus psychologie = breed:
• Geestelijke stoornissen
• Normale levens verbeteren
• Bijzonder talent identificeren en versterken
Na WOII – focus vernauwd door crisissituatie:
enkel focus op genezen v. mentale problemen = ziektemodel
wat er mis gaat en niet op wat er goed gaat
Nu focus psychologie:
Normale en florerende levens
1.2Traditionele psychologie vs PP
PP = gebaseerd op praten en interventies, weinig medicatie
Traditionele psychologie Positieve psychologie
Vragen: Vragen:
• Wat werkt er niet? • Wat werkt?
• Wat is er mis met deze persoon? • Wat is er goed aan deze persoon
Focus: verminderen v. moeilijkheden Focus: vergroten v. mogelijkheden
➔ Probleemoplossend ➔ Wat maakt het leven de moeite
waard?
➔ Preventief
5
,Doel v. PP is om de populatie naar een hoger niveau van geluk te liften=> de curve v/d bevolking
opschuiven.
1.3Floreren
Eng: to flourish
Betekenis floreren:
• Tot bloei komen, optimaal functioneren
• In toestand van volle ontw. Zijn/komen => zich geheel of rijk ontplooien
PP =
• Aanvulling klinische psycho => ≠ vervanging
• Wetenschappelijk onderbouwd
Onderzoek
PPI’s: positief psychologische interventies
Doel PP = floreren v. mensen vergoten door positieve emoties, betrokkenheid, zinvolheid,
positieve relaties en vervulling te versterken.
1.4Positief psychologische interventies (PPI’s)
Hoe?
• Eenvoudige oefeningen
• Intentionele oefeningen
• Regelmatige herhaling v. oefeningen
Belangrijk bij PPI’s:
Eigen autonomie
Interne motivatie
Sociale steun
Afwisseling in oefeningen
Differentiatie => persoonsafhankelijke oefneingen
Mogelijke oefeningen:
➢ Schrijven van dankbaarheidsbrieven => stilstaan bij wat je allemaal hebt in je leven -> je
leert appreciëren wat/wie je hebt.
➢ Bijhouden van 3 goede dingen elke dag => je leert kijken naar wat goed gaat.
6
, Schrijven van dankbaarheidsbrieven
Beschrijf een dankbaarheidsbrief aan iemand die goed voor je was, maar je nooit expliciet
bedankt hebt => brief persoonlijk afgeven of in een spraakbericht zeggen
Je staat stil bij wat je allemaal in je leven hebt. Leren appreciëren van wat/wie je hebt i/h
leven
Bijhouden van 3 goede dingen
Elkde dag 3 goede dingen op schrijven die jou overkomen zijn en waarvoor je blij bent dat
het in je leven is.
Probeer bij elk pnt de oorzaak te schrijven en wat je inbreng er bij is
Doe dit minstens een week lang
1.5Kritiek op PP
o Eenzijdige focus => happyology
Wordt het dan niet te makkelijk? = kritiek
o Naam is fout gekozen
o Te overdreven => eenzijdige focus op geluk
o = jonge tak => gebrek aan langdurig onderzoek
o Onderzoeksgroep = hoogopgeleid, westers, democratische landen
Niet representatief => is altijd zelfde doelgroep
Enkel in spec. Delen v/d wereld en niet heel de wereld
1.6PP 2.0 en 3.0
Doelen en focus:
• Welbevinden verhogen
• Veerkracht ontwikkelen als het tegenzit
Leren omgaan met tegenslag door PP
• Focus op individu
• Uitbreiding naar groepen organisaties en culturen
1.7Wat is PP nu juist?
Positieve Psychologie: De wetenschappelijke studie van optimaal mensleijk functioneren, die
probeert om die factoren te ontdekken en te vergoten, waardoor mensen en gemeenschappen
floreren (Seligman).
Hoe kunnen mensen floreren?
Hoe kunnen mensen zich tevreden voelen
Hoe vinden mensen een studie/job die bij hun talenten past?
7
, Hoe komen mensen tot krachtige relaties?
Hoe gaan mensen om met moeilijke situaties en hoe groeien ze hier uit?
Wat zijn iemands sterke kanten, talenten,… ?
1.8PP in de toekomst
Dialectische benadering v. PP
Lange termijn welbevinden bereiken -> ook donkere kanten v/h bestaan omarmen
Kan mogelijks betekenis hebben in zware menselijke omstandigheden => moet
onderzoek naar worden gedaan!!
Nieuwe focus binnen versc. Culturen & gevarieerde demografische groepen
Dialectisch: het samenkomen van meerdere factoren (=>stromingen), een geheel zien van
factoren.
Dichotoom: zwart-wit bekijken, het is of het een of het ander, geen meerdere dingen tegelijk.
Sociale demografie: alles waarmee je een groep kan omschrijven
2) Sterke kanten benadering
= onmogelijk om perfecte versie v/d mens te zijn
Je kan wel beste versie van jezelf proberen te zijn
Hoe? In je talenten staan
Gevolgen:
• Betere levenstevredenheid
• Grotere werkmotivatie
• Meer plezier in activiteiten
• Verlaagde kans op depressie
Talenten ontdekken => VIA = overzicht v. wereldwijde aanvaarde waarden en normen de een
‘goed mens’ kan hebben.
Talenten aan het werk zetten
1. Ontdek je sterke punten a.h.v. een vragenlijst
2. Kies moment in komende week waarin je 1 of + v. je sterke pnten o/e nieuwe manier
wil inzetten
3. Schrijf/vertel daarna over je ervaringen met h. inzetten v. je sterke kant op een nieuwe
manier
Hoe voelde je je voor de activiteit?
Hoe voelde je je na de activiteit?
Was het makkelijk
Ging de tijd snel?
Wil je de activiteit herhalen?
8
, 3) Optimisme
3.1 onderzoek naar depressie, uitgevoerd op honden door Seligman
Opzet: Hond wordt in een kamer geplaatst met geleide vloer, waar
stroomstoten worden doorgegeven
1. Kan niet ontsnappen en moet stroomstoten maar ondergaan =>
kan ev. Wel omhoog springen, maar doet dit niet
Opzet: De kamer wordt in 2 gesplitst, 1 deel met stroomstoten en over
het muurtje een deel zonder stroomstoten
2. Hond heeft mogelijkheid tot ontsnappen maar springt niet over
het muurtje
= aangeleerde hulpeloosheid
Opzet: Er is opnieuw 1 kamer maar een hendel in de kamer kan shocken voorkomen
3. Hond wordt aangeleerd hendel de shocken kan stoppen en hij dit zelf in de hand heeft
Opzet: Hond opnieuw in gesplitste kamer met muurtje, in de kamer met shocken is er een
hendel aanwezig die geen effect heeft
4. Hond probeert eerst de hendel te gebruiken => lukt niet, hond springt over het muurtje
= aangeleerd optimisme
2. is een gevolg van 1. => hond leert dat hij de shocken toch niet kan stoppen, dus proberen een
uitweg te vinden is zinloos.
4. is een gevolg van 3. => hond leert dat hij de shocken kan stoppen en zoekt daarom meerdere
uitwegen hier voor.
Aangeleerde hulpeloosheid: Je legt je bij de situatie neer
Ik kan er niets aan doen
Aangeleerd optimisme: Hoe je omgaat met tegenslag, proberen uit een situatie te geraken
Kan ik er iets aan doen?
Wat we verwachten bepaalt mee wat er met je gebeurd
Optimisme: Het vertrouwen dat je invloed hebt op een situatie, de overtuiging dat je een
positieve invloed hebt op gebeurtenissen en resultaten in het leven.
De verwachtingen die mensen ontwikkelen door het optreden v. tegenslagen in hun leven zijn
goede voorspellers v. gedrag
9
Positieve psychologie
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
, 1) Inhoud
Deel 1: theorie en onderzoek
1) Wat is positieve psychologie?...................................................................................................................................... 5
1.1 Inleiding: de geboorte van PP .................................................................................................................................... 5
1.2 Traditionele psychologie vs PP ................................................................................................................................... 5
1.3 Floreren ...................................................................................................................................................................... 6
1.4 Positief psychologische interventies (PPI’s) ................................................................................................................ 6
1.5 Kritiek op PP ............................................................................................................................................................... 7
1.6 PP 2.0 en 3.0 .............................................................................................................................................................. 7
1.7 Wat is PP nu juist? ...................................................................................................................................................... 7
1.8 PP in de toekomst ...................................................................................................................................................... 8
2) Sterke kanten benadering ........................................................................................................................................... 8
3) Optimisme .................................................................................................................................................................. 9
3.1 onderzoek naar depressie, uitgevoerd op honden door Seligman ..................................................................................... 9
3.2 Attributiestijlen optimisme .............................................................................................................................................. 10
3.2.1 3P’s van Seligman..................................................................................................................................................... 10
3.2.2 Optimisme en verwachtingen .................................................................................................................................. 11
3.2.3 Optimisme en geluk ................................................................................................................................................. 12
3.2.4 Optimisme en gezondheid ....................................................................................................................................... 13
4) Hoop ......................................................................................................................................................................... 13
4.1 Geschiedenis van hoop ............................................................................................................................................ 13
4.2 Visies op hoop .......................................................................................................................................................... 14
4.3 Snyders theorie van hoop ........................................................................................................................................ 14
4.3.1 Hoop is als een reis ......................................................................................................................................... 14
4.3.2 Belangrijke elementen van hoop .................................................................................................................... 15
4.4 Onderzoek hoop en optimisme ................................................................................................................................ 16
4.5 Hoe groeien in hoop? ............................................................................................................................................... 16
5) Verwachtingen van de eigen effectiviteit (self-efficacy) ............................................................................................. 17
5.1 Self-efficacy: ‘Yes I can’ ..................................................................................................................................................... 17
6) Positieve emoties...................................................................................................................................................... 19
6.1 Belang van negatieve emoties .......................................................................................................................................... 19
6.1.1 Evolutionaire visie op negatieve emoties ................................................................................................................. 19
6.1.2 Functie van negatieve emoties ................................................................................................................................ 19
6.2 Belang van positieve emoties ........................................................................................................................................... 20
6.2.1 functie van positieve emoties .................................................................................................................................. 20
6.2.2 10 positieve emoties ................................................................................................................................................ 20
6.2.3 Broaden and Build theorie ....................................................................................................................................... 21
6.2.4 Positiviteitsratio ....................................................................................................................................................... 22
6.3 Onderzoek ........................................................................................................................................................................ 23
6.4 Zoveel mogelijk uit positieve gevoelens halen ................................................................................................................. 24
6.4.1 manieren van reageren ............................................................................................................................................ 24
7) Veerkracht ................................................................................................................................................................ 25
7.1 inleiding ............................................................................................................................................................................ 25
7.2 Veerkracht ........................................................................................................................................................................ 25
1
, 7.3 Posttraumatische groei..................................................................................................................................................... 26
7.3.1 Tedeschi & Calhoun .................................................................................................................................................. 26
7.3.2 Dolan ........................................................................................................................................................................ 27
7.4 Posttraumatische groei – onderzoek ................................................................................................................................ 27
7.4.1 Effecten na trauma ................................................................................................................................................... 27
7.4.2 Veerkracht en optimisme – hoop – positieve emoties ............................................................................................. 28
7.5 Rouw en veerkracht ......................................................................................................................................................... 28
7.6 Zingeving en optimisme ................................................................................................................................................... 28
7.7 Posttraumatische groei in begeleiding ............................................................................................................................ 28
8) Geluk ........................................................................................................................................................................ 29
8.1 Eudaimonisch vs Hedoinisch welbevinden ....................................................................................................................... 29
8.1.1 Hedonisch welbevinden ........................................................................................................................................... 29
8.1.2 Eudaimonisch welbevinden ..................................................................................................................................... 30
8.2 Gelukstaart ....................................................................................................................................................................... 30
8.3 Geluksformule .................................................................................................................................................................. 30
8.4 PERMA: theorie over welbevinden .................................................................................................................................. 31
8.5 Evenwicht ......................................................................................................................................................................... 32
8.6 Geluk en optimisme ......................................................................................................................................................... 32
8.7 Top 10 van geluk en ongeluk ............................................................................................................................................ 33
8.8 Welvaart en geluk............................................................................................................................................................ 33
9) Groeimindset vs statistische mindset ........................................................................................................................ 34
10) Dankbaarheid ........................................................................................................................................................... 35
10.1 Onderzoek naar dankbaarheid ....................................................................................................................................... 35
10.2 Dankbaarheid en welbevinden ............................................................................................................................ 36
10.3 Dankbaarheid en veerkracht ............................................................................................................................... 36
11) Flow.......................................................................................................................................................................... 37
11.1 Optimale ervaring .......................................................................................................................................................... 37
11.2 kenmerken van flow ....................................................................................................................................................... 37
11.3 Autoletische persoonlijkheid .......................................................................................................................................... 38
12) Verbondenheid ......................................................................................................................................................... 39
12.1 verbondenheid en veerkracht ........................................................................................................................................ 40
13) Positieve psychologie en neurowetenschap .............................................................................................................. 41
13.1 Neurowetenschap .......................................................................................................................................................... 41
13.2 Het lichaam .................................................................................................................................................................... 41
13.3 Hersenhelften ................................................................................................................................................................. 42
13.3.1 Rechterhersenhelft: ............................................................................................................................................... 42
13.3.2 Linkerhersenhelft ................................................................................................................................................... 42
13.4 Oplossingsgerichte gespreksvoering .............................................................................................................................. 43
13.5 Neuroplasticiteit ............................................................................................................................................................. 43
13.5.1 neuroplasticiteit en PP ........................................................................................................................................... 43
13.6 Immuunsysteem ............................................................................................................................................................. 44
13.6.1 Humor: ................................................................................................................................................................... 44
13.6.2 verwachting eigen effectiviteit ............................................................................................................................... 44
13.7 Hormonen en neurotransmitters die bijdragen aan positieve gevoelens ...................................................................... 44
13.7.1 Dopamine .............................................................................................................................................................. 44
2
, 13.7.2 Oxytocine – het knuffelhormoon ........................................................................................................................... 45
13.7.3 Serotonine – booster van geluk ............................................................................................................................. 46
13.7.4 Endorfine – natuurlijke pijnstiller ........................................................................................................................... 46
13.7.5 Cortisol – stresshormoon ....................................................................................................................................... 46
13.7.6 Antidepressiva........................................................................................................................................................ 47
13.7.7 Gamma-aminoboterzuur (GABA) ........................................................................................................................... 47
1) Probleemgerichte vs. Oplossingsgerichte therapie .................................................................................................... 48
1.1 Oplossingsgerichte therapie ..................................................................................................................................... 48
1.1.1 Stellingen de Shazer ....................................................................................................................................... 48
1.1.2 drie types v. relaties ........................................................................................................................................ 49
1.2 Oplossingsgerichte therapie en positieve psychologie............................................................................................. 49
1.3 Wat werkt het beste? ............................................................................................................................................... 50
2) Hoe kunnen ‘familieden’ positieve psychologie bijdragen tot verder ontwikkeling v. PGT en OGT ............................. 50
2.1 Optimisme ........................................................................................................................................................................ 50
2.2 Oplossingsgerichte CGT .................................................................................................................................................... 51
3) Positieve psychologie en de psychotherapeut ........................................................................................................... 52
3.1 Hoop en optimisme.................................................................................................................................................. 52
3.2 Positieve emoties, veerkracht en geluk .................................................................................................................... 52
3.3 Self-efficacy .............................................................................................................................................................. 52
3.4 Reflectie ................................................................................................................................................................... 53
3.5 Oplossingsgerichte vragen over functioneren .......................................................................................................... 53
3.6 Positieve supervisie/intervisie.................................................................................................................................. 54
4) Kinderen ................................................................................................................................................................... 55
4.1 Onderzoek op 3 domeinen van PP ........................................................................................................................... 55
4.1.1 Optimisme ...................................................................................................................................................... 55
4.1.2 Hoop ............................................................................................................................................................... 56
4.1.3 Welbevinden .................................................................................................................................................. 57
4.2 Opvoeding en opleiding ........................................................................................................................................... 58
4.3 Toepassingen in het werkveld .................................................................................................................................. 58
4.3.1 Positief onderwijs ........................................................................................................................................... 58
4.3.2 Montessori-onderwijs .................................................................................................................................... 59
4.3.3 Geluk voor kinderen – Leo Bormans .............................................................................................................. 60
5) Ouderen ................................................................................................................................................................... 61
5.1 Onderzoek ................................................................................................................................................................ 61
5.1.1 Life satisfaction ............................................................................................................................................... 61
5.1.2 Ouder worden en stress ................................................................................................................................. 62
5.2 Wel oud worden, niet oud zijn ................................................................................................................................. 62
5.3 Impact van verwachtingen ....................................................................................................................................... 63
5.4 beperkingen van ouder worden ............................................................................................................................... 63
5.5 Succesvol ouder worden .......................................................................................................................................... 63
5.6 Positieve psychotherapie met ouderen .................................................................................................................... 64
5.7 Blue zones ................................................................................................................................................................ 64
6) Werk ......................................................................................................................................................................... 65
6.1 Gezond werk .................................................................................................................................................................... 65
6.1.1 Job characteristics model – Turner 2005.................................................................................................................. 65
3
, 6.1.2 Demand/control model – Karasek 1998................................................................................................................... 66
6.1.3 Besluit ...................................................................................................................................................................... 66
6.2 Begrippen/onderzoek uit PP toegepast op werk .............................................................................................................. 67
6.2.1 Flow ......................................................................................................................................................................... 67
6.2.2 Positieve emoties ..................................................................................................................................................... 67
6.2.3 Welbevinden en verbondenheid in teams ............................................................................................................... 68
6.2.4 Veerkracht ................................................................................................................................................................ 68
6.3 PP toegepast op leidinggeven .......................................................................................................................................... 68
6.3.1 Transformatief leiderschap ...................................................................................................................................... 68
6.3.2 Teamcoaching – hoe kan je focussen op succes? ..................................................................................................... 69
6.3.3 toep: teamcoaching: Appreciative iquiry (waarderend onderzoek) ......................................................................... 70
7) Stress ........................................................................................................................................................................ 71
7.1 Definitie stress ......................................................................................................................................................... 71
7.2 Typen stress ............................................................................................................................................................. 71
7.3 Concepten van stress ............................................................................................................................................... 72
7.3.1 Stress als reactie op een stimulus ................................................................................................................... 73
7.3.2 Stress als fysiologische reactie ....................................................................................................................... 74
7.3.3 Stress als een transactie ................................................................................................................................. 75
7.4 Wat is coping? .......................................................................................................................................................... 77
7.5 Het verband tussen stress en ziekte......................................................................................................................... 78
7.5.1 Directe en indirecte klachten door stress ....................................................................................................... 79
7.5.2 Stress, fysieke klachten en ziekte ................................................................................................................... 80
7.5.3 Stress en psychosociale en psychologische problemen .................................................................................. 80
7.5.4 Beschermende hulpmiddelen/buffers tegen stress en ziekte ........................................................................ 80
7.6 Vragenlijsten – copingstijlen en veerkracht.............................................................................................................. 81
7.6.1 UCL – Utrechtse copinglijst ............................................................................................................................. 81
7.9 Tools uit de praktijk .................................................................................................................................................. 82
7.9.1 Perceived stress scale ..................................................................................................................................... 82
7.9.2 De spanningsthermometer ............................................................................................................................. 83
7.9.3 Kwetsbaarheid-stressmodel ........................................................................................................................... 84
7.10 Stressmanagement.............................................................................................................................................. 86
7.10.1 Stresstheorie .................................................................................................................................................. 86
7.10.2 effect van stress op ons brein ......................................................................................................................... 87
7.10.3 Stressmanagement ......................................................................................................................................... 87
4
, Deel 1: Theorie en onderzoek
1) Wat is positieve psychologie?
1.1Inleiding: de geboorte van PP
Positieve psychologie = vrij recente stroming
Voorloper: William Grant study (1937)
Grondlegger: Martin Seligman (1998) => geeft startschot
APA: american psychologists association
Een goede gezondheid ≠ hetzelfde als afwezigheid v. ziekte
Voor WOII – focus psychologie = breed:
• Geestelijke stoornissen
• Normale levens verbeteren
• Bijzonder talent identificeren en versterken
Na WOII – focus vernauwd door crisissituatie:
enkel focus op genezen v. mentale problemen = ziektemodel
wat er mis gaat en niet op wat er goed gaat
Nu focus psychologie:
Normale en florerende levens
1.2Traditionele psychologie vs PP
PP = gebaseerd op praten en interventies, weinig medicatie
Traditionele psychologie Positieve psychologie
Vragen: Vragen:
• Wat werkt er niet? • Wat werkt?
• Wat is er mis met deze persoon? • Wat is er goed aan deze persoon
Focus: verminderen v. moeilijkheden Focus: vergroten v. mogelijkheden
➔ Probleemoplossend ➔ Wat maakt het leven de moeite
waard?
➔ Preventief
5
,Doel v. PP is om de populatie naar een hoger niveau van geluk te liften=> de curve v/d bevolking
opschuiven.
1.3Floreren
Eng: to flourish
Betekenis floreren:
• Tot bloei komen, optimaal functioneren
• In toestand van volle ontw. Zijn/komen => zich geheel of rijk ontplooien
PP =
• Aanvulling klinische psycho => ≠ vervanging
• Wetenschappelijk onderbouwd
Onderzoek
PPI’s: positief psychologische interventies
Doel PP = floreren v. mensen vergoten door positieve emoties, betrokkenheid, zinvolheid,
positieve relaties en vervulling te versterken.
1.4Positief psychologische interventies (PPI’s)
Hoe?
• Eenvoudige oefeningen
• Intentionele oefeningen
• Regelmatige herhaling v. oefeningen
Belangrijk bij PPI’s:
Eigen autonomie
Interne motivatie
Sociale steun
Afwisseling in oefeningen
Differentiatie => persoonsafhankelijke oefneingen
Mogelijke oefeningen:
➢ Schrijven van dankbaarheidsbrieven => stilstaan bij wat je allemaal hebt in je leven -> je
leert appreciëren wat/wie je hebt.
➢ Bijhouden van 3 goede dingen elke dag => je leert kijken naar wat goed gaat.
6
, Schrijven van dankbaarheidsbrieven
Beschrijf een dankbaarheidsbrief aan iemand die goed voor je was, maar je nooit expliciet
bedankt hebt => brief persoonlijk afgeven of in een spraakbericht zeggen
Je staat stil bij wat je allemaal in je leven hebt. Leren appreciëren van wat/wie je hebt i/h
leven
Bijhouden van 3 goede dingen
Elkde dag 3 goede dingen op schrijven die jou overkomen zijn en waarvoor je blij bent dat
het in je leven is.
Probeer bij elk pnt de oorzaak te schrijven en wat je inbreng er bij is
Doe dit minstens een week lang
1.5Kritiek op PP
o Eenzijdige focus => happyology
Wordt het dan niet te makkelijk? = kritiek
o Naam is fout gekozen
o Te overdreven => eenzijdige focus op geluk
o = jonge tak => gebrek aan langdurig onderzoek
o Onderzoeksgroep = hoogopgeleid, westers, democratische landen
Niet representatief => is altijd zelfde doelgroep
Enkel in spec. Delen v/d wereld en niet heel de wereld
1.6PP 2.0 en 3.0
Doelen en focus:
• Welbevinden verhogen
• Veerkracht ontwikkelen als het tegenzit
Leren omgaan met tegenslag door PP
• Focus op individu
• Uitbreiding naar groepen organisaties en culturen
1.7Wat is PP nu juist?
Positieve Psychologie: De wetenschappelijke studie van optimaal mensleijk functioneren, die
probeert om die factoren te ontdekken en te vergoten, waardoor mensen en gemeenschappen
floreren (Seligman).
Hoe kunnen mensen floreren?
Hoe kunnen mensen zich tevreden voelen
Hoe vinden mensen een studie/job die bij hun talenten past?
7
, Hoe komen mensen tot krachtige relaties?
Hoe gaan mensen om met moeilijke situaties en hoe groeien ze hier uit?
Wat zijn iemands sterke kanten, talenten,… ?
1.8PP in de toekomst
Dialectische benadering v. PP
Lange termijn welbevinden bereiken -> ook donkere kanten v/h bestaan omarmen
Kan mogelijks betekenis hebben in zware menselijke omstandigheden => moet
onderzoek naar worden gedaan!!
Nieuwe focus binnen versc. Culturen & gevarieerde demografische groepen
Dialectisch: het samenkomen van meerdere factoren (=>stromingen), een geheel zien van
factoren.
Dichotoom: zwart-wit bekijken, het is of het een of het ander, geen meerdere dingen tegelijk.
Sociale demografie: alles waarmee je een groep kan omschrijven
2) Sterke kanten benadering
= onmogelijk om perfecte versie v/d mens te zijn
Je kan wel beste versie van jezelf proberen te zijn
Hoe? In je talenten staan
Gevolgen:
• Betere levenstevredenheid
• Grotere werkmotivatie
• Meer plezier in activiteiten
• Verlaagde kans op depressie
Talenten ontdekken => VIA = overzicht v. wereldwijde aanvaarde waarden en normen de een
‘goed mens’ kan hebben.
Talenten aan het werk zetten
1. Ontdek je sterke punten a.h.v. een vragenlijst
2. Kies moment in komende week waarin je 1 of + v. je sterke pnten o/e nieuwe manier
wil inzetten
3. Schrijf/vertel daarna over je ervaringen met h. inzetten v. je sterke kant op een nieuwe
manier
Hoe voelde je je voor de activiteit?
Hoe voelde je je na de activiteit?
Was het makkelijk
Ging de tijd snel?
Wil je de activiteit herhalen?
8
, 3) Optimisme
3.1 onderzoek naar depressie, uitgevoerd op honden door Seligman
Opzet: Hond wordt in een kamer geplaatst met geleide vloer, waar
stroomstoten worden doorgegeven
1. Kan niet ontsnappen en moet stroomstoten maar ondergaan =>
kan ev. Wel omhoog springen, maar doet dit niet
Opzet: De kamer wordt in 2 gesplitst, 1 deel met stroomstoten en over
het muurtje een deel zonder stroomstoten
2. Hond heeft mogelijkheid tot ontsnappen maar springt niet over
het muurtje
= aangeleerde hulpeloosheid
Opzet: Er is opnieuw 1 kamer maar een hendel in de kamer kan shocken voorkomen
3. Hond wordt aangeleerd hendel de shocken kan stoppen en hij dit zelf in de hand heeft
Opzet: Hond opnieuw in gesplitste kamer met muurtje, in de kamer met shocken is er een
hendel aanwezig die geen effect heeft
4. Hond probeert eerst de hendel te gebruiken => lukt niet, hond springt over het muurtje
= aangeleerd optimisme
2. is een gevolg van 1. => hond leert dat hij de shocken toch niet kan stoppen, dus proberen een
uitweg te vinden is zinloos.
4. is een gevolg van 3. => hond leert dat hij de shocken kan stoppen en zoekt daarom meerdere
uitwegen hier voor.
Aangeleerde hulpeloosheid: Je legt je bij de situatie neer
Ik kan er niets aan doen
Aangeleerd optimisme: Hoe je omgaat met tegenslag, proberen uit een situatie te geraken
Kan ik er iets aan doen?
Wat we verwachten bepaalt mee wat er met je gebeurd
Optimisme: Het vertrouwen dat je invloed hebt op een situatie, de overtuiging dat je een
positieve invloed hebt op gebeurtenissen en resultaten in het leven.
De verwachtingen die mensen ontwikkelen door het optreden v. tegenslagen in hun leven zijn
goede voorspellers v. gedrag
9
