Samenvatting Welzijn & Criminologie 24-25: lesnotities + begrippenlijst + mogelijke examenvragen (14/20)

WELZIJN EN CRIMINOLOGIE




VERKORTE BACHELOR CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN VUB

,Inhoud
Inleiding.................................................................................................................. 3
H1: De verzorgingsstaat......................................................................................... 5
H2: ontwikkeling van de verzorgingsstaat en het welzijnsbeleid............................9
H3: Hedendaagse maatschappelijke realiteit van (on)welzijn en
criminaliteitscontrole DEEL 1................................................................................ 13
3.1 Armoede in cijfers....................................................................................... 13
Actualiteit + literatuur....................................................................................... 21
3.2 Armoede en criminaliteitscontrole..............................................................21
3.3 Verbanden tussen armoede en criminaliteit in het positivistisch denken in
de 19de eeuw..................................................................................................... 22
3.3.1 Verschillende perspectieven over het verband tussen criminaliteit en
armoede van verschillende auteurs..................................................................23
3.3.2 Situationele verklaringen.........................................................................25
3.3.3 Effecten van armoede op diverse vlakken...............................................27
3.4 Discriminatie, ongelijkheid en racisme........................................................28
3.4.1 Discriminatie: juridische benadering........................................................28
3.4.2 Racisme.................................................................................................... 30
3.5 Vloeibare samenleving................................................................................ 35
H5: De actoren van welzijnszorg en hedendaagse beleidslogica’s.......................37
5.1 De sociale kaart........................................................................................... 37
5.2 Indeling interventies.................................................................................... 38
5.3 Algemeen welzijnswerk............................................................................... 39
5.4 Vermaatschappelijking van de zorg als nieuwe bestuurlijke logica.............45
literatuur: Podcast (Patiëntenprostitutie) & opiniestuk op sociaal.net (We
moeten ons zorgen maken over de zorgsector) (H. Wolf).................................48
H6: Kenniscontrole en communicatie in het welzijnswerk....................................51
6.1 Observeren, voorspellen, diagnosticeren, rapporteren...............................51
6.2 Valkuilen...................................................................................................... 52
6.3 Rapportage.................................................................................................. 54
6.4 Begrijpen of ingrijpen.................................................................................. 57
H7: Beeldvorming en dataficatie..........................................................................61
7.1 Electronic turn............................................................................................. 61
7.2 Onderzoek Devlieghere en Roose...............................................................62


1

, 7.3 Beeldvorming.............................................................................................. 63
H8: Professionele houding, deontologische principes: beroepsgeheim................63
8.1 Beroepsgeheim........................................................................................... 63
8.2 Spreekrecht................................................................................................. 67
EXAMEN................................................................................................................ 70
Vermaatschappelijk van de zorg.......................................................................71
Meerzijdige partijdigheid................................................................................... 71
Mattheuseffect.................................................................................................. 71
Gezamenlijk beroepsgeheim............................................................................. 71
Eerstelijnshulp................................................................................................... 72
Verticale en horizontale zorg............................................................................. 72
Halo-effect......................................................................................................... 72
De nieuwe sociale kwestie................................................................................ 72
DIAGNOSTICEREN, RAPPORTEREN EN OBSERVEREN… BIJ ALLEN INGRIJPEN =
BEGRIJPEN. LEG UIT. WAT IS DE INVLOED HIERVAN OP DE DIAGNOSESTELLING?
.......................................................................................................................... 73
Waarom heeft taal een invloed op de werkelijkheid?........................................73
Uitdagingen van de verzorgingsstaat: leg uit....................................................74
Waarom is sociale fantasie belangrijk bij het rapporteren?..............................74
Welk gevaar houdt een diagnose stellen in en welke gevolgen heeft dit?........74
5 fouten die we kunnen maken bij het interpreteren........................................74
Wat zijn de kritieken op de actieve welvaarsstaat............................................75




2

,WELZIJN EN CRIMINOLOGIE
INLEIDING
Definitie en verschillende vormen van welzijn

 Fysiek welzijn: welbevinden, fysieke kracht
 Mentaal welzijn: psychologische en emotionele gezondheid, geluk,
tevredenheid,
 Sociaal welzijn: kwaliteit van sociale relaties en de verbondenheid met
andere mensen
 Familiebanden, burenrelatie, vriendschappen
 Economisch welzijn: financiële en materiële aspecten: werkgelegenheid,
economische stabiliteit, levensstandaard
 Maatschappelijk welzijn: beschikbaarheid en toegankelijkheid van
onderwijs en andere sociale voorziening
 Milieu welzijn en bewust zijn: de gezondheid van het welzijn van het milieu
en de impact op de menselijke gezondheid en de wereld zelf
 milieubescherming, duurzaamheid
 Welzijn heeft een veel bredere betekenis in het Nederlands dan in andere
talen zoals het Engels en Frans

Welzijnszorg

 Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
 Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten /
vermogen
 Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, Professionele hulpverlener,
private voorziening of overheid
 Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur,…
m.a.w. er bestaan meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en
‘welzijn’ (bijv. kinderopvang)
 Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp
aanbieden om een optimaal welzijn van het individu te bekomen
 Welzijnswerk: correctieve functie in samenleving, probeert de breuk tussen
de noden te corrigeren

Criminologische relevantie aandacht voor welzijn

1. Criminaliteit als sociaal probleem
 Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling,
ontwrichting)
 Veiligheid en welzijn van de samenleving
 Economische kosten
 Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)




3

, Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op
strafrechtelijke oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden
kunnen bijdragen aan een vicieuze cirkel van criminaliteit

2. Sociaal criminaliteitspreventie
 “Measures to prevent crime which are aimed at the social causes of crime
rather than those concerned with the mechanical reduction of
opportunities (situational crime prevention) or with deterrence (the
criminal justice system)’” (Young, 2001)
 Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijv.:
 Investering in individuen, gezinnen, buurt, samenleven
 Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek
sociale/opleidings- en ontspanningskansen
 Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken

3. Forensisch welzijnswerk
 Forensisch: ‘in het kader van het strafrecht’
 Verschillende vormen van welzijnswerk gericht op mensen die met justitie
te maken krijgen
 Doelgroep:
 specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
 mensen in contact met justitie
 Door Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
 HV: GGZ, verslavingszorg, OCMW…
 DV: VDAB, sport…
 Categoriaal (= specifiek voor daders/slachtoffers)
VB: justitiehuizen, psychosociale diensten gevangenis, teams
hulpverlening aan seksuele delinquenten, forensische psychiatrische
centra




4

, H1: DE VERZORGINGSSTAAT
 Maatschappijvorm waarbij overheidszorg zich garant stelt voor het
collectieve sociale welzijn van burgers
 Welvaartsstaat verzorgingsstaat

Welvaartstaat

 nadruk ligt op economisch vlak, de welvaart
 Actief economisch gericht beleid voeren om de levensstandaard van de
bevolking te gaan verhogen of waarborgen
VB: voorzieningen zoals onderwijs, gezondheidsrecht MAAR vooral
economisch groei, inkomensverdeling en werkgelegenheid

Verzorgingsstaat

 Nadruk ligt op allerlei vormen van zorg; sociale voorzieningen, sociaal
vangnet voor burgers
 In de verzorgingsstaat is de overheid niet enkel beschermer van
burgerlijke en politieke rechten (= l’Etat Gendarme), maar ook actief
vormgever van maatschappelijk leven (= l’Etat Protecteur)
 De verzorgingsstaat neemt een bredere functie op
 Staat is actief betrokken bij het waarborgen van basisbehoeften en
verminderen van sociale ongelijkheid in de maatschappij
VB: werkloosheidsuitkering, pensioenen, gezondheidszorg,
jongerenhulpinstanties, onderwijs, …

1.1Begrip verzorgingsstaat

 = Maatschappijvorm waarbij de staat een grote maatschappelijke/sociale
rol opneemt in het garanderen van het collectieve welzijn van de burgers
 De staat gaat de beschikbare middelen verdelen om het welzijn te gaan
garanderen
 Overheidstussenkomst gericht op vermindering van de
marktafhankelijkheid = decommodificatie
 Beschermingsmechanisme op de vrije markt
 = economisch systeem waarbij de markt alles bepalend is: de
beschikbaarheid van goederen, vraag en aanbod, prijzen van de
verzorgingsstaat worden bepaald door de vrije markt
 Om de survival of the fittest te kunnen tegengaan, is dus de
verzorgingsstaat opgericht, om te voorkomen dat enkel de sterkste
overleven
 De verzorgingsstaat wordt opgericht als vangnet voor de zwakkere
personen (minder rijk, …)
 Verzorgingsstaat is een compromis tussen vrije markt en collectivistisch
stelsel
 2 uitersten van elkaar

5