INHOUD
hoofdstuk 1: wat is een organisatie? .....................................................................................................4
1.1 het concept organisatie ...........................................................................................................4
1.2 organisatiestructuur en organogram ............................................................................................4
1.3 missie........................................................................................................................................4
1.4 visie ...........................................................................................................................................4
1.5 waarden ....................................................................................................................................4
1.6 stakeholders van een organisatie ................................................................................................4
hoofdstuk 2: onderzoek en het belang daarvan ......................................................................................5
hoofdstuk 3: uitdagingen voor (mens en) organisaties ............................................................................6
deel 1: persoonlijkheid .........................................................................................................................6
1.1 persoonlijkheid: wat is dat?......................................................................................................6
1.2 persoonlijkheidsmodellen en/of testen .....................................................................................7
zelfbeeld (Core-self-evaluation) (3.1) ............................................................................................... 11
locus of control (onderdeel van zelfbeeld) (3.2) ................................................................................ 11
4 het duistere drietal – the dark triad ................................................................................................ 11
psychopathie (4.1) .......................................................................................................................... 11
narcisme (4.2) ................................................................................................................................ 12
machiavellisme (4.3) ...................................................................................................................... 12
5 persoonlijkheid en situaties .......................................................................................................... 12
theorie van de situatiesterkte (5.1) ................................................................................................... 13
theorie van activering van Ph kenmerken (tat) (5.2) ........................................................................... 13
6 persoonlijkheid en selectie ........................................................................................................... 14
7 persoon en job/baan: beroepskeuzetheorie................................................................................... 14
8 beroepskeuzetheorie: 6 persoonlijkheidstypes .............................................................................. 15
DEEL 2. WAARDEN ............................................................................................................................. 17
attitudes en werktevredenheid ........................................................................................................... 18
attitudes ........................................................................................................................................ 18
gedrag op het werk ......................................................................................................................... 20
werkgerelateerde attitudes ............................................................................................................. 22
inzoomen op werktevredenheid ...................................................................................................... 23
motivatie ........................................................................................................................................... 25
organisatiecultuur ............................................................................................................................. 35
1. wat is organisatiecultuur ............................................................................................................. 35
2. soorten organisatieculturen ........................................................................................................ 35
2.1 de 7 primaire kenmerken van organisatiecultuur (Robbins & Judge, 2020) ................................. 35
1
, 2.2 structuur & focus: 4 typologieën (Quinn & Cameron, 2013) ...................................................... 35
2.3 ideaaltypes obv machtsspreiding & samenwerkingsgraad (harrison & handy, 2007) .................. 36
2.4 dominante culturen en subculturen ........................................................................................ 36
2.5 sterke en zwakke culturen ...................................................................................................... 36
3. vier kenmerken van organisatiecultuur ......................................................................................... 36
4. diagnosticeren van organisatiecultuur ......................................................................................... 37
5. de functies van organisatiecultuur ............................................................................................... 37
6. voordelen van sterke organisatiecultuur ....................................................................................... 37
7. cultuur als risico ......................................................................................................................... 37
8. de lagen van cultuur .................................................................................................................... 38
9. veranderen van organisatiecultuur ............................................................................................... 38
10. nationale culturen (Hofstede & bond) ......................................................................................... 38
welzijn............................................................................................................................................... 39
cijfers, ziekteverzuim, wetgeving ..................................................................................................... 39
modellen voor werkstress ............................................................................................................... 40
balansmodel: stress als onevenwicht .......................................................................................... 41
person-environment fit-model ..................................................................................................... 41
modellen rond welzijn op het werk ................................................................................................... 41
de 5 A’s van arbeid ...................................................................................................................... 41
welzijnsmodel van karasek .......................................................................................................... 42
job demands-resources (jd-r) model (= web-model (werkstressoren-energiebronnen)) ................... 43
actoren van psychosociaal welzijn ............................................................................................... 44
stress en burnout als werkgerelateerd fenomeen ............................................................................. 44
voorkomen van stress (= preventie op organisatieniveau).................................................................. 46
omgaan met stress (= op individueel niveau) .................................................................................... 46
actieve coping ............................................................................................................................ 46
passieve coping .......................................................................................................................... 47
sociale steun .............................................................................................................................. 47
wat is gezond en productief werk ................................................................................................. 47
leiderschap ....................................................................................................................................... 47
persoonlijkheid .............................................................................................................................. 48
gedrag ........................................................................................................................................... 48
contingentie ................................................................................................................................... 49
situationeel leiderschap ................................................................................................................. 49
hedendaagse leiderschapstheorieën ............................................................................................... 50
verantwoordelijk leiderschap .......................................................................................................... 51
authentiek leiderschap................................................................................................................ 51
2
, ethisch leiderschap .................................................................................................................... 51
dienend leiderschap ................................................................................................................... 52
positief leiderschap ........................................................................................................................ 52
toepassing in de organisatiepraktijk ................................................................................................. 53
gedrag in groepen .............................................................................................................................. 53
van groepen naar teams ..................................................................................................................... 56
het belang van teams ...................................................................................................................... 56
het verschil tussen teams en groepen .............................................................................................. 57
soorten teams ................................................................................................................................ 57
teameffectiviteit ............................................................................................................................. 58
macht ............................................................................................................................................... 59
wat is macht? ................................................................................................................................. 59
machtsbronnen.............................................................................................................................. 59
macht en de zelfdeterminatietheorie ............................................................................................... 60
zelfdeterminatietheorie ............................................................................................................... 60
GEVOLGEN VAN MACHTSMISBRUIK ................................................................................................ 60
conflict.............................................................................................................................................. 61
een definite van conflict .................................................................................................................. 61
conflictsoorten............................................................................................................................... 61
conflictoplossing ............................................................................................................................ 62
psychologische veiligheid ............................................................................................................... 63
aanspreken op gedrag .................................................................................................................... 63
diversiteit & discirminatie @ work ....................................................................................................... 63
onderzoek naar discriminatie (op het werk) ...................................................................................... 64
Adverse impact meten ................................................................................................................ 64
Correspondentietesten / Praktijktesten ........................................................................................ 64
verschillen qua… ............................................................................................................................ 66
geslacht/gender .......................................................................................................................... 66
loonkloof .................................................................................................................................... 66
genderdiscriminatie .................................................................................................................... 67
etniciteit en godsdienst ............................................................................................................... 67
lichamelijke vermogens, functiebeperking.................................................................................... 67
lgbtqia+ ...................................................................................................................................... 68
conclusies diversiteit ...................................................................................................................... 69
3
, ARBEIDS- EN
ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS EEN ORGANISATIE?
1.1 HET CONCEPT ORGANISATIE
Organisatie = samenwerking tss 2 of meerdere mensen om een bepaald doel te bereiken
→ abstracte term
→ “bedrijf” = specifieke vorm van een organisatie
1.2 ORGANISATIESTRUCTUUR EN ORGANOGRAM
Organisatiestructuur = systeem dat aangeeft hoe de taken formeel worden verdeeld, gegroepeerd en
gecoördineerd in een organisatie
→ schematische weergave: organogram
1.3 MISSIE
Missie = waar de mensen van een organisatie of de organisatie zelf voor staat (wie we zijn)
1.4 VISIE
Visie = algemene voorstelling vd toekomst van een organisatie (waar we voor gaan)
1.5 WAARDEN
Waarden = soort overtuiging dat een bepaald gedragspatroon goed is om volgens te handelen en die zo
het gedrag aanstuurt (bv eerlijkheid)
1.6 STAKEHOLDERS VAN EEN ORGANISATIE
Stakeholder = een persoon, groep, betrokken partij die een belang heeft bij of die op een manier
betrokken is bij wat een organisatie doet (bv aandeelhouders, werknemers, leveranciers, klanten,
omwonenden, samenleving, bestuur, regering)
4
hoofdstuk 1: wat is een organisatie? .....................................................................................................4
1.1 het concept organisatie ...........................................................................................................4
1.2 organisatiestructuur en organogram ............................................................................................4
1.3 missie........................................................................................................................................4
1.4 visie ...........................................................................................................................................4
1.5 waarden ....................................................................................................................................4
1.6 stakeholders van een organisatie ................................................................................................4
hoofdstuk 2: onderzoek en het belang daarvan ......................................................................................5
hoofdstuk 3: uitdagingen voor (mens en) organisaties ............................................................................6
deel 1: persoonlijkheid .........................................................................................................................6
1.1 persoonlijkheid: wat is dat?......................................................................................................6
1.2 persoonlijkheidsmodellen en/of testen .....................................................................................7
zelfbeeld (Core-self-evaluation) (3.1) ............................................................................................... 11
locus of control (onderdeel van zelfbeeld) (3.2) ................................................................................ 11
4 het duistere drietal – the dark triad ................................................................................................ 11
psychopathie (4.1) .......................................................................................................................... 11
narcisme (4.2) ................................................................................................................................ 12
machiavellisme (4.3) ...................................................................................................................... 12
5 persoonlijkheid en situaties .......................................................................................................... 12
theorie van de situatiesterkte (5.1) ................................................................................................... 13
theorie van activering van Ph kenmerken (tat) (5.2) ........................................................................... 13
6 persoonlijkheid en selectie ........................................................................................................... 14
7 persoon en job/baan: beroepskeuzetheorie................................................................................... 14
8 beroepskeuzetheorie: 6 persoonlijkheidstypes .............................................................................. 15
DEEL 2. WAARDEN ............................................................................................................................. 17
attitudes en werktevredenheid ........................................................................................................... 18
attitudes ........................................................................................................................................ 18
gedrag op het werk ......................................................................................................................... 20
werkgerelateerde attitudes ............................................................................................................. 22
inzoomen op werktevredenheid ...................................................................................................... 23
motivatie ........................................................................................................................................... 25
organisatiecultuur ............................................................................................................................. 35
1. wat is organisatiecultuur ............................................................................................................. 35
2. soorten organisatieculturen ........................................................................................................ 35
2.1 de 7 primaire kenmerken van organisatiecultuur (Robbins & Judge, 2020) ................................. 35
1
, 2.2 structuur & focus: 4 typologieën (Quinn & Cameron, 2013) ...................................................... 35
2.3 ideaaltypes obv machtsspreiding & samenwerkingsgraad (harrison & handy, 2007) .................. 36
2.4 dominante culturen en subculturen ........................................................................................ 36
2.5 sterke en zwakke culturen ...................................................................................................... 36
3. vier kenmerken van organisatiecultuur ......................................................................................... 36
4. diagnosticeren van organisatiecultuur ......................................................................................... 37
5. de functies van organisatiecultuur ............................................................................................... 37
6. voordelen van sterke organisatiecultuur ....................................................................................... 37
7. cultuur als risico ......................................................................................................................... 37
8. de lagen van cultuur .................................................................................................................... 38
9. veranderen van organisatiecultuur ............................................................................................... 38
10. nationale culturen (Hofstede & bond) ......................................................................................... 38
welzijn............................................................................................................................................... 39
cijfers, ziekteverzuim, wetgeving ..................................................................................................... 39
modellen voor werkstress ............................................................................................................... 40
balansmodel: stress als onevenwicht .......................................................................................... 41
person-environment fit-model ..................................................................................................... 41
modellen rond welzijn op het werk ................................................................................................... 41
de 5 A’s van arbeid ...................................................................................................................... 41
welzijnsmodel van karasek .......................................................................................................... 42
job demands-resources (jd-r) model (= web-model (werkstressoren-energiebronnen)) ................... 43
actoren van psychosociaal welzijn ............................................................................................... 44
stress en burnout als werkgerelateerd fenomeen ............................................................................. 44
voorkomen van stress (= preventie op organisatieniveau).................................................................. 46
omgaan met stress (= op individueel niveau) .................................................................................... 46
actieve coping ............................................................................................................................ 46
passieve coping .......................................................................................................................... 47
sociale steun .............................................................................................................................. 47
wat is gezond en productief werk ................................................................................................. 47
leiderschap ....................................................................................................................................... 47
persoonlijkheid .............................................................................................................................. 48
gedrag ........................................................................................................................................... 48
contingentie ................................................................................................................................... 49
situationeel leiderschap ................................................................................................................. 49
hedendaagse leiderschapstheorieën ............................................................................................... 50
verantwoordelijk leiderschap .......................................................................................................... 51
authentiek leiderschap................................................................................................................ 51
2
, ethisch leiderschap .................................................................................................................... 51
dienend leiderschap ................................................................................................................... 52
positief leiderschap ........................................................................................................................ 52
toepassing in de organisatiepraktijk ................................................................................................. 53
gedrag in groepen .............................................................................................................................. 53
van groepen naar teams ..................................................................................................................... 56
het belang van teams ...................................................................................................................... 56
het verschil tussen teams en groepen .............................................................................................. 57
soorten teams ................................................................................................................................ 57
teameffectiviteit ............................................................................................................................. 58
macht ............................................................................................................................................... 59
wat is macht? ................................................................................................................................. 59
machtsbronnen.............................................................................................................................. 59
macht en de zelfdeterminatietheorie ............................................................................................... 60
zelfdeterminatietheorie ............................................................................................................... 60
GEVOLGEN VAN MACHTSMISBRUIK ................................................................................................ 60
conflict.............................................................................................................................................. 61
een definite van conflict .................................................................................................................. 61
conflictsoorten............................................................................................................................... 61
conflictoplossing ............................................................................................................................ 62
psychologische veiligheid ............................................................................................................... 63
aanspreken op gedrag .................................................................................................................... 63
diversiteit & discirminatie @ work ....................................................................................................... 63
onderzoek naar discriminatie (op het werk) ...................................................................................... 64
Adverse impact meten ................................................................................................................ 64
Correspondentietesten / Praktijktesten ........................................................................................ 64
verschillen qua… ............................................................................................................................ 66
geslacht/gender .......................................................................................................................... 66
loonkloof .................................................................................................................................... 66
genderdiscriminatie .................................................................................................................... 67
etniciteit en godsdienst ............................................................................................................... 67
lichamelijke vermogens, functiebeperking.................................................................................... 67
lgbtqia+ ...................................................................................................................................... 68
conclusies diversiteit ...................................................................................................................... 69
3
, ARBEIDS- EN
ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS EEN ORGANISATIE?
1.1 HET CONCEPT ORGANISATIE
Organisatie = samenwerking tss 2 of meerdere mensen om een bepaald doel te bereiken
→ abstracte term
→ “bedrijf” = specifieke vorm van een organisatie
1.2 ORGANISATIESTRUCTUUR EN ORGANOGRAM
Organisatiestructuur = systeem dat aangeeft hoe de taken formeel worden verdeeld, gegroepeerd en
gecoördineerd in een organisatie
→ schematische weergave: organogram
1.3 MISSIE
Missie = waar de mensen van een organisatie of de organisatie zelf voor staat (wie we zijn)
1.4 VISIE
Visie = algemene voorstelling vd toekomst van een organisatie (waar we voor gaan)
1.5 WAARDEN
Waarden = soort overtuiging dat een bepaald gedragspatroon goed is om volgens te handelen en die zo
het gedrag aanstuurt (bv eerlijkheid)
1.6 STAKEHOLDERS VAN EEN ORGANISATIE
Stakeholder = een persoon, groep, betrokken partij die een belang heeft bij of die op een manier
betrokken is bij wat een organisatie doet (bv aandeelhouders, werknemers, leveranciers, klanten,
omwonenden, samenleving, bestuur, regering)
4
