Samenvatting Recht voor klinisch psychologen en orthopedagogen 2023 (TOEVOEGINGEN/VEWIJZINGEN READER + SLIDES + NOTITIES )

Recht voor Psychologen en Orthopedagogen

DEEL 1: INLEIDING TOT HET RECHT (achtergrond, geen leerstof)

1. Begrip recht & indeling en basisbegrippen van het recht

Begrip recht

- Recht is een geheel van bindende regels
 Leggen een bepaald gedrag op
. Bv: snelheid respecteren, belastingen betalen
 Verbieden een bepaald gedrag
. Bv: niet stelen, niet sluikstorten
 Laten bepaalde handelingen toe
. Bv: kader rond abortus

- Doel: samenleving ordenen (economisch, politiek, sociaal,…)

- Opgelegd en afgedwongen door overheid
 Uitvaardigen van recht
 Afdwingen
 VERSCHIL met bv voetbalregels

- Voorbeeld: Artikel zegt dat ouders moeten zorgen voor kinderen voor levensonderhoud,…
 Legt gedrag op: financieel instaan voor kinderen
 Maatschappelijk doel: kinderen worden niet financieel aan hun lot over gelaten
 Overheid: ‘Art. 203 oud BW’…, kan naleving afdwingen (bv: rechtbank bij scheiding)
. BW: Burgerlijk Wetboek
. Oud en nieuw BW

Indeling van het recht

Publiek vs privaat

- Traditioneel: publiekrecht – privaatrecht
 Manier van indeling: functie, doel van de regels
 Publiekrecht
. Verhouding burger – overheid, overheden onderling
. Algemeen maatschappelijk belang
. Onderverdelingen: staatsrecht, fiscaalrecht, strafrecht
 Privaatrecht
. Verhouding burgers onderling
 Bv: koper – verkoper, wn – wg
. Evenwicht tussen private belangen
. Onderverdelingen: verbintenisrecht, contractrecht, familierecht, goederenrecht

- Nuancering: geen duidelijke 2strijd
 Ruime tussenkomst van overheid in alle aspecten van de samenleving
. Bv: kinderen moeten verplicht gevaccineerd worden – overheid mengt zich in de opvoeding
van kinderen in naam van algemeen belang
 Gemengde rechtstakken
. Bv: sociaalrecht bevat arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht
 Arbeidsrecht: privaat – tussen werkgever & werknemer
 Zekerheidsrecht: publiek – tussen burgers & sociale zekerheid instellingen
 Wie recht heeft op welke uitkering

Nationaal vs internationaal

- Nationaal recht: nationale overheden
 Bv: Belgisch recht door Belgische overheid en geldt voor België

- Internationaal recht


1

,  Volkenrecht: verhouding tussen staten onderling
. Bv: internationale organisaties zoals VN
 Supranationaal recht: lidstaten dragen deel van hun bevoegdheid over
. Supranationale organisaties hebben op grond van verdragen zelf de bevoegdheid gekregen
om zelf rechtsregels uit te varen
. Bv: Europees recht

Basisbegrippen van het recht

- Objectief recht: geheel van rechtsregels
 Recht als maatschappelijk fenomeen
 Bindend, doel van ordening, uitgaan en afgedwongen door overheid
 Bv: kooprecht – de hoofdverplichting van de koper bestaat in het betalen van de prijs

- Subjectief recht: recht van rechtssubject om een juridische verplichting, afgeleid uit een regel van het objectief
recht, af te dwingen van een derde
 Rechtssubject: vennootschappen, mensen, overheden,…
 Gaat over iemand zijn recht
 Altijd gebaseerd op regels van objectief recht
 Bv: recht van de verkoper op betaling van de prijs

- Aanvullend recht: rechtsregel geldt voor zover de partijen er niet van afgeweken zijn
 Modeloplossing, kunnen zelf nog kiezen voor een andere oplossing
 Partijen hebben vrijheid om eigen regeling te maken onderling
 Vnl in privaatrecht (privaat kan ook dwingend zijn)
 Bv: kooprecht – koper moet betalen bij de levering, voor zover niets bedongen is
. Kunnen onderling afspreken dat je bv 7 dagen tijd hebt om dit te betalen
. Als ze niks hebben afgesproken dan moet je gwn standaard betalen bij de koop zelf

- Dwingend recht: rechtsregel waarvan niet mag worden afgeweken
 Doel: bescherming van algemeen belang of van bepaalde categorie
. Bv: minderjarigen, consumenten, kopers,…
 Bv: kwaliteitswet - contractuele afspraak die afbreuk zou doen aan therapeutische vrijheid om middelen
te kiezen, wordt nietig verklaard



2. Staatsstructuur en bronnen van het recht

Staatsstructuur

- Rechtsstaat: gezagsdragers zijn zelf gebonden aan de rechtsregels
- Grondrechten: fundamentele rechten en vrijheden
 Oa: grondwet, Europees verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
 Wetten moeten grondrechten respecteren

- Scheiding der machten: macht verdeeld tussen
 Wetgevende macht: parlement
. Wetten (federaal), decreten (deelstaat), ordonnanties (deelstaat)
 Uitvoerende macht: regering
. Koninklijke besluiten, regeringsbesluiten, ministeriële besluiten
 Rechterlijke macht: rechtbanken
. Vonnissen en arresten, toepassen van regels

- Federale staatsvorm: gezag verdeeld tussen centraal gezag (federale overheid) en deelstaten (gemeenschappen
en gewesten)
 Vroeger was België Unitair (staat waar gezag berust bij 1 opperste gezag)
 Overheveling bevoegdheid naar deelstaten (2 soorten deelstaten)
. Gemeenschappen: Vlaamse, Franse, Duitse
. Gewesten: Vlaams, Waals, Brussels Hoofdstedelijk
 Voor bepaalde aangelegenheden (materiële bevoegdheid)


2

, . Deelstaten kunnen alleen regels maken over bepaalde materies dat de overheid hun gaf
 Voor bepaald territorium (territoriale bevoegdheid)
. Kan niet voor heel België beslissen
 Rechtsregels met zelfde rechtskracht als die van federale
. Kunnen eigen rechtsregels maken
. Parallelle rechtsorde: regels van gewesten/gemeenschappen & van federale overheid

Gemeenschappen: persoonsgebonden aangelegenheden

- (Toegewezen aangelegenheden waarover deelstaten kunnen beslissen – bv: wordt een VLAAMSE bevoegdheid)
- Enkel bepaalde aspecten van gezondheidsbeleid/bijstand aan personen/… werden toegewezen, de
uitzonderingen/de rest is nog steeds federaal

- Gezondheidsbeleid
 Beleid zorgverstrekkingen in en buiten de verplegingsinrichtingen
. Met uitzondering van organieke wetgeving
 Beleid verstrekkingen van geestelijke ggz in de verplegingsinrichtingen BUITEN de ziekenhuizen
 Gezondheidszorgberoepen
. Erkenning is VLAAMS
. Maar erkenningsvoorwaarden zijn FEDERAAL
- Bijstand aan personen
 Gezinsbijslagen
. Bv: Vlaams groeipakket ipv federale kinderbijslag
 Jeugdbescherming
. Bv: Vlaams decreet over integrale jeugdhulp, decreet over pleegzorg
. Uitzonderingen (federaal dus)
 Organisatie van jeugdrechten, territoriale bevoegdheid en rechtspleging
 Burgerrechtelijke regels statuut minderjarigen en familie
 Bv: Federale wet voor statuut voor pleegzorgers

Wetgevende macht (parlement)

Federaal

- WIE: Kamer van de volksvertegenwoordigers, Senaat, Koning
 Kamer: 150 vertegenwoordigers, rechtstreeks verkozen om de 5j
 Senaat: afgevaardigd uit deelstaten van de parlementen
 Koning: bedoelen in feite de regering
. Initiatief nemen tot nieuwe wetgeving door wetsontwerp in te dienen bij parlement
 Wetsontwerp: voorstel over wet dat uit gaat van regering
. Gaat ook akkoord met voorstel

- WAT: Wet = rechtsnorm aangenomen door federaal parlement en bekrachtigd door koning
 Grondwet: hoogste norm – grondrechten, staatsmachten
. Kan alleen via een bijzondere procedure gewijzigd worden
. Bv: alle Belgen zijn gelijk, recht op meningsuiting,…

HOE KOMT FEDERALE WET TOT STAND

- 3 mogelijke procedures
- Wetsvoorstel: een of meerdere leden van de kamer willen verandering/nieuwe wet
- Wetsontwerp: gaat uit van de regering

Procedures: stemming in parlement

- 1. Monocameraal: wetsvoorstel of wetontwerp ingediend in Kamer en alleen in Kamer gestemd
 Standaardprocedure, geen senaat
 Voorstel/ontwerp wordt in specifieke commissie besproken (bv: commissie van volksgezondheid)
 Daarna plenaire sessie met alle kamerleden
 Aangenomen: de helft + E van de uitgebrachte stemmen
- 2. Verplicht bicameraal: behandeling en goedkeuring in Kamer en Senaat
 Beide Kamer en Senaat moeten het goedkeuren


3

,  Omslachtige procedure, verschillende keren heen en weer
- 3. Optioneel bicameraal: na goedkeuring door Kamer, kan Senaat evocatierecht gebruiken
 Eerst goedkeuren bij Kamer, dan naar Senaat
 Senaat kan kiezen of ze het ook zelf gaan bekijken en veranderen
 Veranderde versie gaat terug naar Kamer en zij hebben finaal woord
 Kan niet verschillende keren heen en weer

Verdere totstandkoming

- Bekrachtiging en afkondiging door Koning
- Bekendmaking in Belgisch Staatsblad (elektronisch)
- Inwerkingtreding
 Nu pas is de wet bindend
 10 dagen na de wet is bekend gemaakt in staatsblad
. Kunnen ook gwn bepaalde datum kiezen (vroeger/later)

Illustratie: kwaliteitswet

- Wetsontwerp (door koning) ingediend in Kamer op 21/12/18
- Stemming kamer op 28/03/19
- Bekrachtiging en afkondiging door koning 22/04/19
- Bekenmaking staatsblad 14/05/19
- Inwerkingtreding 1/7/2022

Federaal – grondwetwijziging

- Hoogste wet

- 1. Verklaring tot herziening grondwet (Kamer, Senaat, Koning = preconstituante)
- 2. Ontbinding parlement + verkiezing kamer binnen 40 dagen
 Dus parlement dat de verklaring tot herziening doet is niet hetzelfde als het parlement dat verkiest
 Ze ontbinden het oude parlement
- 3. Nieuw verkozen parlement en Koning (regering, constituante) mogen overgaan tot herziening
 Min 2/3 aanwezigheid in 2/3 stemmen
 Mogen alleen de ‘verklaring tot herziening’ wetten herbekijken, maar MOET NIET
. Niet omdat het een optie is, dat ze het moeten bekijken

Deelstaten

- WIE: Vlaams Parlement (gemeenschap & gewest), Waals Gewestparlement, Frans gemeenschapsparlement,
Duitstalige gemeenschapsparlement, Brussels Hoofdstedelijk Parlement

- WAT: Rechten noemen we Decreten of Ordonnanties (Brussels Parlement)
 Hebben zelfde kracht als wetten, wetskrachtige normen
 Decreet kan federale wet vervangen als het over deelstaat gaat

- Totstandkoming
 ALTIJD monocameraal
. Vlaamse of Waalse senaat bestaat niet, is gwn maar 1 kamer
 Bekrachtiging door regering van betrokken deelstaat
. Niet door koning, wel door Vlaamse regering

Uitvoerende macht (Regering)

Federaal

- WIE: Koning = de regering: eerste minister, ministers, staatssecretarissen
- WAT: Koninklijke besluiten (KB), ministeriële besluiten (MB)
 KB ondertekend door ministers & koning
. Reglementaire KB’s: vormen zelf rechtsregels, mogen wet zelf niet wijzigen/veranderen
. Wetskrachtige KB: parlement geeft aan regering bevoegdheid om wetgevend op te treden
voor bepaalde materies in bepaalde periode (volmachtenwet)
 Kan wel wetten veranderen


4