LES 1: INLEIDING LEERSTOORNISSEN EN
ONDERWIJSPSYCHOLOGIE
INLEIDING
• Hoorcollege (26u)
o Donderdag 9u-11u, aula Q.B
o 13 lessen, 2 uur
• WPO (werkcolleges, practica en oefeningen)
o Taak: Diagnostisch onderzoek lezen & spellen of rekenen bij een kind
o Per twee (geen uitzonderingen)
o Meer uitleg binnenkort via Canvas
• Didactisch team
o Juliette Pollefeyt ()
o Karen De Raeymaecker ()
o Prof. Dr. Martijn Van Heel ()
• Leerstof
o Powerpoints via canvas
• Examen
o Multiple choice examen met verhoogde cesuur
• Eindcijfer
o Examen 75%
o Opdracht (WPO) 25%
• Deelresultaat van vorig jaar overdraagbaar
• Onderwijsteam heeft puntenlijsten
• Oproep later via canvas
ONTWIKKELINGSSTOORNIS
• Neurologische of psychische aandoening die
‘normale’ ontwikkeling verstoort
o Breed begrip: continuüm van subjectieve impact
• Zie afbeelding
• Wat voor het ene kind heel verstorend is, is het
voor het ander kind geen probleem
o Heeft niet enkel met context te maken
(microsysteem: ouders, vrienden), maar ook
met cultuur
• Leesprobleem → subjectieve impact in cultuur die heel erg gefixeerd is op geletterdheid
o Treedt vroeg in kindertijd op
• ‘Echte’ ontwikkelingsstoornis wordt heel vroeg opgemerkt (bv. taal niet machtig zijn,
fysiek: laat of moeilijk stappen)
• Voorbeelden (breed begrip)
o Autisme
, o ADHD
o Zwakbegaafdheid
o Leerstoornissen
o …
• Definitie: rekening houden met eventuele andere stoornissen om te kunnen spreken van een
leerstoornis
LEERPROBLEEM VERSUS LEERSTOORNISSEN
• Vaak gaan ontwikkelingsstoornissen gepaard met leerproblemen, maar duidelijk
onderscheid
• Leerproblemen veel breder
o Breder in verklarende zin
o Gebrek aan motivatie
• Sommigen hebben wel de capaciteiten, maar zijn nonchalant en studeren gewoon niet
o Invloed sociale context
• Plots veel digitaal onderwijs tijdens corona (iedereen moet een laptop, sterke wifi, een
rustige kamer)
o Als die rustige context of ondersteuning er niet is = leerprobleem (anders dan een
leerstoornis)
o …
• ‘Stoornis’ → specifieke criteria opgesteld
o Zie o.a. DSM-V
• Specifieke leerstoornis: specificiteit in verminderde mogelijkheden
o Dyslexie, dyscalculie: specifiek afgebakend (alle andere cognitieve, schoolse vaardigheden
zijn in orde, behalve lezen of rekenen)
o Specificiteit paradox: quid comorbiditeit
• Dyslexie is een leerstoornis die een specifieke uitval is op een specifieke capaciteit
• We verwachten dat die oorzaak dan ook heel specifiek is, maar het is een combinatie
van algemene factoren
• → Specifieke uitval van vaardigheden, maar onderliggend geen specifieke oorzaak
(eerder algemene zaken)
• Er wordt geworsteld in onderzoek naar de verklaring van specifieke leerstoornissen
,DSM-5 CRITERIA
• Minstens 6 maanden → wat indien 5 maanden?
• Symptomen van dyslexie (blauw kader)
o Onderverdelingen (vaardigheden binnen taalvaardigheden waar ook uitval is)
o Komen al dan niet samen voor (kan een heel specifieke uitval zijn of meer algemeen)
• In een gewone schoolcontext is dat niet meteen duidelijk
• Voor leerkracht in het eerste leerjaar is het niet altijd duidelijk waar het mis loopt
• Als het niet met extra onderwijsondersteuning opgelost kan worden, moet daar naar
gekeken worden
• Symptomen van dyscalculie (geel kader)
• Vaak zijn er subvaardigheden waar iemand toch nog goed op scoort
• Doel is niet de diagnose op zich! We stellen de diagnose om de leerling te kunnen helpen
OPMERKINGEN
• ‘Ondanks interventie’
o Hoeveel verbetering nodig?
• Wat is verbetering?
o Terug op hetzelfde niveau als leeftijdsgenoten? Waar leggen we de grens? Is een
beetje vooruitgang al voldoende?
o Subjectief!
o Wat is een goede interventie?
• Op school zijn er heel wat programma’s, extra leerkrachten, maar bij sommige scholen is
de interventie niet gestoeld op wetenschappelijk onderbouwde programma’s en is de
interventie heel beperkt
• Hoe definiëren we de interventie
• ‘Niet beter verklaard door ….’:
o Bij verstandelijke beperking
• IQ < 70: geen dyslexie/dyscalculie
o Mentale beperking
• 70 < IQ < 85 IQ in rekening genomen bij effect interventie
o Grijze zone
, o Mensen met beperkte cognitieve capaciteiten → speelt mee!, maar in praktijk wordt
er toch gekeken of er minder verbetering volgt dan verwacht
o Andere stoornissen
• Het niet goed kunnen lezen van rekenopgave (dyslexie) is geen dyscalculie
• Soms moeilijk om goed onderscheid te maken
o Psychosociale tegenslagen
• ‘Significant negatieve invloed’
o Sterke leerlingen kunnen (lang) compenseren (valt dan nog mee)
o Bv. hoogbegaafden presteren ondanks dyslexie/dyscalculie nog steeds (meer dan)
gemiddeld
• Licht: als er problemen zijn die nog zelf op te lossen zijn met een beetje extra ondersteuning
o Problemen zijn oplosbaar, remedieerbaar: is het nog wel een stoornis?
o Tegenwoordig: cultuur met veel bijles, buitenschoolse ondersteuning
• In welke mate kunnen we spreken over een lichte vorm van dyslexie (is het de naam
stoornis nog waard?)
• Matig: meer en meer echte subjectieve problemen ervaren
DYSLEXIE EN DYSCALCULIE
• Verklarende versus beschrijvende benadering
o Vooral beschrijvend
o Verklarende: wat is de oorzaak → specificiteitsparadox (zie later)
• Heel erg moeilijk
• Hele waaier aan factoren
• Specifieke leerstoornissen met betrekking tot
o Lezen en/of schrijven
o Wiskunde/rekenen
o → in welke mate zijn het aparte stoornissen?
• Stoornis of ‘gewoon’ de zwakkere leerlingen?
o Lees/schrijf en rekenvaardigheden zijn normaal verdeeld
o Verwachten we andere verdeling?
• We zouden nog een bobbel verwachten als we echt over aparte leerstoornissen spreken
als specifieke categorie (onderzoek vond dit terug, maar bleek een statistisch artefact:
specifiek voor dat onderzoek)
ONDERWIJSPSYCHOLOGIE
INLEIDING
• Hoorcollege (26u)
o Donderdag 9u-11u, aula Q.B
o 13 lessen, 2 uur
• WPO (werkcolleges, practica en oefeningen)
o Taak: Diagnostisch onderzoek lezen & spellen of rekenen bij een kind
o Per twee (geen uitzonderingen)
o Meer uitleg binnenkort via Canvas
• Didactisch team
o Juliette Pollefeyt ()
o Karen De Raeymaecker ()
o Prof. Dr. Martijn Van Heel ()
• Leerstof
o Powerpoints via canvas
• Examen
o Multiple choice examen met verhoogde cesuur
• Eindcijfer
o Examen 75%
o Opdracht (WPO) 25%
• Deelresultaat van vorig jaar overdraagbaar
• Onderwijsteam heeft puntenlijsten
• Oproep later via canvas
ONTWIKKELINGSSTOORNIS
• Neurologische of psychische aandoening die
‘normale’ ontwikkeling verstoort
o Breed begrip: continuüm van subjectieve impact
• Zie afbeelding
• Wat voor het ene kind heel verstorend is, is het
voor het ander kind geen probleem
o Heeft niet enkel met context te maken
(microsysteem: ouders, vrienden), maar ook
met cultuur
• Leesprobleem → subjectieve impact in cultuur die heel erg gefixeerd is op geletterdheid
o Treedt vroeg in kindertijd op
• ‘Echte’ ontwikkelingsstoornis wordt heel vroeg opgemerkt (bv. taal niet machtig zijn,
fysiek: laat of moeilijk stappen)
• Voorbeelden (breed begrip)
o Autisme
, o ADHD
o Zwakbegaafdheid
o Leerstoornissen
o …
• Definitie: rekening houden met eventuele andere stoornissen om te kunnen spreken van een
leerstoornis
LEERPROBLEEM VERSUS LEERSTOORNISSEN
• Vaak gaan ontwikkelingsstoornissen gepaard met leerproblemen, maar duidelijk
onderscheid
• Leerproblemen veel breder
o Breder in verklarende zin
o Gebrek aan motivatie
• Sommigen hebben wel de capaciteiten, maar zijn nonchalant en studeren gewoon niet
o Invloed sociale context
• Plots veel digitaal onderwijs tijdens corona (iedereen moet een laptop, sterke wifi, een
rustige kamer)
o Als die rustige context of ondersteuning er niet is = leerprobleem (anders dan een
leerstoornis)
o …
• ‘Stoornis’ → specifieke criteria opgesteld
o Zie o.a. DSM-V
• Specifieke leerstoornis: specificiteit in verminderde mogelijkheden
o Dyslexie, dyscalculie: specifiek afgebakend (alle andere cognitieve, schoolse vaardigheden
zijn in orde, behalve lezen of rekenen)
o Specificiteit paradox: quid comorbiditeit
• Dyslexie is een leerstoornis die een specifieke uitval is op een specifieke capaciteit
• We verwachten dat die oorzaak dan ook heel specifiek is, maar het is een combinatie
van algemene factoren
• → Specifieke uitval van vaardigheden, maar onderliggend geen specifieke oorzaak
(eerder algemene zaken)
• Er wordt geworsteld in onderzoek naar de verklaring van specifieke leerstoornissen
,DSM-5 CRITERIA
• Minstens 6 maanden → wat indien 5 maanden?
• Symptomen van dyslexie (blauw kader)
o Onderverdelingen (vaardigheden binnen taalvaardigheden waar ook uitval is)
o Komen al dan niet samen voor (kan een heel specifieke uitval zijn of meer algemeen)
• In een gewone schoolcontext is dat niet meteen duidelijk
• Voor leerkracht in het eerste leerjaar is het niet altijd duidelijk waar het mis loopt
• Als het niet met extra onderwijsondersteuning opgelost kan worden, moet daar naar
gekeken worden
• Symptomen van dyscalculie (geel kader)
• Vaak zijn er subvaardigheden waar iemand toch nog goed op scoort
• Doel is niet de diagnose op zich! We stellen de diagnose om de leerling te kunnen helpen
OPMERKINGEN
• ‘Ondanks interventie’
o Hoeveel verbetering nodig?
• Wat is verbetering?
o Terug op hetzelfde niveau als leeftijdsgenoten? Waar leggen we de grens? Is een
beetje vooruitgang al voldoende?
o Subjectief!
o Wat is een goede interventie?
• Op school zijn er heel wat programma’s, extra leerkrachten, maar bij sommige scholen is
de interventie niet gestoeld op wetenschappelijk onderbouwde programma’s en is de
interventie heel beperkt
• Hoe definiëren we de interventie
• ‘Niet beter verklaard door ….’:
o Bij verstandelijke beperking
• IQ < 70: geen dyslexie/dyscalculie
o Mentale beperking
• 70 < IQ < 85 IQ in rekening genomen bij effect interventie
o Grijze zone
, o Mensen met beperkte cognitieve capaciteiten → speelt mee!, maar in praktijk wordt
er toch gekeken of er minder verbetering volgt dan verwacht
o Andere stoornissen
• Het niet goed kunnen lezen van rekenopgave (dyslexie) is geen dyscalculie
• Soms moeilijk om goed onderscheid te maken
o Psychosociale tegenslagen
• ‘Significant negatieve invloed’
o Sterke leerlingen kunnen (lang) compenseren (valt dan nog mee)
o Bv. hoogbegaafden presteren ondanks dyslexie/dyscalculie nog steeds (meer dan)
gemiddeld
• Licht: als er problemen zijn die nog zelf op te lossen zijn met een beetje extra ondersteuning
o Problemen zijn oplosbaar, remedieerbaar: is het nog wel een stoornis?
o Tegenwoordig: cultuur met veel bijles, buitenschoolse ondersteuning
• In welke mate kunnen we spreken over een lichte vorm van dyslexie (is het de naam
stoornis nog waard?)
• Matig: meer en meer echte subjectieve problemen ervaren
DYSLEXIE EN DYSCALCULIE
• Verklarende versus beschrijvende benadering
o Vooral beschrijvend
o Verklarende: wat is de oorzaak → specificiteitsparadox (zie later)
• Heel erg moeilijk
• Hele waaier aan factoren
• Specifieke leerstoornissen met betrekking tot
o Lezen en/of schrijven
o Wiskunde/rekenen
o → in welke mate zijn het aparte stoornissen?
• Stoornis of ‘gewoon’ de zwakkere leerlingen?
o Lees/schrijf en rekenvaardigheden zijn normaal verdeeld
o Verwachten we andere verdeling?
• We zouden nog een bobbel verwachten als we echt over aparte leerstoornissen spreken
als specifieke categorie (onderzoek vond dit terug, maar bleek een statistisch artefact:
specifiek voor dat onderzoek)
