Samenvatting
bij hoofdstuk 2
, Systeem aarde Samenvatting H2
2 Afbraak en opbouw van het landschap
De hoofdvraag in dit hoofdstuk is:
Hoe bepalen exogene krachten het uiterlijk van het aardoppervlak?
2.1 Systeem aarde
Deelvragen
1 Hoe functioneert het systeem aarde?
2 Welke groepen gesteenten zijn er en hoe ontstaan ze?
3 Hoe werkt de hydrologische kringloop?
Systeem aarde
► De aarde is opgebouwd uit vier aparte ‘sferen’: de atmosfeer (de
Vier sferen lucht), de lithosfeer (het vaste gesteente), de hydrosfeer (het water) en
de biosfeer (het leven). Tussen deze sferen bestaat een wisselwerking.
● De aswolken van een vulkaanuitbarsting (lithosfeer) kunnen het
vliegverkeer (atmosfeer) belemmeren. Ook heeft de uitstoot van as na
een vulkaanuitbarsting invloed op de begroeiing (biosfeer).
● Wortels van bomen en planten (biosfeer) kunnen ervoor zorgen dat
afbraakmateriaal (lithosfeer) niet te snel van hellingen afspoelt.
Gesteentekringloop
► De gesteentekringloop en de tektonische kringloop beïnvloeden elkaar
onderling.
● Alle vaste stoffen die in de aardkorst en het bovenste gedeelte van de
aardmantel voorkomen, noemen we gesteenten. Ze maken deel uit van
een cyclus waarin ze telkens worden afgebroken en omgevormd. Dit heet
gesteentekringloop de gesteentekringloop. Er zijn drie soorten gesteente, die elk in een van
de andere kunnen overgaan. Dit zijn:
stollingsgesteenten ● stollingsgesteenten (afgekoeld magma). Voorbeelden: basalt en
graniet.
sedimentgesteenten ● sedimentgesteenten (afzettingen). Voorbeelden: kalksteen en
zandsteen.
metamorfe ● metamorfe gesteenten (verandering door druk en/of verhoogde
gesteenten temperatuur). Voorbeelden: marmer en leisteen.
Hydrologische kringloop
hydrologische ► Water maakt deel uit van de hydrologische kringloop: een nooit
kringloop eindigende cyclus van neerslag, verdamping, condensatie en transport
van water.
● De neerslag infiltreert in de grond, of verdampt, of stroomt af.
Verdamping vanaf open water heet evaporatie, verdamping vanuit de
huidmondjes van planten noem je transpiratie. Samengevoegd: de
evapotranspiratie. Variaties in evapotranspiratie, neerslag en afstroming
worden veroorzaakt in verschillen in klimaat.
De Geo LRN-line bovenbouw havo/vwo
© ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2022
bij hoofdstuk 2
, Systeem aarde Samenvatting H2
2 Afbraak en opbouw van het landschap
De hoofdvraag in dit hoofdstuk is:
Hoe bepalen exogene krachten het uiterlijk van het aardoppervlak?
2.1 Systeem aarde
Deelvragen
1 Hoe functioneert het systeem aarde?
2 Welke groepen gesteenten zijn er en hoe ontstaan ze?
3 Hoe werkt de hydrologische kringloop?
Systeem aarde
► De aarde is opgebouwd uit vier aparte ‘sferen’: de atmosfeer (de
Vier sferen lucht), de lithosfeer (het vaste gesteente), de hydrosfeer (het water) en
de biosfeer (het leven). Tussen deze sferen bestaat een wisselwerking.
● De aswolken van een vulkaanuitbarsting (lithosfeer) kunnen het
vliegverkeer (atmosfeer) belemmeren. Ook heeft de uitstoot van as na
een vulkaanuitbarsting invloed op de begroeiing (biosfeer).
● Wortels van bomen en planten (biosfeer) kunnen ervoor zorgen dat
afbraakmateriaal (lithosfeer) niet te snel van hellingen afspoelt.
Gesteentekringloop
► De gesteentekringloop en de tektonische kringloop beïnvloeden elkaar
onderling.
● Alle vaste stoffen die in de aardkorst en het bovenste gedeelte van de
aardmantel voorkomen, noemen we gesteenten. Ze maken deel uit van
een cyclus waarin ze telkens worden afgebroken en omgevormd. Dit heet
gesteentekringloop de gesteentekringloop. Er zijn drie soorten gesteente, die elk in een van
de andere kunnen overgaan. Dit zijn:
stollingsgesteenten ● stollingsgesteenten (afgekoeld magma). Voorbeelden: basalt en
graniet.
sedimentgesteenten ● sedimentgesteenten (afzettingen). Voorbeelden: kalksteen en
zandsteen.
metamorfe ● metamorfe gesteenten (verandering door druk en/of verhoogde
gesteenten temperatuur). Voorbeelden: marmer en leisteen.
Hydrologische kringloop
hydrologische ► Water maakt deel uit van de hydrologische kringloop: een nooit
kringloop eindigende cyclus van neerslag, verdamping, condensatie en transport
van water.
● De neerslag infiltreert in de grond, of verdampt, of stroomt af.
Verdamping vanaf open water heet evaporatie, verdamping vanuit de
huidmondjes van planten noem je transpiratie. Samengevoegd: de
evapotranspiratie. Variaties in evapotranspiratie, neerslag en afstroming
worden veroorzaakt in verschillen in klimaat.
De Geo LRN-line bovenbouw havo/vwo
© ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2022
