Anatomie en fysiologie 2022-2023
Hoofdstuk 1: inleiding tot anatomie en fysiologie
Wat is leven?
Alle levende organismen hebben volgende kenmerken:
❖ Reactievermogen
o Organismen reageren op veranderingen in de omgeving
o → deze eigenschap = prikkelbaarheid
o Organismen maken ook langdurige veranderingen door als ze zich aan de omgeving
aanpassen
o → vermogen voor deze aanpassingen = aanpassingsvermogen
❖ Groei en differentiatie
o Nemen toe door groei van cellen/toename aantal cellen
o Eencellige: doordat de cel groter wordt
o Complexe cellen: het aantal cellen toeneemt
o Als meercellige zich ontwikkelen, specialiseren afzonderlijke cellen voor bepaalde
functies = differentiatie
❖ Reproductie
❖ Metabolisme-stofwisselingsprocessen
o Organismen zijn afhankelijk van complexe chemische reacties
o = alle chemische reacties in het lichaam
o Nutriënten, zuurstof en gas nodig
o RESPIRATIE = opname, vervoer en verbruik van zuurstof
o Afvalstoffen worden via secretie uit het lichaam verwijderd
❖ (beweging)
o Inwendig: transport van bloed,…
o Uitwendig: voortbewegen in de omgeving
Taal van de anatomie en fysiologie
Verschillende disciplines in anatomie en fysiologie
❖ Op niveau van het organisme, orgaanstelsel of orgaan
o Anatomie (bouw)
o Fysiologie (werking = functioneren v/h lichaam)
o Pathologie (toestanden niet kennen)
o Genetica
❖ Op weefselniveau
o Histologie of weefselleer
ANATOMIE = de studie van inwendige en uitwendige structuren en de fysieke relaties tussen
lichaamsdelen
❖ Macroscopische anatomie: kenmerken die met het blote oog zichtbaar zijn worden onderzocht
o Regionale: oppervlaktestructuur en inwendige structuren in bepaalde gebieden vh lichaam
o Systemische: structuur van belangrijke orgaanstelsels bestuderen
❖ Microscopische anatomie: structuren die niet zonder vergroting zichtbaar zijn worden
bestudeert
o Specialisaties: onderdelen v/e bepaalde omvang
o Cytologie: inwendige structuur van afzonderlijke cellen
FYSIOLOGIE = de studie van de manier waarop levende organismen hun vitale functies verrichten
Organisatieniveaus
Alle leven is opgebouwd uit atomen, moleculen, …
Zie dia 10
1
,Anatomie en fysiologie 2022-2023
Orgaanstelsels
Menselijk lichaam bestaat uit 11 orgaanstelsels
❖ Huidlaag
o Zorgt voor thermoregulatie: handhaven van goede lichaamstemperatuur
❖ Beenderstelsel
o Niet dieper op ingaan
❖ Spier(stelsel)
o Verankerd aan het beenderstelsel
o Verschillende types spieren
o Laten de bewuste bewegingen toe
❖ Zenuw(stelsel)
o Prikkelgeleiders
o Lopen door het hele lichaam
❖ Hormoonstelsel
o Klieren die hormonen produceren bestuderen
o Hormoon = wordt op een bepaalde plaats geproduceerd (endocriene klieren) en komt
terecht in de bloedbaan, daarna gaat het aanhechten aan bepaalde cellen en daar zal het
hormoon een signaal maken op de cel
❖ Hart en bloedvatenstelsel
❖ Lymfestelsel
❖ Ademhalingsstelsel
❖ Urinaire stelsel
❖ Voortplantingsstelsel
Alle orgaanstelsels werken samen en de grenzen ertussen zijn niet absoluut
Homeostase- negatieve en positieve terugkoppeling
Homeostase:
❖ Behoudt stabiel inwendig milieu
o Temperatuur
o Ionenconcentraties
o pH
o bloedsuikerspiegel,…
❖ gebruikt voornamelijk negatieve feedbackmechanismen
ACIDOSE = te zuur milieu
ALKADOSE = te basisch milieu
→ NIET GOED
Regulering hangt af van:
❖ een receptor die gevoelig is voor een bepaalde stimulus
❖ controlecentrum dat de regeling doet
❖ een effector die dezelfde stimulus beïnvloedt
RECEPTOR
EFFECTOR CONTROLECENTRUM
2
,Anatomie en fysiologie 2022-2023
Regeling door homeostase-negatieve feedback
❖ variaties buiten de normale grenzen starten automatische corrigerende reactie
❖ reactie doet de verstoring teniet
regeling door homeostase-positieve feedback
❖ stimulus produceert een reactie die de stimulus versterkt
❖ reactie voltooit snel een krtitisch proces
❖ vb: bloedstolling
verstoring v/d homeostase
❖ bij ziekten
o falen van regulering door homeostase
o symptomen treden op
o slecht functioneren van orgaanstelsel
o herstel mogelijk of niet mogelijk (dood!)
homeostase en ziekte: waar homeostatische systemen te kort schieten, functioneren orgaanstelsel niet
meer goed en ervaart de betrokkene de symptomen van ziekte
Anatomische termen en topografie
Anatomische richtingen:
❖ Mediaal: midden
❖ Lateraal: zijkant van het lichaam
❖ Distaal: ver weg van de kern van het lichaam (long distance)
❖ Proximaal: dichtbij de kern v/h lichaam (core)
❖ Craniaal: aan het hoofdeinde
❖ Caudaal: naar de staart toe
❖ Le dos: achterkant
❖ Le ventre: voorkant
Vlakken en doorsneden:
❖ Transversaal vlak: op de lengte as (horizontaal bij de mens)
❖ Forntaal vlak-cornale vlak: frontale doorsnede
❖ Sagittaal vlak: middenvlak doorsnijden
Holten van de romp:
❖ Ventrale lichaamsholte is onderverdeel in:
o Thorax (borstholte)
o Abdomen (buikholte)
o Pelvis (bekkenholte)
❖ Beschermt tere organen
❖ Laat groei en bewegen van organen toe
❖ Omringt:
o Ademhalingsorganen
3
, Anatomie en fysiologie 2022-2023
o Hart en bloedvaten
o Verteringsstelsel
o Urinewegen
o Voortplantingsorganen
4
Hoofdstuk 1: inleiding tot anatomie en fysiologie
Wat is leven?
Alle levende organismen hebben volgende kenmerken:
❖ Reactievermogen
o Organismen reageren op veranderingen in de omgeving
o → deze eigenschap = prikkelbaarheid
o Organismen maken ook langdurige veranderingen door als ze zich aan de omgeving
aanpassen
o → vermogen voor deze aanpassingen = aanpassingsvermogen
❖ Groei en differentiatie
o Nemen toe door groei van cellen/toename aantal cellen
o Eencellige: doordat de cel groter wordt
o Complexe cellen: het aantal cellen toeneemt
o Als meercellige zich ontwikkelen, specialiseren afzonderlijke cellen voor bepaalde
functies = differentiatie
❖ Reproductie
❖ Metabolisme-stofwisselingsprocessen
o Organismen zijn afhankelijk van complexe chemische reacties
o = alle chemische reacties in het lichaam
o Nutriënten, zuurstof en gas nodig
o RESPIRATIE = opname, vervoer en verbruik van zuurstof
o Afvalstoffen worden via secretie uit het lichaam verwijderd
❖ (beweging)
o Inwendig: transport van bloed,…
o Uitwendig: voortbewegen in de omgeving
Taal van de anatomie en fysiologie
Verschillende disciplines in anatomie en fysiologie
❖ Op niveau van het organisme, orgaanstelsel of orgaan
o Anatomie (bouw)
o Fysiologie (werking = functioneren v/h lichaam)
o Pathologie (toestanden niet kennen)
o Genetica
❖ Op weefselniveau
o Histologie of weefselleer
ANATOMIE = de studie van inwendige en uitwendige structuren en de fysieke relaties tussen
lichaamsdelen
❖ Macroscopische anatomie: kenmerken die met het blote oog zichtbaar zijn worden onderzocht
o Regionale: oppervlaktestructuur en inwendige structuren in bepaalde gebieden vh lichaam
o Systemische: structuur van belangrijke orgaanstelsels bestuderen
❖ Microscopische anatomie: structuren die niet zonder vergroting zichtbaar zijn worden
bestudeert
o Specialisaties: onderdelen v/e bepaalde omvang
o Cytologie: inwendige structuur van afzonderlijke cellen
FYSIOLOGIE = de studie van de manier waarop levende organismen hun vitale functies verrichten
Organisatieniveaus
Alle leven is opgebouwd uit atomen, moleculen, …
Zie dia 10
1
,Anatomie en fysiologie 2022-2023
Orgaanstelsels
Menselijk lichaam bestaat uit 11 orgaanstelsels
❖ Huidlaag
o Zorgt voor thermoregulatie: handhaven van goede lichaamstemperatuur
❖ Beenderstelsel
o Niet dieper op ingaan
❖ Spier(stelsel)
o Verankerd aan het beenderstelsel
o Verschillende types spieren
o Laten de bewuste bewegingen toe
❖ Zenuw(stelsel)
o Prikkelgeleiders
o Lopen door het hele lichaam
❖ Hormoonstelsel
o Klieren die hormonen produceren bestuderen
o Hormoon = wordt op een bepaalde plaats geproduceerd (endocriene klieren) en komt
terecht in de bloedbaan, daarna gaat het aanhechten aan bepaalde cellen en daar zal het
hormoon een signaal maken op de cel
❖ Hart en bloedvatenstelsel
❖ Lymfestelsel
❖ Ademhalingsstelsel
❖ Urinaire stelsel
❖ Voortplantingsstelsel
Alle orgaanstelsels werken samen en de grenzen ertussen zijn niet absoluut
Homeostase- negatieve en positieve terugkoppeling
Homeostase:
❖ Behoudt stabiel inwendig milieu
o Temperatuur
o Ionenconcentraties
o pH
o bloedsuikerspiegel,…
❖ gebruikt voornamelijk negatieve feedbackmechanismen
ACIDOSE = te zuur milieu
ALKADOSE = te basisch milieu
→ NIET GOED
Regulering hangt af van:
❖ een receptor die gevoelig is voor een bepaalde stimulus
❖ controlecentrum dat de regeling doet
❖ een effector die dezelfde stimulus beïnvloedt
RECEPTOR
EFFECTOR CONTROLECENTRUM
2
,Anatomie en fysiologie 2022-2023
Regeling door homeostase-negatieve feedback
❖ variaties buiten de normale grenzen starten automatische corrigerende reactie
❖ reactie doet de verstoring teniet
regeling door homeostase-positieve feedback
❖ stimulus produceert een reactie die de stimulus versterkt
❖ reactie voltooit snel een krtitisch proces
❖ vb: bloedstolling
verstoring v/d homeostase
❖ bij ziekten
o falen van regulering door homeostase
o symptomen treden op
o slecht functioneren van orgaanstelsel
o herstel mogelijk of niet mogelijk (dood!)
homeostase en ziekte: waar homeostatische systemen te kort schieten, functioneren orgaanstelsel niet
meer goed en ervaart de betrokkene de symptomen van ziekte
Anatomische termen en topografie
Anatomische richtingen:
❖ Mediaal: midden
❖ Lateraal: zijkant van het lichaam
❖ Distaal: ver weg van de kern van het lichaam (long distance)
❖ Proximaal: dichtbij de kern v/h lichaam (core)
❖ Craniaal: aan het hoofdeinde
❖ Caudaal: naar de staart toe
❖ Le dos: achterkant
❖ Le ventre: voorkant
Vlakken en doorsneden:
❖ Transversaal vlak: op de lengte as (horizontaal bij de mens)
❖ Forntaal vlak-cornale vlak: frontale doorsnede
❖ Sagittaal vlak: middenvlak doorsnijden
Holten van de romp:
❖ Ventrale lichaamsholte is onderverdeel in:
o Thorax (borstholte)
o Abdomen (buikholte)
o Pelvis (bekkenholte)
❖ Beschermt tere organen
❖ Laat groei en bewegen van organen toe
❖ Omringt:
o Ademhalingsorganen
3
, Anatomie en fysiologie 2022-2023
o Hart en bloedvaten
o Verteringsstelsel
o Urinewegen
o Voortplantingsorganen
4
