Outreachend werken
Inhoud
1) Definiëring van outreachend werken (ORW)................................................................................................6
1.1 Definitie..................................................................................................................................................6
1.2 Voor wie?................................................................................................................................................6
1.3 Doel: bevorderen welzijn........................................................................................................................7
1.4 Kenmerken handelingstheorie van ORW................................................................................................8
1.4.1 Een actieve benadering....................................................................................................................8
1.4.2 Wederzijdse afstemming.................................................................................................................8
1.4.3 Participatieve basishouding.............................................................................................................9
1.4.4 In de leefwereld...............................................................................................................................9
1.5 Wat werkt bij outreachend werken?....................................................................................................11
1.6 Belangrijke competenties voor een outreachend werker.....................................................................11
2) Visie outreachend werken..........................................................................................................................12
2.1 Een menswaardig bestaan....................................................................................................................12
2.1.1 Vrijheid en individuele bestaansethiek..........................................................................................12
2.1.2 Gelijkheid en sociale grondrechten................................................................................................12
2.1.3 Broederlijkheid en zorgethiek........................................................................................................13
2.2 Outreachend werken is ‘hot’ in zorg en welzijn....................................................................................13
2.2.1 Maatschappelijke trends (zie cursus p.22-23)................................................................................14
2.2.2 Vermarkting in zorg en welzijn.......................................................................................................14
2.2.3 Vermaatschappelijking van zorg en welzijn...................................................................................15
2.2.4 Complexere ondersteuningsvragen...............................................................................................15
2.2.5 Een actievere rol voor lokale overheden.......................................................................................15
3) Praktijkkader voor ORW.............................................................................................................................16
3.1 Werkrelatie...........................................................................................................................................16
3.1.1 Vrijblijvend.....................................................................................................................................16
3.1.2 Aanklampend.................................................................................................................................16
3.1.3 Voorwaardelijk...............................................................................................................................16
3.1.4 Dwang............................................................................................................................................17
3.2 Aanmelding...........................................................................................................................................17
3.2.1 Eigen observatie.............................................................................................................................17
3.2.2 Via de persoon of de doelgroep zelf..............................................................................................17
3.2.3 Professioneel netwerk...................................................................................................................17
3.2.4 Niet professioneel netwerk............................................................................................................17
1
, 3.3 Doelgroep.............................................................................................................................................17
3.3.1 Individueel werken........................................................................................................................18
3.3.2 Werken met groepen.....................................................................................................................18
3.3.3 Mensen die niet-gekend zijn..........................................................................................................18
3.3.4 Mensen die gekend zijn.................................................................................................................18
3.4 Locatie..................................................................................................................................................18
3.4.1 Privaat............................................................................................................................................18
3.4.2 Semipubliek...................................................................................................................................18
3.4.3 Publiek...........................................................................................................................................19
3.5 Acties....................................................................................................................................................19
3.5.1 Directe dienst-, hulp- en zorgverlening..........................................................................................19
3.5.2 Indirecte dienst-, hulp- en zorgverlening.......................................................................................19
3.5.3 Participeren in de leefwereld van de cliënt....................................................................................19
3.5.4 Structureel werken........................................................................................................................19
3.6 Prioritaire doelstelling..........................................................................................................................19
3.6.1 Maatschappijgericht......................................................................................................................19
3.6.2 Doelgroepgericht...........................................................................................................................19
3.7 Regie.....................................................................................................................................................20
3.7.1 Aanbodgericht...............................................................................................................................20
3.7.2 Vraaggericht...................................................................................................................................20
3.8 Focus.....................................................................................................................................................20
3.8.1 Themaspecifiek..............................................................................................................................20
3.8.2 Integraal.........................................................................................................................................20
3.8.3 Categoriaal.....................................................................................................................................20
3.8.4 Territoriaal.....................................................................................................................................20
3.9 Tijdsbepaling.........................................................................................................................................20
3.9.1 Gelimiteerd....................................................................................................................................21
3.9.2 Niet-gelimiteerd.............................................................................................................................21
4) Het werkveld van de outreacher................................................................................................................22
4.1 De cirkel................................................................................................................................................22
4.1.1 Houding.........................................................................................................................................22
4.1.2 Presentietheorie............................................................................................................................22
4.1.3 Opbouw van de cirkel....................................................................................................................22
4.2 Kwartiermaken en buurtvervlechting...................................................................................................26
4.2.1 Wat is kwartiermaken?..................................................................................................................26
4.2.2 Uitgangspunten.............................................................................................................................28
4.2.4 Voorbeelden..................................................................................................................................29
2
, 4.3 Belang van ervaringsdeskundigen bij outreachend werken..................................................................29
4.3.1 Wat is ervaringsdeskundigheid......................................................................................................29
4.3.2 Rollen van ervaringsdeskundigen..................................................................................................29
4.3.3 Belang van ervaringsdeskundigheid...............................................................................................29
5) Positieve werkrelatie en participatieve basishouding.................................................................................31
5.1 Presentie...............................................................................................................................................31
5.1.1 Een benadering, geen methode.....................................................................................................31
5.1.2 Zes methodische kenmerken van de presentiebenadering...........................................................31
5.1.3 Presentie en waardigheid..............................................................................................................32
5.1.4 Presentie in organisaties................................................................................................................34
5.2 Zelfregieversterkend werken................................................................................................................34
5.3 Gastspreker...........................................................................................................................................34
1) Leerprocessen beter verwoorden: een taal van het leren..........................................................................40
1.1 Inleiding................................................................................................................................................40
1.1.1 Vanzelfsprekende woorden...........................................................................................................40
1.1.2 Het verschil tussen leren en educatie............................................................................................40
1.1.2 Ervaringsleren................................................................................................................................40
1.1.3 Leren is een proces........................................................................................................................41
1.2 Globale doeloriëntaties........................................................................................................................41
1.3 Leertheorieën: hoe benader je leren?..................................................................................................42
1.3.1 Enculturatie....................................................................................................................................42
1.3.2 Gedrag als ingangspoort................................................................................................................42
1.3.3 Cognitie als ingangspoort...............................................................................................................43
1.3.4 Systeemtheoretische en / of contextuele benaderingen...............................................................43
1.3.5 Sociaal-constructivistische benaderingen......................................................................................43
1.3.6 Psycho-analytische, humanistische en positieve psychologie........................................................44
1.3.7 Kritische leertheorie.......................................................................................................................44
1.4 Sociaal-cultureel werk: open leerprocessen.........................................................................................45
1.5 Extra aandacht voor sociaal leren.........................................................................................................45
1.5.1 Situering.........................................................................................................................................45
1.5.2 Belangrijkste kenmerken van het sociaal leren..............................................................................46
1.5.3 Het model van sociaal leren...........................................................................................................46
1.6 Een taal van leren: naar een verbindende theorie................................................................................47
1.6.1 Globale doeloriëntatie...................................................................................................................48
1.6.2 Perspectief op leren.......................................................................................................................48
1.6.3 Innerlijke processen.......................................................................................................................48
1.5.4 Vier basisoperaties in het leren.....................................................................................................49
3
, 2) Thema gecentreerde interactie..................................................................................................................50
2.1 Uitgangspunten....................................................................................................................................50
2.2 Grondslagen..........................................................................................................................................50
2.2.1 Drie axioma‘s.................................................................................................................................50
2.2.2 Postulaten......................................................................................................................................51
2.3 Werkingsprincipes................................................................................................................................52
2.3.1 De factoren van de interactie........................................................................................................52
2.3.2 Dynamisch balanceren...................................................................................................................52
2.3.3 Hulpregels bij het toepassen van TGI.............................................................................................53
2.3.4 Leiding geven in TGI-groepen........................................................................................................53
2.3.5 Maatschappij-therapeutisch streefdoel.........................................................................................55
2.3.6 TGI als oriënteringshulp: vbn.........................................................................................................55
3) Didactische principes..................................................................................................................................56
3.1 Het motivatieprincipe...........................................................................................................................56
3.2 Aanschouwelijkheidsprincipe...............................................................................................................56
3.3 Activiteitsprincipe.................................................................................................................................56
3.4 Beperkings- en geleidelijkheidsprincipe................................................................................................56
3.5 Herhalingsprincipe................................................................................................................................57
3.6 Individualiteitsprincipe (differentiatie).................................................................................................57
3.7 Integratieprincipe.................................................................................................................................57
3.8 Zorg voor welbevinden.........................................................................................................................57
1) Inleiding......................................................................................................................................................64
1.1 Wat nemen we mee?............................................................................................................................64
1.2 Preventie, wat ken je, wat denk je?......................................................................................................64
1.3 Ontstaan...............................................................................................................................................65
1.4 Wat is preventie?..................................................................................................................................65
1.5 Primaire, secundaire, tertiaire preventie..............................................................................................66
1.6 Universele, selectieve en geïndiceerde preventie................................................................................66
1.7 Algemene preventie en individuele preventie......................................................................................67
1.7.1 Preventieve reflex..........................................................................................................................67
1.7.2 Signaleren......................................................................................................................................67
2) Kaders om vorm te geven aan onze preventie-initiatieven........................................................................67
2.1 Evidence-based preventie.....................................................................................................................67
2.1.1 Aandachtspunten...........................................................................................................................68
2.1.2 Kennis nodig bij evidence-based preventie....................................................................................68
2.2 Wenselijke preventie............................................................................................................................68
2.2.1 Dimensie radicaliteit......................................................................................................................69
4
Inhoud
1) Definiëring van outreachend werken (ORW)................................................................................................6
1.1 Definitie..................................................................................................................................................6
1.2 Voor wie?................................................................................................................................................6
1.3 Doel: bevorderen welzijn........................................................................................................................7
1.4 Kenmerken handelingstheorie van ORW................................................................................................8
1.4.1 Een actieve benadering....................................................................................................................8
1.4.2 Wederzijdse afstemming.................................................................................................................8
1.4.3 Participatieve basishouding.............................................................................................................9
1.4.4 In de leefwereld...............................................................................................................................9
1.5 Wat werkt bij outreachend werken?....................................................................................................11
1.6 Belangrijke competenties voor een outreachend werker.....................................................................11
2) Visie outreachend werken..........................................................................................................................12
2.1 Een menswaardig bestaan....................................................................................................................12
2.1.1 Vrijheid en individuele bestaansethiek..........................................................................................12
2.1.2 Gelijkheid en sociale grondrechten................................................................................................12
2.1.3 Broederlijkheid en zorgethiek........................................................................................................13
2.2 Outreachend werken is ‘hot’ in zorg en welzijn....................................................................................13
2.2.1 Maatschappelijke trends (zie cursus p.22-23)................................................................................14
2.2.2 Vermarkting in zorg en welzijn.......................................................................................................14
2.2.3 Vermaatschappelijking van zorg en welzijn...................................................................................15
2.2.4 Complexere ondersteuningsvragen...............................................................................................15
2.2.5 Een actievere rol voor lokale overheden.......................................................................................15
3) Praktijkkader voor ORW.............................................................................................................................16
3.1 Werkrelatie...........................................................................................................................................16
3.1.1 Vrijblijvend.....................................................................................................................................16
3.1.2 Aanklampend.................................................................................................................................16
3.1.3 Voorwaardelijk...............................................................................................................................16
3.1.4 Dwang............................................................................................................................................17
3.2 Aanmelding...........................................................................................................................................17
3.2.1 Eigen observatie.............................................................................................................................17
3.2.2 Via de persoon of de doelgroep zelf..............................................................................................17
3.2.3 Professioneel netwerk...................................................................................................................17
3.2.4 Niet professioneel netwerk............................................................................................................17
1
, 3.3 Doelgroep.............................................................................................................................................17
3.3.1 Individueel werken........................................................................................................................18
3.3.2 Werken met groepen.....................................................................................................................18
3.3.3 Mensen die niet-gekend zijn..........................................................................................................18
3.3.4 Mensen die gekend zijn.................................................................................................................18
3.4 Locatie..................................................................................................................................................18
3.4.1 Privaat............................................................................................................................................18
3.4.2 Semipubliek...................................................................................................................................18
3.4.3 Publiek...........................................................................................................................................19
3.5 Acties....................................................................................................................................................19
3.5.1 Directe dienst-, hulp- en zorgverlening..........................................................................................19
3.5.2 Indirecte dienst-, hulp- en zorgverlening.......................................................................................19
3.5.3 Participeren in de leefwereld van de cliënt....................................................................................19
3.5.4 Structureel werken........................................................................................................................19
3.6 Prioritaire doelstelling..........................................................................................................................19
3.6.1 Maatschappijgericht......................................................................................................................19
3.6.2 Doelgroepgericht...........................................................................................................................19
3.7 Regie.....................................................................................................................................................20
3.7.1 Aanbodgericht...............................................................................................................................20
3.7.2 Vraaggericht...................................................................................................................................20
3.8 Focus.....................................................................................................................................................20
3.8.1 Themaspecifiek..............................................................................................................................20
3.8.2 Integraal.........................................................................................................................................20
3.8.3 Categoriaal.....................................................................................................................................20
3.8.4 Territoriaal.....................................................................................................................................20
3.9 Tijdsbepaling.........................................................................................................................................20
3.9.1 Gelimiteerd....................................................................................................................................21
3.9.2 Niet-gelimiteerd.............................................................................................................................21
4) Het werkveld van de outreacher................................................................................................................22
4.1 De cirkel................................................................................................................................................22
4.1.1 Houding.........................................................................................................................................22
4.1.2 Presentietheorie............................................................................................................................22
4.1.3 Opbouw van de cirkel....................................................................................................................22
4.2 Kwartiermaken en buurtvervlechting...................................................................................................26
4.2.1 Wat is kwartiermaken?..................................................................................................................26
4.2.2 Uitgangspunten.............................................................................................................................28
4.2.4 Voorbeelden..................................................................................................................................29
2
, 4.3 Belang van ervaringsdeskundigen bij outreachend werken..................................................................29
4.3.1 Wat is ervaringsdeskundigheid......................................................................................................29
4.3.2 Rollen van ervaringsdeskundigen..................................................................................................29
4.3.3 Belang van ervaringsdeskundigheid...............................................................................................29
5) Positieve werkrelatie en participatieve basishouding.................................................................................31
5.1 Presentie...............................................................................................................................................31
5.1.1 Een benadering, geen methode.....................................................................................................31
5.1.2 Zes methodische kenmerken van de presentiebenadering...........................................................31
5.1.3 Presentie en waardigheid..............................................................................................................32
5.1.4 Presentie in organisaties................................................................................................................34
5.2 Zelfregieversterkend werken................................................................................................................34
5.3 Gastspreker...........................................................................................................................................34
1) Leerprocessen beter verwoorden: een taal van het leren..........................................................................40
1.1 Inleiding................................................................................................................................................40
1.1.1 Vanzelfsprekende woorden...........................................................................................................40
1.1.2 Het verschil tussen leren en educatie............................................................................................40
1.1.2 Ervaringsleren................................................................................................................................40
1.1.3 Leren is een proces........................................................................................................................41
1.2 Globale doeloriëntaties........................................................................................................................41
1.3 Leertheorieën: hoe benader je leren?..................................................................................................42
1.3.1 Enculturatie....................................................................................................................................42
1.3.2 Gedrag als ingangspoort................................................................................................................42
1.3.3 Cognitie als ingangspoort...............................................................................................................43
1.3.4 Systeemtheoretische en / of contextuele benaderingen...............................................................43
1.3.5 Sociaal-constructivistische benaderingen......................................................................................43
1.3.6 Psycho-analytische, humanistische en positieve psychologie........................................................44
1.3.7 Kritische leertheorie.......................................................................................................................44
1.4 Sociaal-cultureel werk: open leerprocessen.........................................................................................45
1.5 Extra aandacht voor sociaal leren.........................................................................................................45
1.5.1 Situering.........................................................................................................................................45
1.5.2 Belangrijkste kenmerken van het sociaal leren..............................................................................46
1.5.3 Het model van sociaal leren...........................................................................................................46
1.6 Een taal van leren: naar een verbindende theorie................................................................................47
1.6.1 Globale doeloriëntatie...................................................................................................................48
1.6.2 Perspectief op leren.......................................................................................................................48
1.6.3 Innerlijke processen.......................................................................................................................48
1.5.4 Vier basisoperaties in het leren.....................................................................................................49
3
, 2) Thema gecentreerde interactie..................................................................................................................50
2.1 Uitgangspunten....................................................................................................................................50
2.2 Grondslagen..........................................................................................................................................50
2.2.1 Drie axioma‘s.................................................................................................................................50
2.2.2 Postulaten......................................................................................................................................51
2.3 Werkingsprincipes................................................................................................................................52
2.3.1 De factoren van de interactie........................................................................................................52
2.3.2 Dynamisch balanceren...................................................................................................................52
2.3.3 Hulpregels bij het toepassen van TGI.............................................................................................53
2.3.4 Leiding geven in TGI-groepen........................................................................................................53
2.3.5 Maatschappij-therapeutisch streefdoel.........................................................................................55
2.3.6 TGI als oriënteringshulp: vbn.........................................................................................................55
3) Didactische principes..................................................................................................................................56
3.1 Het motivatieprincipe...........................................................................................................................56
3.2 Aanschouwelijkheidsprincipe...............................................................................................................56
3.3 Activiteitsprincipe.................................................................................................................................56
3.4 Beperkings- en geleidelijkheidsprincipe................................................................................................56
3.5 Herhalingsprincipe................................................................................................................................57
3.6 Individualiteitsprincipe (differentiatie).................................................................................................57
3.7 Integratieprincipe.................................................................................................................................57
3.8 Zorg voor welbevinden.........................................................................................................................57
1) Inleiding......................................................................................................................................................64
1.1 Wat nemen we mee?............................................................................................................................64
1.2 Preventie, wat ken je, wat denk je?......................................................................................................64
1.3 Ontstaan...............................................................................................................................................65
1.4 Wat is preventie?..................................................................................................................................65
1.5 Primaire, secundaire, tertiaire preventie..............................................................................................66
1.6 Universele, selectieve en geïndiceerde preventie................................................................................66
1.7 Algemene preventie en individuele preventie......................................................................................67
1.7.1 Preventieve reflex..........................................................................................................................67
1.7.2 Signaleren......................................................................................................................................67
2) Kaders om vorm te geven aan onze preventie-initiatieven........................................................................67
2.1 Evidence-based preventie.....................................................................................................................67
2.1.1 Aandachtspunten...........................................................................................................................68
2.1.2 Kennis nodig bij evidence-based preventie....................................................................................68
2.2 Wenselijke preventie............................................................................................................................68
2.2.1 Dimensie radicaliteit......................................................................................................................69
4