SPRAAK- EN OROMYOFUNCTIONELE STOORNISSEN: ARTICULATIESTOORNISSEN
Dyslalieën: articulatiestoornissen obv gewoontevorming of ontwikkelings-factoren
• synoniem: functionele articulatiestoornissen ➔ NU
Dysglossieën: articulatiestoornissen veroorzaakt door oraal-perifere afwijkingen bv. een te kort
tongriempje
• Tong heffen bij slikken en zuigen, spraakklanken ➔ tongriempje kan verankerd zijn tegen
mondbodem
• Hoe langer je hiermee loopt, hoe minder beweeglijk de tong
Dyspraxieën: stoornissen in het centraal programmeren van de spraakbewegingen
Dysartrieën: neurogene spraakproblemen: de uitvoering van de spraakbeweging is gestoord
Articulatiestoornis ➔ articulatiebeweging bij spraakklankproductie benadert de normale doelpositie
NIET
• BV tong gaat verkeerde kant uit, verkeerde lippositie, tanden op verkeerde plaats…
• Beschrijven vanuit auditief/ articulatorisch standpunt ➔ hoe klinkt het?
• Beschrijven vanuit kinesiologisch standpunt ➔ welke articulatiestructuren bereiken
doelpositie niet
Onderscheid
• Fonetische ontwikkeling: de vaardigheid om spraakklanken te produceren
o Motorisch!
o G/h-verwarring
o Rothacisme vibrans
• Fonologische ontwikkeling: het gebruik van klanken in betekenisvolle woorden
o Clustervereenvoudiging
o Gliding
o Ingaan op metalinguïstisch bewustzijn
▪ BV kind kan rrr gebruiken tijdens spelen MAAR zegt jood ipv rood
• ➔ verschillende behandelingen
Fonologische processen
• Syllabestructuurprocessen ➔ aantasting aan structuur van syllabe
o Weglating finale consonant (deu/deur)
o Clusterreductie (paat)/paard)
o Omissie onbeklemtoonde syllabe (vizi/televisie)
o Reduplicatie (keukeu/keuken)
• Assimilatieprocessen ➔ aanpassing aan naburige klanken ➔ articulatorisch makkelijker
o Regressieve assimilatie (blil/bril)
o Progressieve assimilatie (poploot)/potlood)
o Contactassimilatie (poklot)/potlood)
• Substitutieprocessen ➔ vervanging van klanken ➔ articulatorisch makkelijker
o Stopping (toep/soep) ➔ fricatief vervangen door explosief
o Fronting (soko/choco)
o Denasalisatie (deme/meme)
o Verwisseling liquidae (/r//l/, /w/,/j/)
• Minder frequente processen
o Metathesis (makser)/masker ➔ omwisselen van klanken
1
, o Coalescentie (stun/citroen) ➔ samenvoegen van distinctieve kenmerken
o Backing (kwe/twee)
• Deze processen zijn ok tot een bepaalde leeftijd
Etiologie
• Organische afwijkingen
o Te kort tongriempje, macroglossie (te grote tong), ontbrekende tanden, lip-kaak-
verhemeltespleet…
• Functionele belemmeringen
o Alles is anatomisch OK, maar kind heeft tijdens ontwikkeling een bepaalde gewoonte
gecreëerd waardoor klank niet juist wordt geproduceerd
o Interdentaliteit, addentaliteit
o Kan door imitatie van ouders
• Variabelen
o Chronologische leeftijd ➔ hoe ouder kind, hoe correcter
o Intelligentie en taal
o Culturele variabelen BV Spaans: lichte ad/interdentaliteit is normaal, afhankelijk van
setting
o Persoonlijkheid BV huig r is mooier
Variabelen
• Motorische vaardigheden BV lipkracht, hoe ouder hoe beter, ook schrijfvaardigheid,
zindelijkheid, kan het kind lopen…
• Orale structuren (anatomisch/fysiologisch)
• Ontwikkeling en gezondheid BV lange hospitalisatie: lichaam besteedt geen aandacht aan
articulatie en taal = achterstand
• Auditieve discriminatievaardigheden en geheugen ➔ kunnen discrimineren BV tussen p en b
• ➔ navragen in anamnese
Aard vd fouten tijdens fonetische ontwikkeling
• Omissies (tot 2-3j)
• Substituties (3-4j) ➔ kunnen moeilijke klank nog niet uitspreken, dus vervangen door andere
klank ➔ kind kan FONETISCH de klank niet vormen
• Distorsies (4-5j) ➔ proberen moeilijke klank uit te spreken, maar lukt nog niet helemaal
correct
• Addities (4-5j)
• ➔ Op deze leeftijd nog niet als stoornis gezien
Spraakverstaanbaarheid is ernstig gestoord bij fonologische stoornis BV ik zit op de koep (ipv stoep)
➔ leidt tot onverstaanbaarheid
Bij een fonetische stoornis blijft semantiek van het woord bewaard, distinctieve kenmerken blijven
gelijk ➔ BV ik zit op de stoep (met te slappe s) ➔ blijft verstaanbaar
Ontwikkeling van specifieke spraakklanken en hun verbindingen
• Normering bij 640 kinderen
• Tabel van Stes
o 75% VS 90% vd kinderen verwerven klank op specifieke leeftijd
o welke klanken en clusters moeten gekend zijn op welke leeftijd
o Wat wordt verwacht op welke leeftijd?
o Welke klank moet kind eerst verwerven in fonetische ontwikkeling?
2
, ▪ We volgen natuurlijke ontwikkeling in therapie
Normale articulatiebasis = gereedhouding vh articulatieapparaat voor klankuiting
➔ articulatiestructuren moeten reeds goedzitten bij articulatiebasis
• Lippen zonder spanning gesloten
• Tongpunt tegen processus alveolaris achter de bovensnijtanden
• Zijranden tong liggen tegen de binnenkant van de kiezen/steun tegen de druk van de
wangspieren
• Tong niet aangezogen tegen verhemelte (wel in rustpositie)
• Kiezen raken elkaar niet
• Articulatiebasis past zich aan aan de rusttoestand en primaire mondfuncties
• Afwijkingen rusttoestand en aanwezigheid van oromyofunctionele stoornis meestal
aanleiding tot afwijkingen normale articulatiebasis en afwijkende articulatie
Algemene articulatiestoornissen
• Het gebruik ve foutieve articulatiebasis
o Je moet exact weten op welk deel vh fonetisch proces je moet werken
o BV Wnr je tong al tijdens articulatiebasis tussen tanden zit, zal die ook zo zitten
tijdens articuleren
o Anamnese: zit kind voor tv met mond open, zijn er afwijkende mondgewoontes?,
• Foutieve articulatieplaats
o Plaats van afsluiting en/of vernauwing
▪ Te posterieur (meer keelspanning, minder orale resonantie,
stemstoornissen) ➔ ‘hot potato speech’
▪ Te anterieur (infantiel tongpersen, multipele interdentaliteit,…)
• Slappe articulatie
o Weinig beheersing van groot en klein mechanisme
• Gespannen articulatie
o Geen economische articulatie (spierbewegingen met teveel energieverbruik)
o Kan aanleiding geven tot stemstoornissen
o Hypotoon of hypertoon
Specifieke articulatiestoornissen
• Stoornissen van apico-alveolairen ➔ komt meest voor
o – /t//d//n/
o Sigmatismen
o Lambdacismen
o Rotacismen
• Stoornissen van bilabialen
• Stoornissen van labio-dentalen
• Stoornissen van palatalen
• Stoornissen van velaren
• Stoornissen van laryngalen
1. stoornissen van apico-alveolairen
• /t//d//n/: juiste vorming
o Tongpunt tegen bovenste alveole
o Tongranden sluiten aan
o Orale luchtstroom
o Explosief
3
Dyslalieën: articulatiestoornissen obv gewoontevorming of ontwikkelings-factoren
• synoniem: functionele articulatiestoornissen ➔ NU
Dysglossieën: articulatiestoornissen veroorzaakt door oraal-perifere afwijkingen bv. een te kort
tongriempje
• Tong heffen bij slikken en zuigen, spraakklanken ➔ tongriempje kan verankerd zijn tegen
mondbodem
• Hoe langer je hiermee loopt, hoe minder beweeglijk de tong
Dyspraxieën: stoornissen in het centraal programmeren van de spraakbewegingen
Dysartrieën: neurogene spraakproblemen: de uitvoering van de spraakbeweging is gestoord
Articulatiestoornis ➔ articulatiebeweging bij spraakklankproductie benadert de normale doelpositie
NIET
• BV tong gaat verkeerde kant uit, verkeerde lippositie, tanden op verkeerde plaats…
• Beschrijven vanuit auditief/ articulatorisch standpunt ➔ hoe klinkt het?
• Beschrijven vanuit kinesiologisch standpunt ➔ welke articulatiestructuren bereiken
doelpositie niet
Onderscheid
• Fonetische ontwikkeling: de vaardigheid om spraakklanken te produceren
o Motorisch!
o G/h-verwarring
o Rothacisme vibrans
• Fonologische ontwikkeling: het gebruik van klanken in betekenisvolle woorden
o Clustervereenvoudiging
o Gliding
o Ingaan op metalinguïstisch bewustzijn
▪ BV kind kan rrr gebruiken tijdens spelen MAAR zegt jood ipv rood
• ➔ verschillende behandelingen
Fonologische processen
• Syllabestructuurprocessen ➔ aantasting aan structuur van syllabe
o Weglating finale consonant (deu/deur)
o Clusterreductie (paat)/paard)
o Omissie onbeklemtoonde syllabe (vizi/televisie)
o Reduplicatie (keukeu/keuken)
• Assimilatieprocessen ➔ aanpassing aan naburige klanken ➔ articulatorisch makkelijker
o Regressieve assimilatie (blil/bril)
o Progressieve assimilatie (poploot)/potlood)
o Contactassimilatie (poklot)/potlood)
• Substitutieprocessen ➔ vervanging van klanken ➔ articulatorisch makkelijker
o Stopping (toep/soep) ➔ fricatief vervangen door explosief
o Fronting (soko/choco)
o Denasalisatie (deme/meme)
o Verwisseling liquidae (/r//l/, /w/,/j/)
• Minder frequente processen
o Metathesis (makser)/masker ➔ omwisselen van klanken
1
, o Coalescentie (stun/citroen) ➔ samenvoegen van distinctieve kenmerken
o Backing (kwe/twee)
• Deze processen zijn ok tot een bepaalde leeftijd
Etiologie
• Organische afwijkingen
o Te kort tongriempje, macroglossie (te grote tong), ontbrekende tanden, lip-kaak-
verhemeltespleet…
• Functionele belemmeringen
o Alles is anatomisch OK, maar kind heeft tijdens ontwikkeling een bepaalde gewoonte
gecreëerd waardoor klank niet juist wordt geproduceerd
o Interdentaliteit, addentaliteit
o Kan door imitatie van ouders
• Variabelen
o Chronologische leeftijd ➔ hoe ouder kind, hoe correcter
o Intelligentie en taal
o Culturele variabelen BV Spaans: lichte ad/interdentaliteit is normaal, afhankelijk van
setting
o Persoonlijkheid BV huig r is mooier
Variabelen
• Motorische vaardigheden BV lipkracht, hoe ouder hoe beter, ook schrijfvaardigheid,
zindelijkheid, kan het kind lopen…
• Orale structuren (anatomisch/fysiologisch)
• Ontwikkeling en gezondheid BV lange hospitalisatie: lichaam besteedt geen aandacht aan
articulatie en taal = achterstand
• Auditieve discriminatievaardigheden en geheugen ➔ kunnen discrimineren BV tussen p en b
• ➔ navragen in anamnese
Aard vd fouten tijdens fonetische ontwikkeling
• Omissies (tot 2-3j)
• Substituties (3-4j) ➔ kunnen moeilijke klank nog niet uitspreken, dus vervangen door andere
klank ➔ kind kan FONETISCH de klank niet vormen
• Distorsies (4-5j) ➔ proberen moeilijke klank uit te spreken, maar lukt nog niet helemaal
correct
• Addities (4-5j)
• ➔ Op deze leeftijd nog niet als stoornis gezien
Spraakverstaanbaarheid is ernstig gestoord bij fonologische stoornis BV ik zit op de koep (ipv stoep)
➔ leidt tot onverstaanbaarheid
Bij een fonetische stoornis blijft semantiek van het woord bewaard, distinctieve kenmerken blijven
gelijk ➔ BV ik zit op de stoep (met te slappe s) ➔ blijft verstaanbaar
Ontwikkeling van specifieke spraakklanken en hun verbindingen
• Normering bij 640 kinderen
• Tabel van Stes
o 75% VS 90% vd kinderen verwerven klank op specifieke leeftijd
o welke klanken en clusters moeten gekend zijn op welke leeftijd
o Wat wordt verwacht op welke leeftijd?
o Welke klank moet kind eerst verwerven in fonetische ontwikkeling?
2
, ▪ We volgen natuurlijke ontwikkeling in therapie
Normale articulatiebasis = gereedhouding vh articulatieapparaat voor klankuiting
➔ articulatiestructuren moeten reeds goedzitten bij articulatiebasis
• Lippen zonder spanning gesloten
• Tongpunt tegen processus alveolaris achter de bovensnijtanden
• Zijranden tong liggen tegen de binnenkant van de kiezen/steun tegen de druk van de
wangspieren
• Tong niet aangezogen tegen verhemelte (wel in rustpositie)
• Kiezen raken elkaar niet
• Articulatiebasis past zich aan aan de rusttoestand en primaire mondfuncties
• Afwijkingen rusttoestand en aanwezigheid van oromyofunctionele stoornis meestal
aanleiding tot afwijkingen normale articulatiebasis en afwijkende articulatie
Algemene articulatiestoornissen
• Het gebruik ve foutieve articulatiebasis
o Je moet exact weten op welk deel vh fonetisch proces je moet werken
o BV Wnr je tong al tijdens articulatiebasis tussen tanden zit, zal die ook zo zitten
tijdens articuleren
o Anamnese: zit kind voor tv met mond open, zijn er afwijkende mondgewoontes?,
• Foutieve articulatieplaats
o Plaats van afsluiting en/of vernauwing
▪ Te posterieur (meer keelspanning, minder orale resonantie,
stemstoornissen) ➔ ‘hot potato speech’
▪ Te anterieur (infantiel tongpersen, multipele interdentaliteit,…)
• Slappe articulatie
o Weinig beheersing van groot en klein mechanisme
• Gespannen articulatie
o Geen economische articulatie (spierbewegingen met teveel energieverbruik)
o Kan aanleiding geven tot stemstoornissen
o Hypotoon of hypertoon
Specifieke articulatiestoornissen
• Stoornissen van apico-alveolairen ➔ komt meest voor
o – /t//d//n/
o Sigmatismen
o Lambdacismen
o Rotacismen
• Stoornissen van bilabialen
• Stoornissen van labio-dentalen
• Stoornissen van palatalen
• Stoornissen van velaren
• Stoornissen van laryngalen
1. stoornissen van apico-alveolairen
• /t//d//n/: juiste vorming
o Tongpunt tegen bovenste alveole
o Tongranden sluiten aan
o Orale luchtstroom
o Explosief
3
