2022
Belgisch Staatsrecht
(Behrendt)
GRONDWETTELIJK RECHT
HANNELORE VROLIX
,Belgisch Staatsrecht (Behrendt)
Inhoudsopgave
Inleidende afdeling: Uitputtend karakter van parlementaire weg / niet-bestaan v/h grondwetgevend en
wetgevend referendum – statuut v/d volksraadpleging......................................................................................5
Afdeling 1. De federale Wetgevende Macht.........................................................................................................6
Onderafdeling 1: Samenstelling van de Kamer van Volksvertegenwoordigers...............................................6
Onderafdeling 2: De samenstelling van de Senaat...........................................................................................9
Afdeling 2. De wetgevende vergaderingen van de deelgebieden......................................................................10
Onderafdeling 1. De samenstelling van de Gewestparlementen...................................................................10
Onderafdeling 2. De samenstelling van de Gemeenschapsparlementen......................................................11
Onderafdeling 3. De onverenigbaarheden tussen meerdere parlementaire mandaten...............................12
Onderafdeling 4. Gemeenschappelijke regels................................................................................................13
Onderafdeling 5. De Brusselse vergaderingen...............................................................................................13
Onderafdeling 6. Wijziging van de regels betreffende de verkiezingen voor de kamer en voor de
parlementen van de deelentiteiten................................................................................................................13
Afdeling 3. De werking van de wetgevende vergaderingen...............................................................................13
Onderafdeling 1. De installatie van vergaderingen........................................................................................13
Onderafdeling 2. De parlementaire zittingen.................................................................................................14
Onderafdeling 3. De interne organisatie........................................................................................................14
Onderafdeling 4. De openbaarheid van de parlementaire werkzaamheden.................................................15
Onderafdeling 5. Het einde van de zittingsperiode........................................................................................16
Afdeling 4. Het statuut van de parlementsleden................................................................................................18
Onderafdeling 1. Onverenigbaarheden..........................................................................................................18
Onderafdeling 2. De parlementaire onschendbaarheden..............................................................................18
Afdeling 5. De wettelijke normen.......................................................................................................................21
Onderafdeling 1. De betekenis van de term ‘wet’ in de Grondwet...............................................................21
Onderafdeling 2. De wettelijke normen van de federale overheid................................................................21
Onderafdeling 3. De wettelijke normen van de Gemeenschappen...............................................................22
Onderafdeling 4. De wettelijke normen van de Gewesten............................................................................22
Onderafdeling 5. De normen van de GGC......................................................................................................23
Afdeling 6. De procedure betreffende het tot stand brengen van de wettelijke normen...................................23
Onderafdeling 1. De pre-parlementaire fase..................................................................................................23
Onderafdeling 2. De parlementaire fase........................................................................................................25
Onderafdeling 3. De post-parlementaire fase................................................................................................26
Afdeling 7. De controlebevoegdheid van de wetgevende vergaderingen..........................................................28
Onderafdeling 1 : Het recht om de aanwezigheid te eisen van een lid van de regering en om hem vragen te
stellen..............................................................................................................................................................28
Onderafdeling 2. Het recht op de politieke verantwoordelijkheid van de regering in het geding te brengen
........................................................................................................................................................................29
Onderafdeling 3. Het recht van onderzoek....................................................................................................31
Onderafdeling 4. Het petitierecht...................................................................................................................33
Afdeling 1. De Koning en de federale regering...................................................................................................33
1
,Belgisch Staatsrecht (Behrendt)
Onderafdeling 1. De Koning............................................................................................................................34
Onderafdeling 2. De federale regering...........................................................................................................37
Afdeling 2. De regeringen van de deelgebieden.................................................................................................40
Onderafdeling 1. Het algemene stelsel..........................................................................................................40
Onderafdeling 2. Het Brusselse stelsel...........................................................................................................40
Afdeling 3. De werking van de Uitvoerende macht!!!........................................................................................41
Onderafdeling 1. De beraadslagingen in de regering en besluitvorming met consensus..............................41
Onderafdeling 2. De verdeling van ministerportefeuilles..............................................................................41
Onderafdeling 3: De ministeriële kabinetten !!..............................................................................................42
Onderafdeling 4. De verhoudingen tussen de regering en het Staatshoofd..................................................42
Onderafdeling 5. Het spontane ontslag van de regering................................................................................43
Onderafdeling 6. Lopende zaken....................................................................................................................44
Onderafdeling 7. De beschermingen die de leden van de regering genieten................................................45
Onderafdeling 8. Financieel statuut van de leden van regering....................................................................45
Afdeling 4. De prerogatieven van de Uitvoerende macht..................................................................................45
Onderafdeling 1. De prerogatieven van de federale uitvoerende macht......................................................45
Onderafdeling 2. De prerogatieven v/d uitvoerende machten v/d deelgebieden........................................48
Afdeling 1. Het ontwerp en de goedkeuring van de Grondwet..........................................................................48
Afdeling 2. De herziening van de Grondwet.......................................................................................................49
Afdeling 1. De procedure van grondwetsherziening......................................................................................49
Onderafdeling 2. Beperkingen met betrekking tot toepassing v/d Grondwet..............................................50
Onderafdeling 3. Beperkingen met betrekking tot herziening v/d Grondwet...............................................50
Afdeling 1. Het exclusiviteitsbeginsel van de bevoegdheden.............................................................................50
Afdeling 2. De hiërarchische gelijkheid tussen de federale overheid en de deelgebieden.................................51
Afdeling 3. Toepassing van het beginsel in foro interno, in foro externo...........................................................51
Afdeling 4. De afwezigheid, de jure, van subnationaliteiten..............................................................................51
Afdeling 1. De bevoegdheden van de Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschappen.................................53
Onderafdeling 1. Culturele aangelegenheden en onderwijs..........................................................................53
Onderafdeling 2. De persoonsgebonden aangelegenheden..........................................................................55
Onderafdeling 3. Het gebruik der talen..........................................................................................................56
Onderafdeling 4. Andere bevoegdheden.......................................................................................................57
Afdeling 2. De bevoegdheden van de GGC.........................................................................................................57
Afdeling 3. De bevoegdheden van de COCOF en van de VGC, als ondergeschikte organen van de Franse en
Vlaamse gemeenschap.......................................................................................................................................57
Afdeling 1. De bevoegdheden van het Vlaamse, het Waalse en het Brusselse Hoofdstedelijke gewest...........58
Onderafdeling 1. De lijst van gewestelijke bevoegdheden............................................................................59
Onderafdeling 2. De uitoefening van de gewestbevoegdheden....................................................................60
Afdeling 2. Volledige communautarisering van de uitoefening van de gewestbevoegdheden.........................60
Afdeling 3. Gedeeltelijke communautarisering van de uitoefening van gewestbevoegdheden........................61
2
, Belgisch Staatsrecht (Behrendt)
Afdeling 1. De parallelle bevoegdheden.............................................................................................................61
Afdeling 2. De impliciete bevoegdheden............................................................................................................62
Afdeling 1. Het conflictueel federalisme.............................................................................................................62
Onderafdeling 1. De bevoegdheidsconflicten................................................................................................62
Onderafdeling 2. De belangenconflicten........................................................................................................63
Afdeling 2. Het coöperatief federalisme.............................................................................................................63
Onderafdeling 1. Verplichte samenwerkingsprocedures...............................................................................63
Onderafdeling 2. De discussieorganen...........................................................................................................64
Onderafdeling 3. Specifieke normatieve instrumenten.................................................................................64
Afdeling 1. De internationale betrekkingen, de grondwet en het Belgisch federalisme....................................66
Afdeling 2. De beginselen m.b.t. het voeren van het buitenlands beleid en het sluiten evenals het opzeggen
van de verdragen................................................................................................................................................66
Onderafdeling 1. Algemeenheden..................................................................................................................66
Onderafdeling 2. De procedure voor het sluiten van verdragen...................................................................66
Onderafdeling 3. Het opzeggen van verdragen..............................................................................................67
Afdeling 3. De typologie van de verdragen in federaal België en de modaliteiten voor het sluiten daarvan....67
Onderafdeling 1. De exclusief federale verdragen.........................................................................................67
Onderafdeling 2. De exclusief gewest-of gemeenschapsverdragen..............................................................67
Onderafdeling 3. De gemengde verdragen....................................................................................................67
Afdeling 5. De internationale vertegenwoordiging van België...........................................................................67
Onderafdeling 1. De diplomatieke vertegenwoordiging................................................................................67
Onderafdeling 2. Deelname aan internationale organisaties.........................................................................67
Onderafdeling 3. Toegang tot de internationale rechtscolleges....................................................................68
Onderafdeling 4. De betrokkenheid van de wetgevende vergadering bij de totstandkoming van het recht
van de Europese Unie.....................................................................................................................................68
Afdeling 1. De trilogie inzake fiscaliteit en de controle van het Grondwettelijk Hof (art 170, 171 en 172 Gw).69
Onderafdeling 1. Het beginsel van de wettigheid van de belasting...............................................................69
Onderafdeling 2. Het beginsel van de eenjarigheid van de belasting............................................................70
Onderafdeling 3. Het beginsel van gelijkheid van de burgers ten aanzien van de belasting.........................70
Afdeling 2. Een begrip dat heel verschillend is van het begrip belasting: het begrip retributie (art 173 Gw).. .70
Afdeling 3. De begrotingswetten........................................................................................................................70
Onderafdeling 1. Verschil begrippen begroting en rekeningen.....................................................................70
Onderafdeling 2. Beginselen inzake begroting...............................................................................................71
Onderafdeling 3. De begrotingsruiters...........................................................................................................71
Onderafdeling 4. De voorlopige twaalfden....................................................................................................71
Onderafdeling 5. De pensioenen....................................................................................................................71
Afdeling 1. Algemeenheden................................................................................................................................72
Afdeling 2. De financiering van de gemeenschappen.........................................................................................72
Afdeling 3. De financiering van de gewesten.....................................................................................................72
Afdeling 1. Korte historiek..................................................................................................................................74
3
Belgisch Staatsrecht
(Behrendt)
GRONDWETTELIJK RECHT
HANNELORE VROLIX
,Belgisch Staatsrecht (Behrendt)
Inhoudsopgave
Inleidende afdeling: Uitputtend karakter van parlementaire weg / niet-bestaan v/h grondwetgevend en
wetgevend referendum – statuut v/d volksraadpleging......................................................................................5
Afdeling 1. De federale Wetgevende Macht.........................................................................................................6
Onderafdeling 1: Samenstelling van de Kamer van Volksvertegenwoordigers...............................................6
Onderafdeling 2: De samenstelling van de Senaat...........................................................................................9
Afdeling 2. De wetgevende vergaderingen van de deelgebieden......................................................................10
Onderafdeling 1. De samenstelling van de Gewestparlementen...................................................................10
Onderafdeling 2. De samenstelling van de Gemeenschapsparlementen......................................................11
Onderafdeling 3. De onverenigbaarheden tussen meerdere parlementaire mandaten...............................12
Onderafdeling 4. Gemeenschappelijke regels................................................................................................13
Onderafdeling 5. De Brusselse vergaderingen...............................................................................................13
Onderafdeling 6. Wijziging van de regels betreffende de verkiezingen voor de kamer en voor de
parlementen van de deelentiteiten................................................................................................................13
Afdeling 3. De werking van de wetgevende vergaderingen...............................................................................13
Onderafdeling 1. De installatie van vergaderingen........................................................................................13
Onderafdeling 2. De parlementaire zittingen.................................................................................................14
Onderafdeling 3. De interne organisatie........................................................................................................14
Onderafdeling 4. De openbaarheid van de parlementaire werkzaamheden.................................................15
Onderafdeling 5. Het einde van de zittingsperiode........................................................................................16
Afdeling 4. Het statuut van de parlementsleden................................................................................................18
Onderafdeling 1. Onverenigbaarheden..........................................................................................................18
Onderafdeling 2. De parlementaire onschendbaarheden..............................................................................18
Afdeling 5. De wettelijke normen.......................................................................................................................21
Onderafdeling 1. De betekenis van de term ‘wet’ in de Grondwet...............................................................21
Onderafdeling 2. De wettelijke normen van de federale overheid................................................................21
Onderafdeling 3. De wettelijke normen van de Gemeenschappen...............................................................22
Onderafdeling 4. De wettelijke normen van de Gewesten............................................................................22
Onderafdeling 5. De normen van de GGC......................................................................................................23
Afdeling 6. De procedure betreffende het tot stand brengen van de wettelijke normen...................................23
Onderafdeling 1. De pre-parlementaire fase..................................................................................................23
Onderafdeling 2. De parlementaire fase........................................................................................................25
Onderafdeling 3. De post-parlementaire fase................................................................................................26
Afdeling 7. De controlebevoegdheid van de wetgevende vergaderingen..........................................................28
Onderafdeling 1 : Het recht om de aanwezigheid te eisen van een lid van de regering en om hem vragen te
stellen..............................................................................................................................................................28
Onderafdeling 2. Het recht op de politieke verantwoordelijkheid van de regering in het geding te brengen
........................................................................................................................................................................29
Onderafdeling 3. Het recht van onderzoek....................................................................................................31
Onderafdeling 4. Het petitierecht...................................................................................................................33
Afdeling 1. De Koning en de federale regering...................................................................................................33
1
,Belgisch Staatsrecht (Behrendt)
Onderafdeling 1. De Koning............................................................................................................................34
Onderafdeling 2. De federale regering...........................................................................................................37
Afdeling 2. De regeringen van de deelgebieden.................................................................................................40
Onderafdeling 1. Het algemene stelsel..........................................................................................................40
Onderafdeling 2. Het Brusselse stelsel...........................................................................................................40
Afdeling 3. De werking van de Uitvoerende macht!!!........................................................................................41
Onderafdeling 1. De beraadslagingen in de regering en besluitvorming met consensus..............................41
Onderafdeling 2. De verdeling van ministerportefeuilles..............................................................................41
Onderafdeling 3: De ministeriële kabinetten !!..............................................................................................42
Onderafdeling 4. De verhoudingen tussen de regering en het Staatshoofd..................................................42
Onderafdeling 5. Het spontane ontslag van de regering................................................................................43
Onderafdeling 6. Lopende zaken....................................................................................................................44
Onderafdeling 7. De beschermingen die de leden van de regering genieten................................................45
Onderafdeling 8. Financieel statuut van de leden van regering....................................................................45
Afdeling 4. De prerogatieven van de Uitvoerende macht..................................................................................45
Onderafdeling 1. De prerogatieven van de federale uitvoerende macht......................................................45
Onderafdeling 2. De prerogatieven v/d uitvoerende machten v/d deelgebieden........................................48
Afdeling 1. Het ontwerp en de goedkeuring van de Grondwet..........................................................................48
Afdeling 2. De herziening van de Grondwet.......................................................................................................49
Afdeling 1. De procedure van grondwetsherziening......................................................................................49
Onderafdeling 2. Beperkingen met betrekking tot toepassing v/d Grondwet..............................................50
Onderafdeling 3. Beperkingen met betrekking tot herziening v/d Grondwet...............................................50
Afdeling 1. Het exclusiviteitsbeginsel van de bevoegdheden.............................................................................50
Afdeling 2. De hiërarchische gelijkheid tussen de federale overheid en de deelgebieden.................................51
Afdeling 3. Toepassing van het beginsel in foro interno, in foro externo...........................................................51
Afdeling 4. De afwezigheid, de jure, van subnationaliteiten..............................................................................51
Afdeling 1. De bevoegdheden van de Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschappen.................................53
Onderafdeling 1. Culturele aangelegenheden en onderwijs..........................................................................53
Onderafdeling 2. De persoonsgebonden aangelegenheden..........................................................................55
Onderafdeling 3. Het gebruik der talen..........................................................................................................56
Onderafdeling 4. Andere bevoegdheden.......................................................................................................57
Afdeling 2. De bevoegdheden van de GGC.........................................................................................................57
Afdeling 3. De bevoegdheden van de COCOF en van de VGC, als ondergeschikte organen van de Franse en
Vlaamse gemeenschap.......................................................................................................................................57
Afdeling 1. De bevoegdheden van het Vlaamse, het Waalse en het Brusselse Hoofdstedelijke gewest...........58
Onderafdeling 1. De lijst van gewestelijke bevoegdheden............................................................................59
Onderafdeling 2. De uitoefening van de gewestbevoegdheden....................................................................60
Afdeling 2. Volledige communautarisering van de uitoefening van de gewestbevoegdheden.........................60
Afdeling 3. Gedeeltelijke communautarisering van de uitoefening van gewestbevoegdheden........................61
2
, Belgisch Staatsrecht (Behrendt)
Afdeling 1. De parallelle bevoegdheden.............................................................................................................61
Afdeling 2. De impliciete bevoegdheden............................................................................................................62
Afdeling 1. Het conflictueel federalisme.............................................................................................................62
Onderafdeling 1. De bevoegdheidsconflicten................................................................................................62
Onderafdeling 2. De belangenconflicten........................................................................................................63
Afdeling 2. Het coöperatief federalisme.............................................................................................................63
Onderafdeling 1. Verplichte samenwerkingsprocedures...............................................................................63
Onderafdeling 2. De discussieorganen...........................................................................................................64
Onderafdeling 3. Specifieke normatieve instrumenten.................................................................................64
Afdeling 1. De internationale betrekkingen, de grondwet en het Belgisch federalisme....................................66
Afdeling 2. De beginselen m.b.t. het voeren van het buitenlands beleid en het sluiten evenals het opzeggen
van de verdragen................................................................................................................................................66
Onderafdeling 1. Algemeenheden..................................................................................................................66
Onderafdeling 2. De procedure voor het sluiten van verdragen...................................................................66
Onderafdeling 3. Het opzeggen van verdragen..............................................................................................67
Afdeling 3. De typologie van de verdragen in federaal België en de modaliteiten voor het sluiten daarvan....67
Onderafdeling 1. De exclusief federale verdragen.........................................................................................67
Onderafdeling 2. De exclusief gewest-of gemeenschapsverdragen..............................................................67
Onderafdeling 3. De gemengde verdragen....................................................................................................67
Afdeling 5. De internationale vertegenwoordiging van België...........................................................................67
Onderafdeling 1. De diplomatieke vertegenwoordiging................................................................................67
Onderafdeling 2. Deelname aan internationale organisaties.........................................................................67
Onderafdeling 3. Toegang tot de internationale rechtscolleges....................................................................68
Onderafdeling 4. De betrokkenheid van de wetgevende vergadering bij de totstandkoming van het recht
van de Europese Unie.....................................................................................................................................68
Afdeling 1. De trilogie inzake fiscaliteit en de controle van het Grondwettelijk Hof (art 170, 171 en 172 Gw).69
Onderafdeling 1. Het beginsel van de wettigheid van de belasting...............................................................69
Onderafdeling 2. Het beginsel van de eenjarigheid van de belasting............................................................70
Onderafdeling 3. Het beginsel van gelijkheid van de burgers ten aanzien van de belasting.........................70
Afdeling 2. Een begrip dat heel verschillend is van het begrip belasting: het begrip retributie (art 173 Gw).. .70
Afdeling 3. De begrotingswetten........................................................................................................................70
Onderafdeling 1. Verschil begrippen begroting en rekeningen.....................................................................70
Onderafdeling 2. Beginselen inzake begroting...............................................................................................71
Onderafdeling 3. De begrotingsruiters...........................................................................................................71
Onderafdeling 4. De voorlopige twaalfden....................................................................................................71
Onderafdeling 5. De pensioenen....................................................................................................................71
Afdeling 1. Algemeenheden................................................................................................................................72
Afdeling 2. De financiering van de gemeenschappen.........................................................................................72
Afdeling 3. De financiering van de gewesten.....................................................................................................72
Afdeling 1. Korte historiek..................................................................................................................................74
3
