Duitsland in Europa (1918-1991)
§1 Van WOI naar WOII
1. Je kunt uitleggen waarom Duitsland in de periode 1918-1920 te maken kreeg
met politieke chaos en je kunt de chaos beschrijven.
Duitsland was aan de verliezende hand. De generaals wilden geen wapenstilstand sluiten,
omdat dit ten kostte zou gaan van hun eer. Daarom wilde ze dat de Rijksdag initiatief
nam. Voor de Rijksdag en de bevolking was het een verrassing dat Duitsland aan het
verliezen was, vanwege alle censuur en propaganda. Door leden van de
sociaaldemocratische regering werd de wapenstilstand getekend.
In Duitsland heerste een gespannen sfeer, door verloren familie en de grote honger en
tekorten.
Op politiek gebied was Duitsland verdeeld. Op dat moment was de grootste partij
sociaaldemocratisch. Er waren ook nog conservatieve groepen. Extreemlinkse en -rechtse
groeperingen probeerden de regering ten val te brengen.
Duitsland verliezende hand -> verrassing voor velen -> wapenstilstand getekend -> gespannen
sfeer en grote verdeling in politiek
2. Je kunt met behulp van zowel binnenlandse als buitenlandse oorzaken
verklaren waarom het niet lukte om tussen 1919 en 1933 van Duitsland een
stabiele parlementaire democratie te maken.
Er woedde tot in de zomer van 1919 een burgeroorlog tussen extreme groeperingen. Er
werden alsnog nieuwe verkiezingen gehouden. SPD, Centrum (katholieken) en DDP
(liberalen) hadden samen driekwart van de stemmen. In Berlijn bleef het onrustig,
daarom gingen ze naar Weimar om te overleggen. Ze schreven een nieuwe grondwet met
drie basisprincipes: parlementaire democratie, gelijkheid en gegarandeerde rechten voor
iedere burger. Het parlement kreeg de wetgevende macht. De regering had de
uitvoerende macht. De regering moest verantwoordelijkheid afleggen aan de Rijksdag.
Daarnaast kiest het volk een rijkskanselier. Die mag regeringen benoemen en ontslaan en
de noodstand uitroepen.
Burgeroorlog extremen -> nieuwe verkiezingen -> conferentie van Weimar -> nieuwe grondwet ->
rijkskanselier
3. Je kunt de bepalingen uit het Verdrag van Versailles beschrijven op territoriaal,
militair en financieel gebied.
Duitsland zou de schuld hebben van de Eerste Wereldoorlog. Zij kregen dus ook hoge
boeten.
Territoriaal gebied: Duitsland moest gebied afstaan aan Denemarken, Polen, Frankrijk en
België.
Ook moesten ze alle koloniale bezittingen afstaan.
Militair gebied: Het Duitse leger mocht maximaal 100.000 soldaten hebben. Duitsland
mocht geen luchtmacht en oorlogsvloot meer hebben. Wapenindustrie werd stilgelegd en
het Rijnland werd gedemilitariseerd.
Financieel gebied: Duitsland moest alle schade van België, Engeland en Frankrijk betalen.
Verdrag van Versailles -> grondgebied afstaan -> demilitarisering -> schadevergoeding BEF
4. Je kunt uitleggen dat de bepalingen in het Verdrag van Versailles voor
Duitsland volgens veel mensen onredelijk waren.
Veel Duitsers begrepen niet hoe Duitsland verloren had. Hun antwoord was de
dolkstootlegende: het leger zou door eigen politici en delen van het eigen volk in de steek
gelaten zijn. Andere verklaringen die men gebruikte voor het verlies was het
, grootkapitaal of de joden.
Veel Duitsers gaven de politici de schuld van Versailles, want zij hadden het ondertekend.
Onbegrip voor verlies -> dolkstootlegende, grootkapitaal en/of joden als verklaring -> woede naar
politici vanwege VVV
5. Je kunt beschrijven waardoor Duitsland in de periode 1918-1923 met een
ernstige economische crisis te maken kreeg.
De herstelbetalingen waren ontzettend hoog en onmogelijk voor Duitsland om te betalen.
Ook waren ze doordat ze veel gebied moesten afstaan veel ijzerertsvoorraad en inwoners
kwijtgeraakt. Toch probeerde Duitsland de straffen van het VVV zo goed mogelijk na te
komen. In 1923 kon Duitsland het niet meer betalen. Franse troepen trokken als reactie
naar het belangrijkste industriegebied van Duitsland. De Duitse regering riep de arbeiders
op om in staking te gaan. Dit deden ze. De regering liet veel geld bijdrukken om hun
lonen te kunnen betalen, maar dit zorgde voor hyperinflatie.
Herstelbetalingen te hoog -> Duitsland kan het niet betalen -> Franse troepen in Ruhrgebied ->
staking arbeiders -> bijdrukken van geld -> hyperinflatie
6. Je kunt het Dawesplan uitleggen en het effect ervan op de Duitse economie
benoemen.
In 1924 ging het Dawesplan in werking. De Franse troepen trokken zich terug en de
arbeiders stopte met staken. Er werd een nieuwe munt ingevoerd. De VS leende veel geld
aan Duitsland. Zo konden zij herstelbetalingen doen aan Engeland en Frankrijk en zo
konden zij het geld dat ze bij de VS voor de oorlog hadden geleend terugbetalen. Om
economische instorting te voorkomen werden de afspraken over de hoeveelheid van de
herstelbetalingen aangepast. Het plan werkte. Werkloosheid daalde en de relatie tussen
Duitsland en Frankrijk verbeterde.
Dawesplan -> nieuwe munt -> VS leent geld aan Duitsland -> economische kringloop ->
aanpassingen afspraken VVV -> economische groei Duitsland -> verbeterde relatie Duitsland en
Frankrijk
7. Je kunt uitleggen waarom de economische wereldcrisis in Duitsland voor
politieke instabiliteit zorgde.
Duitsland was afhankelijk van het geld dat de VS aan ze leende. In de VS ontstonden er
problemen. Ze kampten met overproductie na de oorlog, aangezien de vraag vanuit
Europa afnam doordat zij nu zelf weer gingen produceren. Prijzen daalden in de VS en
veel mensen werden ontslagen. Toen kwam de beurskrach. Hierdoor ontstonden veel
faillissementen. Banken die hun geleende geld niet terug kregen gingen ten onder. De
crisis in de VS sloeg over naar de rest van de wereld. In Duitsland daalde de productie
sterk en werkloosheid nam toe.
De regering kon het niet oplossen, waarna de politieke voorkeur van steeds meer mensen
uitging naar extreemlinkse of -rechtse partijen.
Overproductie VS -> beurskrach -> faillissementen -> crisis slaat over naar wereld -> productie in
Duitsland daalt -> werkloosheid stijgt -> regering kan het niet oplossen -> politieke voorkeuren
gaan naar extremen
8. Je kunt de kenmerken van het fascisme benoemen en uitleggen in hoeverre de
NSDAP een fascistische partij was.
Hitler had zich aangesloten bij de NSDAP. Hij beloofde een andere inrichting van de
samenleving. Het partijprogramma draaide vooral om wat niet goed was: communisten,
liberalen, democratie, het VVV en joden. Het fascisme is heel vergelijkbaar met het
nationaalsocialisme, alleen dan zonder racisme. Kenmerken van het fascisme: eenheid
van natie (individuele belangen ondergeschikt aan die van het land), verheerlijking van
§1 Van WOI naar WOII
1. Je kunt uitleggen waarom Duitsland in de periode 1918-1920 te maken kreeg
met politieke chaos en je kunt de chaos beschrijven.
Duitsland was aan de verliezende hand. De generaals wilden geen wapenstilstand sluiten,
omdat dit ten kostte zou gaan van hun eer. Daarom wilde ze dat de Rijksdag initiatief
nam. Voor de Rijksdag en de bevolking was het een verrassing dat Duitsland aan het
verliezen was, vanwege alle censuur en propaganda. Door leden van de
sociaaldemocratische regering werd de wapenstilstand getekend.
In Duitsland heerste een gespannen sfeer, door verloren familie en de grote honger en
tekorten.
Op politiek gebied was Duitsland verdeeld. Op dat moment was de grootste partij
sociaaldemocratisch. Er waren ook nog conservatieve groepen. Extreemlinkse en -rechtse
groeperingen probeerden de regering ten val te brengen.
Duitsland verliezende hand -> verrassing voor velen -> wapenstilstand getekend -> gespannen
sfeer en grote verdeling in politiek
2. Je kunt met behulp van zowel binnenlandse als buitenlandse oorzaken
verklaren waarom het niet lukte om tussen 1919 en 1933 van Duitsland een
stabiele parlementaire democratie te maken.
Er woedde tot in de zomer van 1919 een burgeroorlog tussen extreme groeperingen. Er
werden alsnog nieuwe verkiezingen gehouden. SPD, Centrum (katholieken) en DDP
(liberalen) hadden samen driekwart van de stemmen. In Berlijn bleef het onrustig,
daarom gingen ze naar Weimar om te overleggen. Ze schreven een nieuwe grondwet met
drie basisprincipes: parlementaire democratie, gelijkheid en gegarandeerde rechten voor
iedere burger. Het parlement kreeg de wetgevende macht. De regering had de
uitvoerende macht. De regering moest verantwoordelijkheid afleggen aan de Rijksdag.
Daarnaast kiest het volk een rijkskanselier. Die mag regeringen benoemen en ontslaan en
de noodstand uitroepen.
Burgeroorlog extremen -> nieuwe verkiezingen -> conferentie van Weimar -> nieuwe grondwet ->
rijkskanselier
3. Je kunt de bepalingen uit het Verdrag van Versailles beschrijven op territoriaal,
militair en financieel gebied.
Duitsland zou de schuld hebben van de Eerste Wereldoorlog. Zij kregen dus ook hoge
boeten.
Territoriaal gebied: Duitsland moest gebied afstaan aan Denemarken, Polen, Frankrijk en
België.
Ook moesten ze alle koloniale bezittingen afstaan.
Militair gebied: Het Duitse leger mocht maximaal 100.000 soldaten hebben. Duitsland
mocht geen luchtmacht en oorlogsvloot meer hebben. Wapenindustrie werd stilgelegd en
het Rijnland werd gedemilitariseerd.
Financieel gebied: Duitsland moest alle schade van België, Engeland en Frankrijk betalen.
Verdrag van Versailles -> grondgebied afstaan -> demilitarisering -> schadevergoeding BEF
4. Je kunt uitleggen dat de bepalingen in het Verdrag van Versailles voor
Duitsland volgens veel mensen onredelijk waren.
Veel Duitsers begrepen niet hoe Duitsland verloren had. Hun antwoord was de
dolkstootlegende: het leger zou door eigen politici en delen van het eigen volk in de steek
gelaten zijn. Andere verklaringen die men gebruikte voor het verlies was het
, grootkapitaal of de joden.
Veel Duitsers gaven de politici de schuld van Versailles, want zij hadden het ondertekend.
Onbegrip voor verlies -> dolkstootlegende, grootkapitaal en/of joden als verklaring -> woede naar
politici vanwege VVV
5. Je kunt beschrijven waardoor Duitsland in de periode 1918-1923 met een
ernstige economische crisis te maken kreeg.
De herstelbetalingen waren ontzettend hoog en onmogelijk voor Duitsland om te betalen.
Ook waren ze doordat ze veel gebied moesten afstaan veel ijzerertsvoorraad en inwoners
kwijtgeraakt. Toch probeerde Duitsland de straffen van het VVV zo goed mogelijk na te
komen. In 1923 kon Duitsland het niet meer betalen. Franse troepen trokken als reactie
naar het belangrijkste industriegebied van Duitsland. De Duitse regering riep de arbeiders
op om in staking te gaan. Dit deden ze. De regering liet veel geld bijdrukken om hun
lonen te kunnen betalen, maar dit zorgde voor hyperinflatie.
Herstelbetalingen te hoog -> Duitsland kan het niet betalen -> Franse troepen in Ruhrgebied ->
staking arbeiders -> bijdrukken van geld -> hyperinflatie
6. Je kunt het Dawesplan uitleggen en het effect ervan op de Duitse economie
benoemen.
In 1924 ging het Dawesplan in werking. De Franse troepen trokken zich terug en de
arbeiders stopte met staken. Er werd een nieuwe munt ingevoerd. De VS leende veel geld
aan Duitsland. Zo konden zij herstelbetalingen doen aan Engeland en Frankrijk en zo
konden zij het geld dat ze bij de VS voor de oorlog hadden geleend terugbetalen. Om
economische instorting te voorkomen werden de afspraken over de hoeveelheid van de
herstelbetalingen aangepast. Het plan werkte. Werkloosheid daalde en de relatie tussen
Duitsland en Frankrijk verbeterde.
Dawesplan -> nieuwe munt -> VS leent geld aan Duitsland -> economische kringloop ->
aanpassingen afspraken VVV -> economische groei Duitsland -> verbeterde relatie Duitsland en
Frankrijk
7. Je kunt uitleggen waarom de economische wereldcrisis in Duitsland voor
politieke instabiliteit zorgde.
Duitsland was afhankelijk van het geld dat de VS aan ze leende. In de VS ontstonden er
problemen. Ze kampten met overproductie na de oorlog, aangezien de vraag vanuit
Europa afnam doordat zij nu zelf weer gingen produceren. Prijzen daalden in de VS en
veel mensen werden ontslagen. Toen kwam de beurskrach. Hierdoor ontstonden veel
faillissementen. Banken die hun geleende geld niet terug kregen gingen ten onder. De
crisis in de VS sloeg over naar de rest van de wereld. In Duitsland daalde de productie
sterk en werkloosheid nam toe.
De regering kon het niet oplossen, waarna de politieke voorkeur van steeds meer mensen
uitging naar extreemlinkse of -rechtse partijen.
Overproductie VS -> beurskrach -> faillissementen -> crisis slaat over naar wereld -> productie in
Duitsland daalt -> werkloosheid stijgt -> regering kan het niet oplossen -> politieke voorkeuren
gaan naar extremen
8. Je kunt de kenmerken van het fascisme benoemen en uitleggen in hoeverre de
NSDAP een fascistische partij was.
Hitler had zich aangesloten bij de NSDAP. Hij beloofde een andere inrichting van de
samenleving. Het partijprogramma draaide vooral om wat niet goed was: communisten,
liberalen, democratie, het VVV en joden. Het fascisme is heel vergelijkbaar met het
nationaalsocialisme, alleen dan zonder racisme. Kenmerken van het fascisme: eenheid
van natie (individuele belangen ondergeschikt aan die van het land), verheerlijking van
