HOOFDSTUK 1
1. Wat is pedagogiek?
Pedagogiek = de wetenschappelijke studie van de opvoeding van kinderen en jongeren
van 0 tot 18 jaar.
Pedagogiek wil vooral:
• het gedrag van kinderen en jongeren verklaren, voorspellen of begrijpen;
• de vaardigheden en het handelen van opvoeders ondersteunen en verbeteren;
• opvoeders handvatten geven om de opvoedingssituatie te verbeteren;
• zo de ontwikkeling van het kind/de jongere stimuleren.
Het belang van het kind staat altijd centraal.
ð Voorbeeld: Een ouder zegt:"Mijn p uber van 16 wil niet studeren. Wat kunnen we
doen?"
Dit is een pedagogische vraag, omdat het gaat over een gewone opvoedingssituatie en de
ouder ondersteuning zoekt.
Andere voorbeelden: Mijn baby huilt veel. Is dat normaal?, Hoe leer ik mijn kind zindelijk
worden? , Hoeveel zakgeld geef ik mijn 12-jarige?
Het woord komt uit het Oudgrieks:
• Pais → kind
• Agogein → leiden/begeleiden
• K → wetenschappelijke studie
2. Pedagogiek vs. Orthopedagogiek
ð Pedagogiek
Richt zich op: algemene opvoeding + gewone opvoedingssituaties
Problemen zijn meestal:
• mild
, • relatief klein
• kunnen vaak opgelost worden met preventie, lichte ingrepen of tijdelijke
ondersteuning.
Voorbeeld: Een ouder vindt het moeilijk om zijn kind consequent naar bed te laten gaan
=> Dit is een gewone opvoedingssituatie met een lichte opvoedingsvraag.
ð Orthopedagogiek
Richt zich op: specifieke opvoedings- en ontwikkelingsvragen in
verontrustende/bijzondere opvoedingssituaties.
Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van:
• ernstige gezinsproblemen
• ontwikkelingsstoornissen
• andere specifieke opvoedings- of ontwikkelingsproblemen.
Hier is gespecialiseerde ondersteuning nodig.
Pedagogiek → gewone opvoedingsproblemen → lichte/tijdelijke hulp
Orthopedagogiek → specifieke/ernstige problemen → gespecialiseerde hulp
Belangrijk: een probleem kan voor ouders heel zwaar aanvoelen, ook al valt het volgens de
cursus onder pedagogiek.
3. Wat wij verstaan onder “opvoeden”
Een kind is geen passieve ontvanger van wat ouders doen.
Vroeger dacht men meer: ouder doet iets → kind ontvangt het.
Maar ouder en kind elkaar wederzijds.
Daarom is opvoeden: Een circulair én complementair proces.
ð 1.Circulair: Opvoeden is circulair omdat ouder en kind elkaar voortdurend
beïnvloeden (kan dus in beide richtingen)
Er is steeds: ACTIE → REACTIE → NIEUWE ACTIE → NIEUWE REACTIE
Het gedrag van het kind = pedagogische vraag
De aanpak van de ouder = pedagogisch aanbod
Deze beïnvloeden elkaar wederzijds.
2
,Voorbeeld: Een kind is verdrietig.
ð Het kind toont door zijn gedrag dat het aandacht en veiligheid nodig heeft.
ð De ouder geeft liefde, aandacht en ondersteuning.
ð Het kind reageert bijvoorbeeld rustig en zoekt troost.
ð De ouder reageert opnieuw op het gedrag van het kind.
ð Zo blijft de interactie doorgaan.
Maar het kan ook anders: Kind is boos → ouder reageert streng → kind wordt nog bozer →
ouder reageert opnieuw... (=> circulaire)
Pedagogische vraag:
De noden van het kind, die zichtbaar worden via het gedrag van het kind.
Een kind kan zijn noden niet altijd letterlijk vertellen.
Bijvoorbeeld: Kind huilt → kan behoefte hebben aan veiligheid, aandacht of geborgenheid.
ð Het gedrag van het kind geeft dus een pedagogische vraag weer.
Pedagogisch aanbod
De reactie/aanpak van de ouder om tegemoet te komen aan de noden van het kind.
Bijvoorbeeld: Kind huilt → ouder geeft aandacht en troost.
ð Dat is het pedagogisch aanbod.
1.Kind = pedagogische vraag
2.Ouder = pedagogisch aanbod
3.Kind reageert kort samengevat
4.Ouder reageert opnieuw
=> circulaire interactie
ð 2.complimentaire: Opvoeden is complementair omdat ouder én kind evenveel
bijdragen aan het opvoedingsproces.
Dus: Niet alleen de ouder voedt het kind op MAAR Ouder en kind beïnvloeden het proces
(=elkaar).
3
, Voorbeeld uit de cursus: Een kind legt aan zijn ouder uit hoe een bepaalde app of
game werkt. => Het kind draagt dus ook bij aan het proces.
Verschil: 1. Circulair = ze beïnvloeden elkaar. 2. Complementair = ze dragen allebei bij
Omdat ouder en kind elkaar wederzijds beïnvloeden.
ð Daardoor is het soms moeilijk om bij een ontwikkelingsprobleem één duidelijke
oorzaak aan te wijzen.
Bijvoorbeeld: Kind vertoont moeilijk gedrag.
ð Komt dat door de aanpak van de ouder?
ð Of reageert de ouder zo omdat het kind moeilijk gedrag vertoont?
ð Of beïnvloeden ze elkaar?
= > Daarom is opvoeden een complex gegeven.
Volgens de opleiding wordt ontwikkeling gezien als een dynamisch spel tussen drie
factoren:
1.ERFELIJKE AANLEG = NATURE
Een kind wordt geboren met een bepaalde aanleg.
Die aanleg:
• geeft bepaalde ontwikkelingsmogelijkheden
• maar kan ook grenzen stellen.
Voorbeeld: Een kind wordt geboren met een visuele beperking.
2. MILIEU = NURTURE
Een kind ontwikkelt zich in contact met zijn omgeving en andere mensen.
Denk aan:
• familie & andere kinderen
• leerkrachten, cultuur &maatschappij
Het milieu beïnvloedt mee of bepaalde talenten of aanleg tot uiting komen.
Voorbeeld: Kinderen die opgroeien in een kansarm milieu krijgen vaak minder
mogelijkheden om hun talenten te ontwikkelen => Dit is nurture.
4