HC Fundamentele aspecten van kanker
Normale celbiologie (WEEK 1)
Menselijk lichaam ≈ 30 biljoen cellen
breincellen, hartspieren, vetcellen, rode bloedcellen, zenuwcellen
Profileratieve groei: cellen delen exponentieel voor groei en
vervanging (terwijl wij groeien)
Regeneratieve groei: herstelt beschadigd weefsel via aanmaak
nieuwe vervangende cellen (als wij volwassen zijn)
Contactinhibitie: gezonde cellen stoppen met delen bij contact
met andere cellen zodra ze volledig omgeven zijn door andere cellen.
Via celmembraanreceptoren werken ze samen met het ECM om te
detecteren of
o De cel ruimte heeft
o De cel contact heeft met buren of andere structuren (paracrien)
Na voldoende contact stopt de cel met delen
ECM (extrecellulaire matrix) = beschermingslaag (eiwitten van buiten de cel) die weefsel
afschermt van ander weefsel en zo bescherming uitvoert.
Cellulaire homeostase: evenwicht tussen celdeling en celdood
Cellen communiceren via signaaltransductie (ligand receptor celkern)
Genen en eiwitsynthese
23 paar chromosomen (22 autosomen + 1 geslachtspaar)
Genen: stukjes DNA met codes voor het maken van eiwitten codeert specifiek eiwit
(insuline, hb.), beïnvloedt kenmerken (bldgrp, haarkleur), regelt processen zoals celdeling,
stof
Celtype-specifiek: elke celkern bevat DNA, maar deze zijn niet allemaal aangeschakelt
Cellen die geen DNA bevatten: huidcellen, bloedplaatjes (geslachtscellen maar de helft van
het DNA)
Dominant allel: komt altijd tot uiting
Recessief allel: wanneer er geen dominant allel aanwezig is komt het tot uiting
Signaaltransductie in een cel: Ligand (cellen moeten reageren), receptor (op of door het
celmembraan + activatie intracellulaire signaalstoffen),
signaalstoffen (doorgeven en versterken), cellulaire
respons
Eiwitsynthese: Eiwitten sturen groei, deling, herstel en
celdood
Celdeling
- Mitose = splitsing 1 moedercel in 2 dochtercellen
(elke cel exacte koppie van het DNA)
- Meiose = bij geslachtsorganen
1
, Transcriptie: DNA mRNA (in celkern)
Translatie: mRNA eiwit (in cytoplasma)
Celcyclus/mitose
Fasen: G1 – S – G2 – M
Checkpoints: er wordt gecontroleerd of de cel
nog oké is.
Nummer 1-2-3 en 4 zijn poortwachters die
kijken of cellen kunnen doorgaan naar de
volgende fase (controleren of er fouten zitten
in het DNA)
Bij DNA-schade: herstel cyclus verder
onherstelbaar → apoptose
postmitotische cellen: G0-fase: rustfase = neuronen, hartspiercellen, skeletspiercellen,
rijpe rode bloedcellen
Celdeling van snel naar traag: Epitheelcellen van de darm, huidcellen, erthrocyten,
hepatocyten, skeletspiercellen en als laatste neuronen in CZS.
Apoptose en telomeren
Apoptose: gecontroleerde celdood
Belangrijk voor: verwijderen beschadigde cellen & behoud
homeostase
Overlevingseiwitten (Bcl-2): verminderen bij ouder worden
Er zijn kankercellen die veel Bcl-2 aanmaken om te kunnen
overleven.
Pro-apoptose eiwitten (inhitiëren gecontroleerde celdood):
nemen toe bij ouder worden of bij schade of stress
Telomeren (uiteinde van de chromosomen): verkorten bij elke celdeling Iedere cel
heeft een bepaalde levensduur (als telomeer weg is gaat cel naar G0 fase en voert die functie
uit tot er bericht komt tot apoptose)
Stamcellen: bevatten enzym telomerase herstelt telomeren, kan niet sterven
2
Normale celbiologie (WEEK 1)
Menselijk lichaam ≈ 30 biljoen cellen
breincellen, hartspieren, vetcellen, rode bloedcellen, zenuwcellen
Profileratieve groei: cellen delen exponentieel voor groei en
vervanging (terwijl wij groeien)
Regeneratieve groei: herstelt beschadigd weefsel via aanmaak
nieuwe vervangende cellen (als wij volwassen zijn)
Contactinhibitie: gezonde cellen stoppen met delen bij contact
met andere cellen zodra ze volledig omgeven zijn door andere cellen.
Via celmembraanreceptoren werken ze samen met het ECM om te
detecteren of
o De cel ruimte heeft
o De cel contact heeft met buren of andere structuren (paracrien)
Na voldoende contact stopt de cel met delen
ECM (extrecellulaire matrix) = beschermingslaag (eiwitten van buiten de cel) die weefsel
afschermt van ander weefsel en zo bescherming uitvoert.
Cellulaire homeostase: evenwicht tussen celdeling en celdood
Cellen communiceren via signaaltransductie (ligand receptor celkern)
Genen en eiwitsynthese
23 paar chromosomen (22 autosomen + 1 geslachtspaar)
Genen: stukjes DNA met codes voor het maken van eiwitten codeert specifiek eiwit
(insuline, hb.), beïnvloedt kenmerken (bldgrp, haarkleur), regelt processen zoals celdeling,
stof
Celtype-specifiek: elke celkern bevat DNA, maar deze zijn niet allemaal aangeschakelt
Cellen die geen DNA bevatten: huidcellen, bloedplaatjes (geslachtscellen maar de helft van
het DNA)
Dominant allel: komt altijd tot uiting
Recessief allel: wanneer er geen dominant allel aanwezig is komt het tot uiting
Signaaltransductie in een cel: Ligand (cellen moeten reageren), receptor (op of door het
celmembraan + activatie intracellulaire signaalstoffen),
signaalstoffen (doorgeven en versterken), cellulaire
respons
Eiwitsynthese: Eiwitten sturen groei, deling, herstel en
celdood
Celdeling
- Mitose = splitsing 1 moedercel in 2 dochtercellen
(elke cel exacte koppie van het DNA)
- Meiose = bij geslachtsorganen
1
, Transcriptie: DNA mRNA (in celkern)
Translatie: mRNA eiwit (in cytoplasma)
Celcyclus/mitose
Fasen: G1 – S – G2 – M
Checkpoints: er wordt gecontroleerd of de cel
nog oké is.
Nummer 1-2-3 en 4 zijn poortwachters die
kijken of cellen kunnen doorgaan naar de
volgende fase (controleren of er fouten zitten
in het DNA)
Bij DNA-schade: herstel cyclus verder
onherstelbaar → apoptose
postmitotische cellen: G0-fase: rustfase = neuronen, hartspiercellen, skeletspiercellen,
rijpe rode bloedcellen
Celdeling van snel naar traag: Epitheelcellen van de darm, huidcellen, erthrocyten,
hepatocyten, skeletspiercellen en als laatste neuronen in CZS.
Apoptose en telomeren
Apoptose: gecontroleerde celdood
Belangrijk voor: verwijderen beschadigde cellen & behoud
homeostase
Overlevingseiwitten (Bcl-2): verminderen bij ouder worden
Er zijn kankercellen die veel Bcl-2 aanmaken om te kunnen
overleven.
Pro-apoptose eiwitten (inhitiëren gecontroleerde celdood):
nemen toe bij ouder worden of bij schade of stress
Telomeren (uiteinde van de chromosomen): verkorten bij elke celdeling Iedere cel
heeft een bepaalde levensduur (als telomeer weg is gaat cel naar G0 fase en voert die functie
uit tot er bericht komt tot apoptose)
Stamcellen: bevatten enzym telomerase herstelt telomeren, kan niet sterven
2