Samenvatting: Gedrag en Maatschappij
INLEIDING
De toekomst is geen wit blad, maar is pad afhankelijk moeten voort met wat we vandaag hebben.
Op dit moment hebben we weinig om trots op te zijn. Bosbranden, overstromingen.. zijn toe te wijden
aan menselijk gedrag. Menselijke impact: klimaatverandering & verlies aan biodiversiteit al jaren bezig
en neemt laatste 100 jaar steeds feller toe door ontbossing, co2 uitstoot van fabrieken… Verlies aan
biodiversiteit voedt uitbraak van invasieve soorten. Geen toeval dat dat er vb. sprinkhaanplagen zijn of
dat coronavirus zich zo snel verspreid omdat we zo dicht op elkaar wonen.
The red queen strategy
The red queen strategy = an evolutionary hypothesis which proposes that organisms must constantly
adapt, evolve, and proliferate not merely to gain reproductive advantage, but also simply to survive
while pitted against ever-evolving
• Benaming afkomstig van Alice in Wonderland
• Voorbeeld: soorten evolueren: prooien ontwikkelen steeds nieuwe strategieën om zich te
beschermen tegen roofdieren, waarop roofdieren weer nieuwe aanvalstechnieken verzinnen
Vooruitgang heeft een prijskaartje
“Als kennis problemen kan veroorzaken is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen.” -
Isaac Asimov
• De wetenschap doet sneller kennis op dan de maatschappij wijsheid opdoet
• Red queen strategie toepassen: sneller verandering, voor een klimaatverandering,
ziektekiem… ons teniet doet
• Industriële revolutie zorgde voor veel vooruitgang, maar keert zich nu tegen ons
Pandemie veroorzaakt sociaal dilemma
Sociaal dilemma = dilemma tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer teveel mensen
uit eigenbelang handelen, verliest iedereen
• Eigen voordeel en gemeenschappelijke welvaart kunnen nooit samen gerealiseerd worden
• Voorbeeld: Carpooling, als iedereen zou carpoolen is het probleem van files en co2 uitstoot
opgelost, maar te veel mensen kiezen voor eigen belang, comfort om zich zelf te verplaatsen
Democratie = sociaal dilemma
• Voorschriften en wetten komen tot stand via vertegenwoordiging van de maatschappij
• Wanneer onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (via stemrecht), riskeren de
voordelen van de democratie ondermijnd te worden door machtsmisbruik van enkelen
• Democratische maatschappij kan niet bestaan zonder burgerzin
Deelnemen aan publiek debat vraagt fact checking (= nagaan of beweringen van bv.
politici waarheidsgetrouw zijn)
1
Gedownload van Knoowy - Alle hulp voor je studie
,DEEL 1: INLEIDING TOT DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN
H1. Homo sapiens: een veelzijdig studieonderwerp
1.1 Homo Sapiens: een bijzonder paradox
• Enorme capaciteit om te kunnen samenwerken, we kiezen zelf met wie en voor hoelang
• Hebben als geen ander de kracht om anderen zomaar uit te schakelen
• Wereld aanpassen naar eigen zin, zo enorme ecologische voetafdruk achterlaten
Wie is de Homo Sapiens?
• Paradoxaal (= schijnbaar tegenstrijdig)
• Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot geweld,
destructie…
• Grote ecologische voetafdruk
Homo economicus = strategische, berekende mens bij wie eigenbelang primeert en die leeft volgens
rationele principes
Homo sociologicus/ homo universalis = mens met normbesef en sociale behoeften die samen de
basis vormende voor een maatschappijgerichte wereld
evenwicht vinden tussen onze rede (als in Homo economicus) en sociale ingesteldheid (als in
Homo sociologicus) is ongetwijfeld een noodzakelijk deel van wie we zijn
1.2 Het ontstaan van wetenschappelijke psychologie
“Wie zijn we en waar komen we vandaan?”
1.2.1 Het rationalisme en empirisme
• Rationalisme = theorievorming
Kan ver van de waarheid liggen als ze niet onderbouwd is met empirische gegevens
• Empirie = dataverzameling
Berg data is weinig waard zonder overkoepelende theorie
Data en theorie zijn beide nodig om tot een evenwichtige wetenschappelijke verklaring te komen
Renaissance filosofen bouwden een brug tussen rationalisme en empirie
Gedragswetenschappen = huwelijk tussen rationalisme en empirie, men gaat data gebruiken om een
theoretisch kader rond te bouwen
2
,1.2.2 Het structuralisme van Wilhelm Wundt
Structuralisme <-> Functionalisme
• Experimentele analyse van de onderdelen van het bewustzijn
• Heel experimenteel gericht
• Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
• Hield zich vooral bezig met de studie van de waarneming (perceptie), de gewaarwording
(sensatie) en de zintuigen die de gewaarwording mogelijk maken
1.2.3 Het functionalisme van William James
Structuralisme <-> Functionalisme
• Onderzoekt de functie van het bewustzijn in zijn geheel
The stream of consciousness = het bewustzijn vloeit
• Niet de inhoud van bewustzijn bestuderen, maar wél de processen achterhalen die
bewustzijn mogelijk maken
• “Wat doet bewustzijn voor mensen en waarom doet het dat?”
• Functionalisme kent een invloed van Darwinisme
Darwin ontwikkelde de theorie dat natuurlijke selectie de bron van dier- of
plantsoortvorming is. Uitgangspunt: erfelijk bepaalde karakteristieken die
overlevingswaarde hebben, bieden meer kans om tot de volgende generatie
geselecteerd te worden
Het bewustzijn is daarom een karakteristiek met overlevingswaarde waardoor ze van
generatie op generatie blijft bestaan
1.2.4 Het behaviorisme van (John Watson) en Burrhus Skinner
• Bestudeert enkel het observeerbare gedrag
• Alles is aangeleerd, vrije wil is een illusie
• Kunnen hoogstwaarschijnlijk over menselijk gedrag leren door dieren te bestuderen
Graad van bewustzijn van dieren is betwistbaar, maar hun observeerbare gedrag niet
• Skinner: organisme zal bepaalde gedragstendens behouden en vermeerderen als het
positieve gevolgen heeft en verminderen als het negatieve gevolgen heeft
‘Gedrag is geen gevolg van bewuste keuzes die we maken, maar wordt bepaald door
responsen op prikkels in de buitenwereld’
1.2.5 Sigmund Freud en de psychoanalyse
• Bestudeert de onbewuste drijfveren van het gedrag
• Onbewuste = gedachten, herinneringen, diepste verlangens die we niet bewust ervaren, maar
toch een grote invloed hebben op ons gedrag
• Veel van zijn theorieën houden vandaag geen stand omdat ze niet empirisch onderbouwd
zijn, je kan ze niet ontkennen en dat is niet hoe het in de wetenschap werkt
3
, 1.2.6. Het humanisme van Carl Rogers
• Behavioristen vonden inspiratie bij dieren en hielden geen rekening met menselijke
kwaliteiten, humanisten wilden focus verleggen naar unieke menselijke trekken, persoonlijke
vrijheid en mogelijkheid tot talentenontwikkeling of persoonlijke groei
• Mensen zijn veranderbaar
• Focus op zelfrealisatie
Freud en Skinner zijn negatieve theorieën: “Je kan niets veranderen.” Humanisme is wel positief:
“Je hebt het zelf in handen.”
1.3 Hedendaagse benaderingen van de psychologie en de opkomst van de neurowetenschappen
Biologische benadering = gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en
biochemische processen
Cognitieve benadering = hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen en verwerkt
• Hernieuwde kijk op bewustzijn, maar nu rekening houdend met de neurologische basis ervan
Evolutionaire benadering = evolutie door selectie, bestudeert universele tendensen, berust op
assumpties uit het verleden waardoor je de theorieën niet meer kan testen
Socio-culturele benadering = gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
• Legt de focus op niet-erfelijke elementen die het gedrag sturen
• Invloed van cultuur en etniciteit bekijken
1.4 Waarom gedragswetenschappen voor economen?
Hoe beter we begrijpen hoe we in elkaar zitten hoe makkelijker we de toekomst tot een goed eind
zullen brengen
3 redenen waarom gedragswetenschappen relevant zijn voor economen:
1.4.1 Begrip voor economische anomalieën
• Klassieke economie is verouderd, zitten heel veel anomalieën in
• Beeld van de klassieke homo economicus die enkel zijn eigen belang nastreeft is oud en
kortzichtig
• “Klassieke homo economicus heeft enkel afkeer voor onrechtvaardigheid als het in zijn nadeel
is en niet als het in zijn voordeel is” is niet meer waar: we voelen ons vaak ongemakkelijk
als we meer hebben dan een ander dus we hebben wél een afkeer voor onrechtvaardigheid,
ook als het in ons voordeel is
• “Klassieke homo economicus vertrouwt niet” want als je iemand vertrouwt ga je er vanuit dat
je er iets voor terug krijgt, maar als je een homo economicus bent, ga je er vanuit dat de
andere personen ook allemaal homo economicussen zijn die nooit vertrouwen gaan
teruggeven, er zit niks in voor jou, je kan er je eigen belang niet mee optimaliseren is niet
meer waar: wij mensen vertrouwen wel
• “Klassieke homo economicus hecht geen belang aan normen” is niet meer waar: we
hechten juist heel snel belang aan normen zoals vb. nieuwe kledingtrend
4