Psychopathologie
PREVALENTIE, DSM-5 SYMPTOMATOLOGIE EN COMORBIDITEIT BIJ DEPRESSIEVE
STOORNISSEN (voorbereiding)
1. PREVALENTIE VAN DEPRESSIEVE STOORNISSEN IN BELGIË (CIJFERS NIET EXACT KENNEN)
Cijfers volgens de PHQ-9 (2018)
PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) = screeningsinstrument voor depressieve klachten
o Bijna 1 op 10 Belgen van 15 jaar en ouder had in 2018 kenmerken van een depressieve
stoornis
o Ernstige depressieve stoornis: 4,8%
Regionale verschillen
→ Waals gewest (13,8%) > Brussels gewest (12,8%) > Vlaams gewest (6,4%)
Bij ernstige depressieve stoornissen:
→ Waals gewest (7,4%) > Brussels gewest (6,2%) > Vlaams gewest (3,2%)
!! Deze cijfers zijn niet volledig representatief voor de Belgische bevolking. De COVID-19-
Gezondheidsenquêtes en BELHEALTH waren vooral bedoeld om trends binnen de onderzochte
groep op te volgen. !!
Aanvullende cijfers
o Lifetimeprevalentie: 15-34%
= percentage mensen dat ooit in het leven een depressie doormaakt
o Puntprevalentie: 2-4%
= percentage mensen dat op een bepaald moment een depressie heeft
o In 2024 kregen in België 134.454 mensen een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid door
depressie
→ 42% meer dan 5 jaar eerder
Depressie komt voor in alle culturen, maar..
→ komt MEER voor in Oost-Europa, Afrika, Midden-Oosten en Zuid-Amerika
→ komt MINDER voor in Azië en gebieden rond de Stille Oceaan
50
, Psychopathologie
De indruk dat depressie toeneemt kan ontstaan door:
o gebruik van andere screeningsinstrumenten
o mensen met depressieve klachten zoeken gemakkelijker hulp
o de bevolking neemt toe
→ Depressie neemt dus niet noodzakelijk toe doorheen de tijd.
2. DSM-5-CRITERIA: CRITERIA VOOR EEN DEPRESSIEVE STOORNIS
Basisregel:
minstens 5 symptomen gedurende minstens 2 weken, waarbij minstens één symptoom:
→ sombere stemming
OF
→ verlies van interesse/plezier (anhedonie)
Daarnaast:
o De symptomen veroorzaken duidelijk lijden of beperkingen in het dagelijks functioneren
o De symptomen mogen niet veroorzaakt worden door een middel of lichamelijke
aandoening
o Er mag geen eerdere manische of hypomanische episode zijn geweest, tenzij deze volledig
door een middel/lichamelijke aandoening verklaard word
9 Symptomen:
1. Sombere stemming
2. Minder interesse/plezier → Anhedonie
3. Verandering in gewicht/eetlust
4. Slaapproblemen → Slapeloosheid of hypersomnie
5. Psychomotorische agitatie of remming
6. Vermoeidhied/energieverlies
7. Gevoelens van waardeloosheid
8. Concentratie -/besluitvormingsproblemen
9. Gedachten aan de dood/suïcide
→ Belangrijk: je hebt dus niet alle 9 symptomen nodig. Je hebt er minstens 5 nodig, gedurende
minstens 2 weken, inclusief sombere stemming of verlies van interesse/plezier.
51
, Psychopathologie
3. DSM-5-TR SPECIFICATIES
Specificaties geven extra informatie over het soort depressie, de ernst en het verloop.
Je kunt onder andere specificeren:
o Vroeg begin → eerste symptomen vóór 21 jaar
o Laat begin → eerste symptomen na 21 jaar
o Met angstige kenmerken
o Met gemengde kenmerken
o Met melancholische kenmerken
o Met atypische kenmerken
o Met psychotische kenmerken
o Met katatonie
o Peripartum → rond de geboorte van een kind
o Seizoensgebonden patroon
o Ernst: licht, matig of ernstig
o Verloop: gedeeltelijke of volledige remissie
→ Deze specificaties zijn belangrijk voor ernst, prognose en behandeling
4. COMORBIDITEIT
Comorbiditeit
definitie: het gelijktijdig voorkomen van meerdere stoornissen/aandoeningen
Depressie gaat in meer dan de helft van de gevallen samen met een andere psychische of
lichamelijke problematiek.
Belangerijke vormen:
Psychische comorbiditeit
Angstoornissen Þ Gegeneraliseerde-angststoornis, paniekstoornis, PTSS
Middelgebonden stoornissen Þ Alcohol, benzodiazepinen, cannabis, ...
52
, Psychopathologie
Lichamelijke comorbiditeit
Lichamelijke klachten Þ Vermoeidheid, pijn
Somatische aandoeningen Þ Vooral chronische ziekten zoals diabetes, hartziekten,
kanker, parkinson
Belangrijk verband:
Depressie en lichamelijke aandoeningen kunnen elkaar wederzijds beïnvloeden.
Bijvoorbeeld:
Chronische ziekte → stress/pijn → depressieve klachten
Depressie/stress → slechter functioneren/gezondheid → lichamelijke klachten
Daarnaast kunnen stress, ontregeling van het hormonale systeem en het immuunsysteem een
rol spelen bij zowel somatische aandoeningen als depressie
Casussen:
Belangerijke elementen:
o Infertiliteit + relatiebreuk → grote
stressoren
o Sociaal isolement
o Weinig eten
o Piekeren en slaapproblemen
o Verlies van interesse in hobby's
o Negatieve gedachten
o Gevoelens van mislukking
o Dagelijks alcoholgebruik
o Uitspraak dat haar leven geen zin meer
heeft
Conclusie: Hier zie je depressieve symptomen
+ mogelijk middelgebruik + suïcidaliteit.
53
PREVALENTIE, DSM-5 SYMPTOMATOLOGIE EN COMORBIDITEIT BIJ DEPRESSIEVE
STOORNISSEN (voorbereiding)
1. PREVALENTIE VAN DEPRESSIEVE STOORNISSEN IN BELGIË (CIJFERS NIET EXACT KENNEN)
Cijfers volgens de PHQ-9 (2018)
PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) = screeningsinstrument voor depressieve klachten
o Bijna 1 op 10 Belgen van 15 jaar en ouder had in 2018 kenmerken van een depressieve
stoornis
o Ernstige depressieve stoornis: 4,8%
Regionale verschillen
→ Waals gewest (13,8%) > Brussels gewest (12,8%) > Vlaams gewest (6,4%)
Bij ernstige depressieve stoornissen:
→ Waals gewest (7,4%) > Brussels gewest (6,2%) > Vlaams gewest (3,2%)
!! Deze cijfers zijn niet volledig representatief voor de Belgische bevolking. De COVID-19-
Gezondheidsenquêtes en BELHEALTH waren vooral bedoeld om trends binnen de onderzochte
groep op te volgen. !!
Aanvullende cijfers
o Lifetimeprevalentie: 15-34%
= percentage mensen dat ooit in het leven een depressie doormaakt
o Puntprevalentie: 2-4%
= percentage mensen dat op een bepaald moment een depressie heeft
o In 2024 kregen in België 134.454 mensen een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid door
depressie
→ 42% meer dan 5 jaar eerder
Depressie komt voor in alle culturen, maar..
→ komt MEER voor in Oost-Europa, Afrika, Midden-Oosten en Zuid-Amerika
→ komt MINDER voor in Azië en gebieden rond de Stille Oceaan
50
, Psychopathologie
De indruk dat depressie toeneemt kan ontstaan door:
o gebruik van andere screeningsinstrumenten
o mensen met depressieve klachten zoeken gemakkelijker hulp
o de bevolking neemt toe
→ Depressie neemt dus niet noodzakelijk toe doorheen de tijd.
2. DSM-5-CRITERIA: CRITERIA VOOR EEN DEPRESSIEVE STOORNIS
Basisregel:
minstens 5 symptomen gedurende minstens 2 weken, waarbij minstens één symptoom:
→ sombere stemming
OF
→ verlies van interesse/plezier (anhedonie)
Daarnaast:
o De symptomen veroorzaken duidelijk lijden of beperkingen in het dagelijks functioneren
o De symptomen mogen niet veroorzaakt worden door een middel of lichamelijke
aandoening
o Er mag geen eerdere manische of hypomanische episode zijn geweest, tenzij deze volledig
door een middel/lichamelijke aandoening verklaard word
9 Symptomen:
1. Sombere stemming
2. Minder interesse/plezier → Anhedonie
3. Verandering in gewicht/eetlust
4. Slaapproblemen → Slapeloosheid of hypersomnie
5. Psychomotorische agitatie of remming
6. Vermoeidhied/energieverlies
7. Gevoelens van waardeloosheid
8. Concentratie -/besluitvormingsproblemen
9. Gedachten aan de dood/suïcide
→ Belangrijk: je hebt dus niet alle 9 symptomen nodig. Je hebt er minstens 5 nodig, gedurende
minstens 2 weken, inclusief sombere stemming of verlies van interesse/plezier.
51
, Psychopathologie
3. DSM-5-TR SPECIFICATIES
Specificaties geven extra informatie over het soort depressie, de ernst en het verloop.
Je kunt onder andere specificeren:
o Vroeg begin → eerste symptomen vóór 21 jaar
o Laat begin → eerste symptomen na 21 jaar
o Met angstige kenmerken
o Met gemengde kenmerken
o Met melancholische kenmerken
o Met atypische kenmerken
o Met psychotische kenmerken
o Met katatonie
o Peripartum → rond de geboorte van een kind
o Seizoensgebonden patroon
o Ernst: licht, matig of ernstig
o Verloop: gedeeltelijke of volledige remissie
→ Deze specificaties zijn belangrijk voor ernst, prognose en behandeling
4. COMORBIDITEIT
Comorbiditeit
definitie: het gelijktijdig voorkomen van meerdere stoornissen/aandoeningen
Depressie gaat in meer dan de helft van de gevallen samen met een andere psychische of
lichamelijke problematiek.
Belangerijke vormen:
Psychische comorbiditeit
Angstoornissen Þ Gegeneraliseerde-angststoornis, paniekstoornis, PTSS
Middelgebonden stoornissen Þ Alcohol, benzodiazepinen, cannabis, ...
52
, Psychopathologie
Lichamelijke comorbiditeit
Lichamelijke klachten Þ Vermoeidheid, pijn
Somatische aandoeningen Þ Vooral chronische ziekten zoals diabetes, hartziekten,
kanker, parkinson
Belangrijk verband:
Depressie en lichamelijke aandoeningen kunnen elkaar wederzijds beïnvloeden.
Bijvoorbeeld:
Chronische ziekte → stress/pijn → depressieve klachten
Depressie/stress → slechter functioneren/gezondheid → lichamelijke klachten
Daarnaast kunnen stress, ontregeling van het hormonale systeem en het immuunsysteem een
rol spelen bij zowel somatische aandoeningen als depressie
Casussen:
Belangerijke elementen:
o Infertiliteit + relatiebreuk → grote
stressoren
o Sociaal isolement
o Weinig eten
o Piekeren en slaapproblemen
o Verlies van interesse in hobby's
o Negatieve gedachten
o Gevoelens van mislukking
o Dagelijks alcoholgebruik
o Uitspraak dat haar leven geen zin meer
heeft
Conclusie: Hier zie je depressieve symptomen
+ mogelijk middelgebruik + suïcidaliteit.
53
