Samenvatting Cursus Kwalitatief Onderzoek | Wetenschappelijke Vorming Ba1Sem2 | Geneeskunde UA | 2026/27

WETENSCHAPPELIJKE VORMING Ba1Sem2

LES 1 : kwalitatief onderzoek 24/3
 Les als voorbereiding voor bv bachelor en masterproef
 Prof. Dr. Hilde Bastiaens

Basiskenmerken van kwalitatief onderzoek
Wat is kwalitatief onderzoek

 Hypothese, betrouwbaarheid, enquêtes, focusgroepen, citaten,…

Geschiedenis

- Parallel evolueerde in verschillende disciplines er zijn verschillende stromingen in
kwalitatief onderzoek (moeilijk om 1 definitie aan dit onderzoek te geven)
- Wortels: in geschiedenis en anthroplogie
- Gezondheidszorg: mid- 20ste eeuw
- Aanvankelijk was onderzoek in de geneeskunde vooral kwantitatief
- Later werd dit steeds meer kwalitatief ( ontwikkelde verschillende nieuwe methodes)

Waarom kwalitatief onderzoek in de bachelor geneeskunde

Een kwalitatief onderzoek onthult of ontdekt aspecten die voor kwantitatieve onderzoekers zouden
verborgen gebleven zijn

- Vb: hoge bloeddruk medicatie
- Een aantal producten die hiervoor in aanmerking komen
- Producten in praktijk voorschrijven voor heel veel mensen  in de praktijk werkt dit niet
voor iedereen
- Verder onderzoek doen: factoren waardoor medicatie niet zou werken?--> ook zeker zijn dat
steekproef therapie getrouw is (nemen ze dit juist in, hoeveelheid, juiste moment,…)
- Sterkte kwalitatief ondersoek : Nieuwe informatie krijgen over iets waar nog niet veel over
geweten was

Is a research method that ‘Studies things in their natural setting, attempting to make sense of or
interpret phenomena in terms of the meaning people bring them

- Je observeert en ondervraagd mensen
- Niet in lab of voorbereidde plaats

Gezondheidskiosk: gezondheidsboodschappen geven (info over bepaalde dingen, preventie)

Kwalitatief onderzoek

- Maakt gebruik van gegevens van kwalitatieve aard
o (bv. Gesprekken, observaties, beeldmateriaal)
- Focust op: Perspectieven, gedrag en ervaringen van participanten (en de betekenis die ze
eraan geven)

Wanneer, voor welke soorten onderzoeksvragen kan je kwalitatief onderzoek gebruiken?

Kwalitatiefonderzoek

- Beschrijven van een fenomeen, situatie

1

, - Begrijpen, verklaren van ervaringen en fenomenen
- Vanuit het perspectief van de personen die de ervaring
hebben
- in een specifieke context

Vragen die beginnen met: Waarom? Hoe? Wat?

- vb: Wat vinden patiënten die chemotherapie krijgen in een
dag-hospitaal belangrijk in de inrichting van de dienst?, Waarom engageren jongeren zich in
een jeugdbeweging?, ‘What are patients perceptions regarding doctors searching
information during consultations




Kwalitatief-kwantitatief?

Zijn complementair, Vaak samen in één onderzoek

- Parallel en resultaten vergelijken en samen interpreteren
- Explorerend voor je start met kwantitatief luik
- Verklarend bij RCT
- Combinatie
 Mixed-methods research

Samenvatting

Kwalitatief onderzoek

- Beantwoordt een ander soort onderzoeksvragen
- Verzamelt een andere soort gegevens
- Kan op zichzelf staan of in combinatie met kwantitatief onderzoek worden uitgevoerd

Onderzoeksparadigma’s
- Wat is kennis?  hangt af van hoe jij naar realiteit kijkt en hoe dat jij denkt dat je kennis
kunt opbouwen
- Hangt af van met welke bril je kijkt naar de realiteit belangrijk om te beseffen dat niet
iedereen het zelfde kijkt (kan onderzoek ‘kleuren’)

Paradigma’s

- ‘Worldview’ of hoe kijk ik naar de ‘wereld’ is een andere term voor paradigma.


2

, - Bestaat uit overtuigingen en veronderstellingen van onderzoekers over de realiteit en over
opbouwen van kennis

4 grote paradigma’s*

Postpositivisme

Transformatief paradigma

Constructivisme

Pragmatisme

Hoe kijk je naar

- realiteit? Wat is de aard van de realiteit  Ontologie
- kennis? Wat is kennis? Hoe is kennis over de realiteit mogelijk? Hoe is de relatie tussen
onderzoeker en de ‘realiteit’; datgene of diegene die we gaan onderzoeken  Epistemologie
- Onderzoeken/kennis opbouwen? Methodologie
- Termen zijn niet belangrijk

Kwalitatief onderzoek: basiskenmerken

- ‘Is about meaning, not numbers’
o Maakt gebruik van gegevens van kwalitatieve aard (bv. Gesprekken, observaties,
beeldmateriaal)
o Focust op: Perspectieven, gedrag en ervaringen van participanten (en de betekenis die ze
eraan geven)
o Hoe? Waarom? Wat?
- ‘Doesn’tprovidea single answer’
o Analyse van kwalitatieve data geeft je één mogelijk verhaal op basis van de data
- Treatscontext as important’
o Kwalitatieve data worden ‘gegenereerd’ in een specifieke context

‘Qualitative research values subjectivity and reflexivity’

- Subjectivity
o ‘Research is understoodas a subjectiveprocess’
o Wat we zien en begrijpen is gekleurd door onze identiteit en achtergrond
o Kennis die we opbouwen zal daardoor dus ook ‘gekleurd’ zijn
- Reflexivity!!
o Kritisch reflecteren over de kennis die we opbouwen en over onze rol als onderzoeker in
dat proces
 Persoonlijke reflexiviteit (‘making usvisibleas part of theresearch process)
 Functionele reflexiviteit ‘(influcenceof research tools & process’, bv FG of dagboek)
 Epistemologische reflexiviteit (met welke bril onderzoekers naar kennis kijken)
o Essentieëlevoorwaarde voor kwaliteitsvol kwalitatief onderzoek = qualitycontrol
o Gebruik van een ‘reflexiveresearch journal’

Proces van kwalitatief onderzoek
Rigoureus proces

- Onderzoeksvraag

3