MEDISCH RECHT
2025-2026
Steven Lierman
,Inhoudsopgave
College 1 – Inleiding .................................................................................................................................................................... 7
Kalender en leerdoelen ............................................................................................................................................................................... 7
Studiemateriaal .............................................................................................................................................................................................. 7
Examen.............................................................................................................................................................................................................. 7
Voorbeeld examencasus .............................................................................................................................................................................. 7
College 1 - Rechtsbronnen in de gezondheidszorg ............................................................................................................... 9
Recht en gezondheidszorg .......................................................................................................................................................................... 9
Toestroom van wetgeving, rechtspraak en rechtsleer .................................................................................................................. 9
Samenspel van rechtsstatelijke en niet rechtstatelijke actoren .............................................................................................. 12
Medisch recht in gelaagde rechtsorde ................................................................................................................................................ 13
Bevoegdheidsverdelingen regels in gezondheidszorg .............................................................................................................. 14
Toegenomen belang van EU-gezondheidsbeleid ....................................................................................................................... 22
Grondrechtenbescherming en gezondheidszorg ......................................................................................................................... 32
College 2 – Juridisch kader voor de uitoefening van gezondheidszorgberoepen en niet-conventionele
praktijken ................................................................................................................................................................................... 35
Inleiding ......................................................................................................................................................................................................... 35
Toegang en uitoefening conventionele praktijken ........................................................................................................................... 35
Belangrijkste bronnen.......................................................................................................................................................................... 35
Toegang en uitoefeningsvoorwaarden ........................................................................................................................................... 35
Misdrijf van onwettige uitoefening van de geneeskunde (artikel 3, §1 WUG) ............................................................... 39
Activiteiten van het dagelijkse leven ............................................................................................................................................. 45
Covid-vaccinatie door apotheker: wet 28/02/2022.................................................................................................................... 45
Wet 9 oktober 2023 tot wijziging artikel 3, §3 WUG .............................................................................................................. 47
Enkele andere strafrechtelijke misdrijven .................................................................................................................................... 48
Misdrijf van onwettige uitoefening van de tandheelkunde ..................................................................................................... 49
Uitoefening niet-conventionele praktijken ......................................................................................................................................... 50
Kroniek van een aangekondigde dood ........................................................................................................................................... 50
Wet 29/4/1999 niet-conventionele praktijken: plichten van beoefenaars .......................................................................... 52
Oud KB 26/3/2014: bijzondere voorwaarden voor homeopathie ......................................................................................... 54
Wie kan wettig niet-conventionele praktijken uitoefenen? .................................................................................................... 54
Orde der artsen ........................................................................................................................................................................................... 55
Statuut, structuur en lidmaatschap .................................................................................................................................................. 55
Deontologische normering: Code en adviespraktijk ................................................................................................................. 56
Medisch tuchtrecht ............................................................................................................................................................................... 56
2
,College 3 – Rechten en plichten van de patiënt ................................................................................................................. 58
Inleiding: rechten en plichten van patiënten..................................................................................................................................... 58
Toepassingsgebied (artikel 3) en definties (artikel 2) ................................................................................................................... 58
Samenwerking, respect en overleg ....................................................................................................................................................... 60
Samenwerkingsplicht van de patiënt? ................................................................................................................................................. 61
Wettelijke verankering vroegtijdige zorgplanning (doelgerichte zorg) ................................................................................... 61
Continuüm bijstand en vertegenwoordiging van patiënt .............................................................................................................. 62
Recht van bijstand en uitoefening via vertrouwenspersoon ........................................................................................................ 63
Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (art. 5) ....................................................................................................................... 64
Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar (art. 6)..................................................................................................................... 65
Recht op vrije keuze gezondheids-zorgbeoefenaar: beperkingen .............................................................................................. 66
Recht op gezondheidstoestands-informatie (art. 7, §1 en §2) ..................................................................................................... 67
Recht op niet-weten (art. 7, §3) ............................................................................................................................................................. 68
Therapeutische exceptie (art. 7, §4) .................................................................................................................................................... 68
Recht op geïnformeerde toestemming (art. 8) .................................................................................................................................. 69
Inhoud van de toestemmings-informatie (art. 8, §2, 2de lid)........................................................................................................ 70
Recht van weigering, intrekking of afstand van toestemming ..................................................................................................... 71
Voorafgaande wilsverklaring (art. 8/2) .............................................................................................................................................. 72
Kenbaarheid van wilsverklaring (art. 8/2, §3) ................................................................................................................................. 73
Uitzonderingen op geïnformeerde toestemming: spoedgeval (art.8/3) ................................................................................... 74
Informed consent: wie draagt bewijsrisico? ..................................................................................................................................... 74
Schending informed consent en causaal verband ........................................................................................................................... 76
Rechten met betrekking tot het patiëntendossier (art. 9) .............................................................................................................. 77
Recht op inzage en recht op toelichting over inhoud (art. 9, §2) .............................................................................................. 77
Recht op afschrift (art. 9, §3) ................................................................................................................................................................. 78
Recht nabestaanden bij meerderjarigen (art. 9, §4) ...................................................................................................................... 78
Recht nabestaanden bij minderjarigen (art. 9, § 4/1) .................................................................................................................... 79
Patiëntendossier: art. 33 Kwaliteitswet .............................................................................................................................................. 80
Recht op elektronische ontsluiting gezondheidsgegevens (art. 9/1) ......................................................................................... 81
Bescherming persoonlijke levenssfeer en respect voor intimiteit (art. 10) ............................................................................ 81
Klachtrecht bij de bevoegde ombudsfunctie (art. 11) .................................................................................................................... 82
Recht op pijnbestrijding (art. 11bis) .................................................................................................................................................... 83
3
, Vertegenwoordigingsregeling van minderjarigen (art. 12) ......................................................................................................... 83
Vertegenwoordigingsregeling van beschermde meerderjarige (art. 14) ................................................................................ 84
Vertegenwoordiging van feitelijk onbekwame meerderjarige (art.14) .................................................................................... 85
Vertegenwoordigingsstandaarden (art. 14, §1, 2de lid) ................................................................................................................ 86
Grenzen aan vertegenwoordiging......................................................................................................................................................... 87
EHRM 17 September 2024: case of Pindo Mulla v. Spain .......................................................................................................... 88
Casus .............................................................................................................................................................................................................. 89
College 4 – Levenseindebeslissingen: palliatieve zorg en euthanasie ........................................................................... 91
Levenseindebeslissingen: geen omvattend juridisch kader ......................................................................................................... 91
Wet palliatieve zorg ................................................................................................................................................................................... 92
Euthanasie en hulp bij zelfdoding......................................................................................................................................................... 94
Juridisch kader euthanasie ................................................................................................................................................................. 94
Euthanasie: evolutie naar een aangepaste delictsomschrijving ............................................................................................. 96
Euthanasiewet doorstaat (bijna volledig) de toets van het EHRM: Mortier tegen België (nr. 78017/17) ............. 96
Wet 27/3/2024 houdende diverse bepalingen ............................................................................................................................. 97
Geplande uitbreiding van voorafgaande wilsverklaring naar wilsonbekwame dementerende patiënten ............... 98
Voor wie? Handelingsbekwame en wilsbekwame meerderjarige of ontvoogde minderjarige .................................. 98
Oordeelsbekwame minderjarige ...................................................................................................................................................... 99
Waarvoor? ............................................................................................................................................................................................ 100
Hoe? ........................................................................................................................................................................................................ 101
Wat is een redelijke periode voor duurzaam verzoek? Wetgever – Parl.St. Senaat 1999-2000, nr. 2-244/1 .... 101
Wat is een redelijke periode voor duurzaam verzoek? FCEE– 10de verslag (’20-’21) ............................................ 102
Wat is een redelijke periode voor duurzaam verzoek? Orde der artsen – advies 19 februari 2022 ....................... 102
Algemene procedurele vereisten: verplichtingen uitvoerende arts ................................................................................... 102
Procedurele vereisten: niet-terminale meerderjarige of ontvoogde minderjarige ........................................................ 103
Aanvullende richtlijnen.................................................................................................................................................................... 103
Euthanasieverklaring ........................................................................................................................................................................ 104
Uitvoering door arts en gewetensvrijheid .................................................................................................................................. 105
Gewetensvrijheid en zorginstellingen? ....................................................................................................................................... 105
Aangifteplicht bij Federale controle- en evaluatiecommissie............................................................................................. 106
Procedure bij Federale controle- en evaluatiecommissie ..................................................................................................... 106
Enkele cijfers (verslag: 2022) ........................................................................................................................................................ 107
Hulp bij zelfdoding............................................................................................................................................................................ 107
Is hulp bij zelfdoding door arts een misdrijf? .......................................................................................................................... 108
College 5 – De organisatie van ziekenhuizen: externe en interne juridische omgeving (gastcollege Dr. Filip
Dewallens) ................................................................................................................................................................................. 110
De externe juridische organisatie ....................................................................................................................................................... 110
Korte historiek..................................................................................................................................................................................... 110
Juridische verschijningsvormen .................................................................................................................................................... 111
Vestiging, planning, programmatie en erkenning ................................................................................................................... 114
4
2025-2026
Steven Lierman
,Inhoudsopgave
College 1 – Inleiding .................................................................................................................................................................... 7
Kalender en leerdoelen ............................................................................................................................................................................... 7
Studiemateriaal .............................................................................................................................................................................................. 7
Examen.............................................................................................................................................................................................................. 7
Voorbeeld examencasus .............................................................................................................................................................................. 7
College 1 - Rechtsbronnen in de gezondheidszorg ............................................................................................................... 9
Recht en gezondheidszorg .......................................................................................................................................................................... 9
Toestroom van wetgeving, rechtspraak en rechtsleer .................................................................................................................. 9
Samenspel van rechtsstatelijke en niet rechtstatelijke actoren .............................................................................................. 12
Medisch recht in gelaagde rechtsorde ................................................................................................................................................ 13
Bevoegdheidsverdelingen regels in gezondheidszorg .............................................................................................................. 14
Toegenomen belang van EU-gezondheidsbeleid ....................................................................................................................... 22
Grondrechtenbescherming en gezondheidszorg ......................................................................................................................... 32
College 2 – Juridisch kader voor de uitoefening van gezondheidszorgberoepen en niet-conventionele
praktijken ................................................................................................................................................................................... 35
Inleiding ......................................................................................................................................................................................................... 35
Toegang en uitoefening conventionele praktijken ........................................................................................................................... 35
Belangrijkste bronnen.......................................................................................................................................................................... 35
Toegang en uitoefeningsvoorwaarden ........................................................................................................................................... 35
Misdrijf van onwettige uitoefening van de geneeskunde (artikel 3, §1 WUG) ............................................................... 39
Activiteiten van het dagelijkse leven ............................................................................................................................................. 45
Covid-vaccinatie door apotheker: wet 28/02/2022.................................................................................................................... 45
Wet 9 oktober 2023 tot wijziging artikel 3, §3 WUG .............................................................................................................. 47
Enkele andere strafrechtelijke misdrijven .................................................................................................................................... 48
Misdrijf van onwettige uitoefening van de tandheelkunde ..................................................................................................... 49
Uitoefening niet-conventionele praktijken ......................................................................................................................................... 50
Kroniek van een aangekondigde dood ........................................................................................................................................... 50
Wet 29/4/1999 niet-conventionele praktijken: plichten van beoefenaars .......................................................................... 52
Oud KB 26/3/2014: bijzondere voorwaarden voor homeopathie ......................................................................................... 54
Wie kan wettig niet-conventionele praktijken uitoefenen? .................................................................................................... 54
Orde der artsen ........................................................................................................................................................................................... 55
Statuut, structuur en lidmaatschap .................................................................................................................................................. 55
Deontologische normering: Code en adviespraktijk ................................................................................................................. 56
Medisch tuchtrecht ............................................................................................................................................................................... 56
2
,College 3 – Rechten en plichten van de patiënt ................................................................................................................. 58
Inleiding: rechten en plichten van patiënten..................................................................................................................................... 58
Toepassingsgebied (artikel 3) en definties (artikel 2) ................................................................................................................... 58
Samenwerking, respect en overleg ....................................................................................................................................................... 60
Samenwerkingsplicht van de patiënt? ................................................................................................................................................. 61
Wettelijke verankering vroegtijdige zorgplanning (doelgerichte zorg) ................................................................................... 61
Continuüm bijstand en vertegenwoordiging van patiënt .............................................................................................................. 62
Recht van bijstand en uitoefening via vertrouwenspersoon ........................................................................................................ 63
Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (art. 5) ....................................................................................................................... 64
Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar (art. 6)..................................................................................................................... 65
Recht op vrije keuze gezondheids-zorgbeoefenaar: beperkingen .............................................................................................. 66
Recht op gezondheidstoestands-informatie (art. 7, §1 en §2) ..................................................................................................... 67
Recht op niet-weten (art. 7, §3) ............................................................................................................................................................. 68
Therapeutische exceptie (art. 7, §4) .................................................................................................................................................... 68
Recht op geïnformeerde toestemming (art. 8) .................................................................................................................................. 69
Inhoud van de toestemmings-informatie (art. 8, §2, 2de lid)........................................................................................................ 70
Recht van weigering, intrekking of afstand van toestemming ..................................................................................................... 71
Voorafgaande wilsverklaring (art. 8/2) .............................................................................................................................................. 72
Kenbaarheid van wilsverklaring (art. 8/2, §3) ................................................................................................................................. 73
Uitzonderingen op geïnformeerde toestemming: spoedgeval (art.8/3) ................................................................................... 74
Informed consent: wie draagt bewijsrisico? ..................................................................................................................................... 74
Schending informed consent en causaal verband ........................................................................................................................... 76
Rechten met betrekking tot het patiëntendossier (art. 9) .............................................................................................................. 77
Recht op inzage en recht op toelichting over inhoud (art. 9, §2) .............................................................................................. 77
Recht op afschrift (art. 9, §3) ................................................................................................................................................................. 78
Recht nabestaanden bij meerderjarigen (art. 9, §4) ...................................................................................................................... 78
Recht nabestaanden bij minderjarigen (art. 9, § 4/1) .................................................................................................................... 79
Patiëntendossier: art. 33 Kwaliteitswet .............................................................................................................................................. 80
Recht op elektronische ontsluiting gezondheidsgegevens (art. 9/1) ......................................................................................... 81
Bescherming persoonlijke levenssfeer en respect voor intimiteit (art. 10) ............................................................................ 81
Klachtrecht bij de bevoegde ombudsfunctie (art. 11) .................................................................................................................... 82
Recht op pijnbestrijding (art. 11bis) .................................................................................................................................................... 83
3
, Vertegenwoordigingsregeling van minderjarigen (art. 12) ......................................................................................................... 83
Vertegenwoordigingsregeling van beschermde meerderjarige (art. 14) ................................................................................ 84
Vertegenwoordiging van feitelijk onbekwame meerderjarige (art.14) .................................................................................... 85
Vertegenwoordigingsstandaarden (art. 14, §1, 2de lid) ................................................................................................................ 86
Grenzen aan vertegenwoordiging......................................................................................................................................................... 87
EHRM 17 September 2024: case of Pindo Mulla v. Spain .......................................................................................................... 88
Casus .............................................................................................................................................................................................................. 89
College 4 – Levenseindebeslissingen: palliatieve zorg en euthanasie ........................................................................... 91
Levenseindebeslissingen: geen omvattend juridisch kader ......................................................................................................... 91
Wet palliatieve zorg ................................................................................................................................................................................... 92
Euthanasie en hulp bij zelfdoding......................................................................................................................................................... 94
Juridisch kader euthanasie ................................................................................................................................................................. 94
Euthanasie: evolutie naar een aangepaste delictsomschrijving ............................................................................................. 96
Euthanasiewet doorstaat (bijna volledig) de toets van het EHRM: Mortier tegen België (nr. 78017/17) ............. 96
Wet 27/3/2024 houdende diverse bepalingen ............................................................................................................................. 97
Geplande uitbreiding van voorafgaande wilsverklaring naar wilsonbekwame dementerende patiënten ............... 98
Voor wie? Handelingsbekwame en wilsbekwame meerderjarige of ontvoogde minderjarige .................................. 98
Oordeelsbekwame minderjarige ...................................................................................................................................................... 99
Waarvoor? ............................................................................................................................................................................................ 100
Hoe? ........................................................................................................................................................................................................ 101
Wat is een redelijke periode voor duurzaam verzoek? Wetgever – Parl.St. Senaat 1999-2000, nr. 2-244/1 .... 101
Wat is een redelijke periode voor duurzaam verzoek? FCEE– 10de verslag (’20-’21) ............................................ 102
Wat is een redelijke periode voor duurzaam verzoek? Orde der artsen – advies 19 februari 2022 ....................... 102
Algemene procedurele vereisten: verplichtingen uitvoerende arts ................................................................................... 102
Procedurele vereisten: niet-terminale meerderjarige of ontvoogde minderjarige ........................................................ 103
Aanvullende richtlijnen.................................................................................................................................................................... 103
Euthanasieverklaring ........................................................................................................................................................................ 104
Uitvoering door arts en gewetensvrijheid .................................................................................................................................. 105
Gewetensvrijheid en zorginstellingen? ....................................................................................................................................... 105
Aangifteplicht bij Federale controle- en evaluatiecommissie............................................................................................. 106
Procedure bij Federale controle- en evaluatiecommissie ..................................................................................................... 106
Enkele cijfers (verslag: 2022) ........................................................................................................................................................ 107
Hulp bij zelfdoding............................................................................................................................................................................ 107
Is hulp bij zelfdoding door arts een misdrijf? .......................................................................................................................... 108
College 5 – De organisatie van ziekenhuizen: externe en interne juridische omgeving (gastcollege Dr. Filip
Dewallens) ................................................................................................................................................................................. 110
De externe juridische organisatie ....................................................................................................................................................... 110
Korte historiek..................................................................................................................................................................................... 110
Juridische verschijningsvormen .................................................................................................................................................... 111
Vestiging, planning, programmatie en erkenning ................................................................................................................... 114
4
