Samenvatting Gezondheidspsychologie | Gezondheid & Ziektemodellen | Arteveldehogeschool | 2026/27

Gezondheidspsychologie

WCO 1 24/11

h1: wat is gezondheid?

Gedrag, dood en ziekte

- evolutie
o Stijging levensverwachting in de 20ste eeuw
o Medische technologie en verbeterde behandelingen
o Geloof in effectiviteit traditionele geneeskunde
o Veranderingen in sociale omstandigheden en leefomgeving
- Oorzaken van mortaliteit
o Verandering v infectieziekten naar chronische ziekten
o Gedragscomponent als belangrijke doodsoorzaken
 Vb. HIV/aids gedaald, diabetes gestegen
o Alzheimer snelst groeiende doodsoorzaak door vergrijzing

Veranderende perspectieven

- Biomedisch vs biopsychosociaal ziektemodel
o Biomedisch ziektemodel
 = de opvattingen dat ziekten en symptomen een
achterliggende fysiologische verklaring hebben en dat
daarmee ook genezing mechanisch en rechtlijnig werkt
 Definitie van gezondheid
 = afwezigheid van ziekte
 Diagnose-receptmodel
 Ziekte is gevolg v
 Aandoening die zijn oorsprong vindt buiten het
lichaam zoals bacteriële infecties
 Interne veranderingen zoals cel mutaties
 Medische interventies
 Wegnemen v/d oorzaak/symptomen verlichten
 Grondslag v succesvolle behandelingen
 Toepassingen
 Kritiek biomedische ziektemodel
o Reductionistisch
 = concentreert zich op lichaamscellen
en biochemische processen
o Negeert psychologische en sociale factoren




1

, o Biopsychosociaal ziektemodel
 = het standpunt dat ziekten en symptomen door een
combinatie v lichamelijke, sociale, culturele en
psychologische factoren kunnen worden verklaard
 Definitie v gezondheid
 = meer dan afwezigheid van ziekte
 Gezondheid wordt bepaald door de interactie v
biologische, psychologische en sociale factoren
 Subjectiviteit en beleving
 Ziekte -> subjectieve beoordeling
 Beleving, omgeving, cultuur en persoonlijkheid
beïnvloeden perceptie v ziekte
 Toepassingen positieve gezondheid
 Discussie biopsychosociaal ziektemodel
o Tijdsintensieve aanpak
 Fantoompijn
 Placebo-effect
o Positieve gezondheid
 Wat is het?
 Hoe mensen vinden hoe het met hen gaat
 Wat zouden ze willen veranderen
 Niet alleen lichamelijk of biologisch
 Hoe wordt er geleefd in de bleu zones
 Eten gezond en onbewerkt
 Moestuintje, verse groenten en fruit
 Veel bewegen
 Zingeving -> ze hebben tot late leeftijd het gevoel
dat het leven zinvol is, betekenisvol leven
 Ze hebben het gevoel dat ze actief deel maken
van een gemeenschap
 Hoe leven/leefden jullie grootouders en welke link maak
je met de blue zones?

Individuele, culturele en leeftijd gerelateerde perspectieven op
gezondheid

- Definitie gezondheid volgens WHO
o = gezondheid is een toestand v volledig lichamelijk, geestelijk
en sociaal welzijn en niet alleen als de afwezigheid of
invaliditeit
o Beleidsdoelen & nationale programma’s
 Streven naar wereldwijde gezondheidszorg, - gelijkheid,
verhoogde levensverwachting en toegang tot essentiële
zorg

2

, o Kritische overwegingen op definitie
 Volledig? (Vergrijzing en toename chronische
aandoeningen)
 Focus op gedrag en levensstijl
 Minder aandacht voor SES en culturele invloeden
- Cross culturele perspectieven op gezondheid
o Definitie van ‘normale’ gezondheid
 Varieert per cultuur
 Vb. personen met een beperking
o Ziekteattributie
 Westerse culturen
 Scheiding v geest, lichaam en ziel
 Medische zorg gespecialiseerd
 Afrikaanse en sommige Aziatische culturen
 Holistische benadering (kijken naar hele wezen) en
collectivistische benadering
 Integratie v spiritueel, sociaal en lichamelijk welzijn 3
elementen geïntegreerd
o Individualistisch vs. collectivistische benadering
 Verantwoordelijkheid in handen van individu <->
individu als deel v/e groter geheel
o Traditionele en alternatieve geneeskunde
 Westerse culturen
 Reguliere geneeskunde blijft dominant
 Erkennen belang v alternatieve geneeskunde




H2: gezondheidsverschillen

- Belangrijkste doodsoorzaken in ontwikkelingslanden

3

, o Kindersterfte door diarree, luchtweginfecties, ondervoeding
o Bij volwassenen
 = tuberculose, malaria, ondergewicht
- Gezondheidsverschillen bij een hoge SES
o Armoede in welvarende landen
 Armoede beperkt toegang tot gezond eten, goede
huisvesting, scholing en zorg
 Lager inkomen -> meer ziekte, meer stress, korteren
levensduur
o Opleidingsniveau correleert sterk met gezondheid
 Hoogopgeleide mannen leven 6j langer en 13,3j meer in
goede gezondheid
 Hoogopgeleide vrouwen leven 5,4j langer en 15,5j meer
in goede gezondheid
 Lineair verband: hoe hoger de SES, hoe beter de
gezondheid
- Verklaringen gezondheidsongelijkheid tussen SES
o Werk & stress
o Causale relatie vs. sociale drift
o Verschillen gezondheidsgedrag
o Stress
o Omgevingsfactoren
o Toegang tot gezondheidszorg
- 1. Het debat: kip of het ei verhaal
o Sociaal causaliteitsmodel
 Lage SES -> gezondheidsproblemen
o Sociale drift model
 Gezondheidsproblemen -> lage SES
- 2. verschillen in gezondheidsgedrag
o Personen met lage SES -> vaker ongezond gedrag
 Meer roken en alcoholconsumptie
 Minder gezonde voeding en beweging
o Oorzaken ongezond gedrag
 Geen gebrek aan kennis
 Impact sociale context en bewuste keuzes
 Vb. coping mechanisme: roken tegen stress of
sociale binding houden
 Vb. ongezond eetgedrag door praktische factoren



- 3. Toegang tot de gezondheidszorg



4