Hoofdstuk 1 – INLEIDING:
Standaardvisie op het moderne privaatrecht
Kenmerken van de geschiedenis van het privaatrecht:
o Rationaliteit en empirisme
o Individualisme
o Industrialisatie en kapitalisme
Histiografie van het privaatrecht:
Histiografie = interpreteren van de geschiedenis zelf
- Het schrijven en bestuderen van geschiedenis
- Veel teksten op basis van trend standaardvisie van de Europese rechtsgeschiedenis
Paul Koschaker als voortrekker van de beweging
Is niet objectief: presentisme in de geschiedwetenschap
- Presentisme = neiging om het verleden te interpreteren door een hedendaagse filter en
om bestaande maatschappelijke gevoeligheden op het verleden te projecteren
Onder de Duitse rechts historicus Paul Koshaker ontstond een standaardvisie op de Europese
rechtsgeschiedenis, die vandaag nog steeds doorleeft en haar oorsprong vindt in de maatschappelijke
– en politieke context van het na – oorlogse Duitsland.
1. Herontdekking van Codex Justinianus in 11de eeuw
2. Receptie in verschillende delen van Europa (Romeins recht als gemene deler!)
- Romeins recht als instrument van centralisering
- Vooral in Duitsland sterke receptie
Geen centraal gezag, erg versnipperd
Gewoonterecht gebaseerd op het Romeins recht
- In Frankrijk receptie afhankelijk van regio
Dominante discours:
o Sinds jaren 1980: ‘Europese’ geschiedenis van het privaatrecht
- Nationaal maar ook ‘sum of its parts’ (iets wat ons allen verbindt)
- Continentale rechtsgeschiedenis
Dit is uniek (enkel Europa)
Paul Koschaker (20ste eeuw):
Oostenrijkse rechtshistoricus
Europa und das Römische Recht & Die Krise des römischen Rechts
- Visie op rechtsgeschiedenis en verklaring voor crisis van het Romeins recht in Duitsland
- Basis van Duitse privaatrecht in herontdekking en studie van Romeins recht
- Kritiek op von Savigny
Doel: teloorgang van Romeins recht omkeren
Door zich toe te leggen op studie van oud Romeins recht en de evolutie ervan, en zo de
vroegmoderne periode links te laten liggen, hadden de volgelingen van Savigny de ware historische
ontwikkeling van privaatrecht in Duitsland miskend.
,Context en situering:
1. Precaire positie van het Romeins recht onder het nazisme
- Romeins recht wordt naar de prullenbak gewezen, enkel voor historische studies
Werd aanschouwd als vreemde invloed in plaats van het Duitse gewoonterecht, en
werd dus geschrapt uit het curriculum nationaalsocialisme
Romeins recht maakt plaats voor het Duitse gewoonterecht
2. Introductie van het BGB in 1900
- Studie van het Duitse Burgerlijke Wetboek als nieuwe basis voor studie privaatrecht
Romeins recht enkel voor historisch – filologische studie
3. Historische School van Friedrich Carl Von Savigny (19de eeuw) en de Pandektisten
- Recht als product van historisch proces
Duitse gebieden: Romeins recht
- Volgelingen van Historische School (Pandektisten) hebben theorie tot uiterste gedreven:
willen enkel de Digesten van Justinianus volgen (mathematisch en deductisch)
- MAAR a-historische benadering:
Verliezen voeling met late Middeleeuwen
Enkel focus op klassieke oudheid: negeren middeleeuwse geschiedenis
- Splitsing ontstaan tussen germanisten romanisten in de Historische School
Koschaker’s argument: hij wijst dat de twee verkeerde benaderingen symptomen zijn van een groter
probleem, hij wijst de schuld naar Friedrich Carl von Savigny (19de eeuw) – Koschaker zal een
antwoord trachten te formuleren op de crisis die hij waarneemt.
Door enkel toe te leggen op studie het oud Romeins recht en de evolutie die het had doorgemaakt
links te laten liggen en haar band met Germaans recht te negeren, hadden de volgelingen de ware
historische ontwikkeling van het privaatrecht in Duitsland miskend volgens Koshaker.
Nood aan terugkeer naar originele programma van Von Savigny!
Friedrich Carl von Savigny (19de eeuw):
Grondlegger Historische School en de Pandektisten ( Germanisten)
- Germanisten: studie van bronnenmateriaal middeleeuwen
Pandektisten: studie van bronnenmateriaal klassieke oudheid
Recht als product van een historisch proces: dus grondslag Duitse recht in het Romeins recht
MAAR a - historische benadering: mathematisch en deductief
- Codex Justinianus + glossatoren
- Pandektisten: klassieke oudheid ( Germanisten)
Pandektisten niet geïnteresseerd in middeleeuwse periode
- Onbestaande systematiek:
Romeinen hadden niet bedoeling om Romeins recht te lezen zoals Pandektisten
Net Pandektisten hadden invloed op BDB (Koshaker!)
- Splitsing: Romanisten Germanisten
Savigny en zijn navolgers, de Pandektisten, hadden oorspronkelijke boodschap van Historische School
oneer aangedaan, door in eerste plaats de studie van Romeins recht te vernauwen tot deze van het
Justiniaanse Corpus Iuris Civilis en door, bovendien, aan deze code een systematiek toe te schrijven
die het niet bezat in de hoop een graad van moderne, wetenschappelijke abstractie te bereiken.
,De dominante discours:
Invloed op de hele rechtshistorische discipline:
o ‘Europa’ dominant aanwezig:
- Europeanisering: groeiend bewustzijn dat Europa vroeger één recht had (ius commune)
- De meeste rechtstakken zullen het Europees discours overnemen
Eigenlijk enkel West – Europa
‘Globale rechtsgeschiedenis’
o Vooral privaatrecht middeleeuwen: ‘golden age’ Romeins recht,kerkelijke eenheidsgedachte
o Juristenrecht over geleerd recht:
- Want het gaat over de studie van wat juristen geschreven hebben over het Romeins recht
= het geleerde recht
Want anders niet ‘Europees’
Rechtshistorische analyses die rechtsgeschiedenis weergaven adhv geleerde ‘scholen’
o Institutionele verankering:
- Scherpe tweedeling common law ius commune
- Het dominante discours wordt institutioneel verankerd Helmut Coing
o Verhaal doorgetrokken tot aan codificatiebeweging: juristenrecht natiestaat Europa
Ook vandaag nog van belang:
o Standaardvisie op de Europese rechtsgeschiedenis is vandaag nog van belang!
- Groeiende bewustzijn dat Europa vroeger één recht had (ius commune)
Ius commune als richtinggevend
- Europese initiatieven tot éénmaking van het burgerlijk recht
Nieuwe tendensen:
Geschiedenis publiekrecht, strafrecht, arbeidsrecht, …
- De ‘grand narrative’ wordt ondergraven
Het verhaal is genuanceerder en daar zijn we vandaag meer en meer mee bezig, de
geschiedenis van het recht is niet enkel de geschiedenis van het privaatrecht
- Rechtshistorici gaven voorkeur aan studie van privaatrecht, ten nadele van andere takken
Integratie van common law en continentale rechtstradities (bijvoorbeeld door kolonisatie)
- Voorliefde rechtshistorici heeft bijgedragen tot verzwaarlozing van common law – traditie
Minder Europa: globale rechtsgeschiedenis
- Niet – Westerse wereld werd in een passieve rol geduwd
- Meer aandacht voor invloed van het niet – Westerse recht
- Voorbeeld: doctrine van slavernij
Ook meer Europa: nu ook bijvoorbeeld Portugal en Spanje
Meer geschiedenis van moderne privaatrecht
Meer aandacht voor de praktijk van het recht
- De studie van het geleerde recht is veel minder belangrijk
- Meer aandacht aan hoe mensen het recht beleven en het maken
, Reflectievragen tekst:
Welke schaniermomenten voor de vroege Europese rechtsgeschiedenis worden in de tekst
door de auteur aangereikt?
Hoe verschilde volgens de auteur de receptie van het Romeinse recht in Frankrijk, de Duitse
gebieden en in Engeland?
Welke elementen en regio’s is men in het standaardgarantieperiode van de Europese
rechtsgeschiedenis vergeten?
Welke rol heeft de Duitse intellectuele en institutionele context gespeeld in het tot stand
komen van dit narratief?
Standaardvisie op het moderne privaatrecht
Kenmerken van de geschiedenis van het privaatrecht:
o Rationaliteit en empirisme
o Individualisme
o Industrialisatie en kapitalisme
Histiografie van het privaatrecht:
Histiografie = interpreteren van de geschiedenis zelf
- Het schrijven en bestuderen van geschiedenis
- Veel teksten op basis van trend standaardvisie van de Europese rechtsgeschiedenis
Paul Koschaker als voortrekker van de beweging
Is niet objectief: presentisme in de geschiedwetenschap
- Presentisme = neiging om het verleden te interpreteren door een hedendaagse filter en
om bestaande maatschappelijke gevoeligheden op het verleden te projecteren
Onder de Duitse rechts historicus Paul Koshaker ontstond een standaardvisie op de Europese
rechtsgeschiedenis, die vandaag nog steeds doorleeft en haar oorsprong vindt in de maatschappelijke
– en politieke context van het na – oorlogse Duitsland.
1. Herontdekking van Codex Justinianus in 11de eeuw
2. Receptie in verschillende delen van Europa (Romeins recht als gemene deler!)
- Romeins recht als instrument van centralisering
- Vooral in Duitsland sterke receptie
Geen centraal gezag, erg versnipperd
Gewoonterecht gebaseerd op het Romeins recht
- In Frankrijk receptie afhankelijk van regio
Dominante discours:
o Sinds jaren 1980: ‘Europese’ geschiedenis van het privaatrecht
- Nationaal maar ook ‘sum of its parts’ (iets wat ons allen verbindt)
- Continentale rechtsgeschiedenis
Dit is uniek (enkel Europa)
Paul Koschaker (20ste eeuw):
Oostenrijkse rechtshistoricus
Europa und das Römische Recht & Die Krise des römischen Rechts
- Visie op rechtsgeschiedenis en verklaring voor crisis van het Romeins recht in Duitsland
- Basis van Duitse privaatrecht in herontdekking en studie van Romeins recht
- Kritiek op von Savigny
Doel: teloorgang van Romeins recht omkeren
Door zich toe te leggen op studie van oud Romeins recht en de evolutie ervan, en zo de
vroegmoderne periode links te laten liggen, hadden de volgelingen van Savigny de ware historische
ontwikkeling van privaatrecht in Duitsland miskend.
,Context en situering:
1. Precaire positie van het Romeins recht onder het nazisme
- Romeins recht wordt naar de prullenbak gewezen, enkel voor historische studies
Werd aanschouwd als vreemde invloed in plaats van het Duitse gewoonterecht, en
werd dus geschrapt uit het curriculum nationaalsocialisme
Romeins recht maakt plaats voor het Duitse gewoonterecht
2. Introductie van het BGB in 1900
- Studie van het Duitse Burgerlijke Wetboek als nieuwe basis voor studie privaatrecht
Romeins recht enkel voor historisch – filologische studie
3. Historische School van Friedrich Carl Von Savigny (19de eeuw) en de Pandektisten
- Recht als product van historisch proces
Duitse gebieden: Romeins recht
- Volgelingen van Historische School (Pandektisten) hebben theorie tot uiterste gedreven:
willen enkel de Digesten van Justinianus volgen (mathematisch en deductisch)
- MAAR a-historische benadering:
Verliezen voeling met late Middeleeuwen
Enkel focus op klassieke oudheid: negeren middeleeuwse geschiedenis
- Splitsing ontstaan tussen germanisten romanisten in de Historische School
Koschaker’s argument: hij wijst dat de twee verkeerde benaderingen symptomen zijn van een groter
probleem, hij wijst de schuld naar Friedrich Carl von Savigny (19de eeuw) – Koschaker zal een
antwoord trachten te formuleren op de crisis die hij waarneemt.
Door enkel toe te leggen op studie het oud Romeins recht en de evolutie die het had doorgemaakt
links te laten liggen en haar band met Germaans recht te negeren, hadden de volgelingen de ware
historische ontwikkeling van het privaatrecht in Duitsland miskend volgens Koshaker.
Nood aan terugkeer naar originele programma van Von Savigny!
Friedrich Carl von Savigny (19de eeuw):
Grondlegger Historische School en de Pandektisten ( Germanisten)
- Germanisten: studie van bronnenmateriaal middeleeuwen
Pandektisten: studie van bronnenmateriaal klassieke oudheid
Recht als product van een historisch proces: dus grondslag Duitse recht in het Romeins recht
MAAR a - historische benadering: mathematisch en deductief
- Codex Justinianus + glossatoren
- Pandektisten: klassieke oudheid ( Germanisten)
Pandektisten niet geïnteresseerd in middeleeuwse periode
- Onbestaande systematiek:
Romeinen hadden niet bedoeling om Romeins recht te lezen zoals Pandektisten
Net Pandektisten hadden invloed op BDB (Koshaker!)
- Splitsing: Romanisten Germanisten
Savigny en zijn navolgers, de Pandektisten, hadden oorspronkelijke boodschap van Historische School
oneer aangedaan, door in eerste plaats de studie van Romeins recht te vernauwen tot deze van het
Justiniaanse Corpus Iuris Civilis en door, bovendien, aan deze code een systematiek toe te schrijven
die het niet bezat in de hoop een graad van moderne, wetenschappelijke abstractie te bereiken.
,De dominante discours:
Invloed op de hele rechtshistorische discipline:
o ‘Europa’ dominant aanwezig:
- Europeanisering: groeiend bewustzijn dat Europa vroeger één recht had (ius commune)
- De meeste rechtstakken zullen het Europees discours overnemen
Eigenlijk enkel West – Europa
‘Globale rechtsgeschiedenis’
o Vooral privaatrecht middeleeuwen: ‘golden age’ Romeins recht,kerkelijke eenheidsgedachte
o Juristenrecht over geleerd recht:
- Want het gaat over de studie van wat juristen geschreven hebben over het Romeins recht
= het geleerde recht
Want anders niet ‘Europees’
Rechtshistorische analyses die rechtsgeschiedenis weergaven adhv geleerde ‘scholen’
o Institutionele verankering:
- Scherpe tweedeling common law ius commune
- Het dominante discours wordt institutioneel verankerd Helmut Coing
o Verhaal doorgetrokken tot aan codificatiebeweging: juristenrecht natiestaat Europa
Ook vandaag nog van belang:
o Standaardvisie op de Europese rechtsgeschiedenis is vandaag nog van belang!
- Groeiende bewustzijn dat Europa vroeger één recht had (ius commune)
Ius commune als richtinggevend
- Europese initiatieven tot éénmaking van het burgerlijk recht
Nieuwe tendensen:
Geschiedenis publiekrecht, strafrecht, arbeidsrecht, …
- De ‘grand narrative’ wordt ondergraven
Het verhaal is genuanceerder en daar zijn we vandaag meer en meer mee bezig, de
geschiedenis van het recht is niet enkel de geschiedenis van het privaatrecht
- Rechtshistorici gaven voorkeur aan studie van privaatrecht, ten nadele van andere takken
Integratie van common law en continentale rechtstradities (bijvoorbeeld door kolonisatie)
- Voorliefde rechtshistorici heeft bijgedragen tot verzwaarlozing van common law – traditie
Minder Europa: globale rechtsgeschiedenis
- Niet – Westerse wereld werd in een passieve rol geduwd
- Meer aandacht voor invloed van het niet – Westerse recht
- Voorbeeld: doctrine van slavernij
Ook meer Europa: nu ook bijvoorbeeld Portugal en Spanje
Meer geschiedenis van moderne privaatrecht
Meer aandacht voor de praktijk van het recht
- De studie van het geleerde recht is veel minder belangrijk
- Meer aandacht aan hoe mensen het recht beleven en het maken
, Reflectievragen tekst:
Welke schaniermomenten voor de vroege Europese rechtsgeschiedenis worden in de tekst
door de auteur aangereikt?
Hoe verschilde volgens de auteur de receptie van het Romeinse recht in Frankrijk, de Duitse
gebieden en in Engeland?
Welke elementen en regio’s is men in het standaardgarantieperiode van de Europese
rechtsgeschiedenis vergeten?
Welke rol heeft de Duitse intellectuele en institutionele context gespeeld in het tot stand
komen van dit narratief?
