Psychology, law and
criminal justice
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Introductie: Mythes in legal psychology..........................................................................1
1. Onderzoek naar….....................................................................................................................................1
2. Rechtspsychologie: Psychologie en recht.......................................................................................2
3. Actualiteit...................................................................................................................................................3
4. Projecten rond onterechte veroordelingen.....................................................................................4
5. Enkele zaken waarbij het misging.....................................................................................................5
5.1. Steve Titus (1980).........................................................................................................................5
5.2. Paul Ingram (1988).......................................................................................................................5
5.3. Central Park Joggers (1989)......................................................................................................6
6. Experimenteel onderzoek / Experimental research.....................................................................6
7. Geschiedenis van psychologie en recht...........................................................................................7
8. Mythen?...................................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2: Validity and reliability of testimony...............................................................................13
1. Validiteit en betrouwbaarheid / Validity and reliability...........................................................14
2. De functie / werking van het geheugen........................................................................................16
2.1. Geheugenstadia...........................................................................................................................16
2.2. Vorm van het geheugen............................................................................................................17
2.2.1. Short-term memory / working memory......................................................................17
2.2.2. Long-term memory...........................................................................................................18
2.3. Principes van het geheugen....................................................................................................20
3. Verschillende manieren om informatie op te halen..................................................................21
4. Verschillende manieren om informatie te vergeten..................................................................21
5. Photographic memory.........................................................................................................................23
6. Verschillende manieren om informatie beter te onthouden..................................................23
7. Validity and reliability conclusions.................................................................................................24
Hoofdstuk 3: Invalidity and unreliability.................................................................................................25
1. Some cases.............................................................................................................................................25
2. False memory / valse herinnering...................................................................................................27
2.1. Soorten valse herinneringen....................................................................................................27
2.1.1. Suggestie-geÏnduceerde valse herinneringen.........................................................27
3.1.1. Spontane valse herinneringen.......................................................................................28
3.2. Verschillende factoren die het implanteren van valse herinneringen kunnen
beïnvloeden...........................................................................................................................................29
3.2.1. Implausibel...........................................................................................................................29
3.2.2. Negativiteit...........................................................................................................................29
3.2.3. Geen kennis / scriptkennis..............................................................................................30
3.3. Prevalentie valse herinneringen.............................................................................................31
3.4. Drie theorieën die valse herinneringen verklaren............................................................31
2
, 3.4.1. Fuzzy Trace Theorie (Brainerd en Reyna)..................................................................31
3.4.2. Associative Activation Theory (Howe en Otgaar)...................................................32
3.4.3. Source Monitoring (Marcia Johnson)............................................................................32
3.5. De ontwikkeling van valse herinneringen...........................................................................33
4. False Eyewitness Identification........................................................................................................35
5. Criminologische psychologen in de rechtbank...........................................................................37
6. Geheugen in het echte leven............................................................................................................39
7. Waarom is geheugen belangrijk in de rechtszaal en criminologische psychologie.......39
Hoofdstuk 4: The science behind repressed memory and its relevance to psychology and
law.......................................................................................................................................................................41
1. Repressed memories and the memory wars...............................................................................43
1.1. Verdrongen en hervonden herinneringen...........................................................................43
1.2. Memory wars................................................................................................................................49
2. Heropleving van the memory wars................................................................................................50
2.1. Aanvallen op ‘valse herinneringen - onderzoek’..............................................................50
2.1.1. False memory......................................................................................................................50
2.1.2. Valse herinnering - implantatie methode..................................................................50
2.1.3. Who is susceptible?..........................................................................................................51
2.1.4. False memory attacks.......................................................................................................52
2.2. Geloven in verdrongen geheugen.........................................................................................55
2.3. Dissociative amnesia = repressed memory........................................................................57
2.4. Therapie, psychopathologie en valse herinneringen.......................................................60
2.4.1. Reports of recovered memories in therapy...............................................................60
2.4.2. Therapy and repressed memory...................................................................................61
2.4.3. Psychopathology and false memory...........................................................................62
2.5. Memory wars in the courtroom..............................................................................................63
3. Good news - How to correct beliefs in repressed memory...................................................64
4. Conclusie.................................................................................................................................................65
Hoofdstuk 5: Valse bekentenissen............................................................................................................66
1. Enkele zaken...........................................................................................................................................66
2. Waar hebben verdachten recht op tijdens een verhoor?........................................................67
3. Counter-strategies van verdachten................................................................................................67
4. Hoe moet het niet.................................................................................................................................68
4.1. Accusatory-style..........................................................................................................................68
4.2. Marteling........................................................................................................................................70
5. Valse bekentenissen............................................................................................................................70
5.1. Cumulative disadvantage framework..................................................................................71
5.2. Het idee van bekentenissen.....................................................................................................72
5.2.1. Bekentenissen in religie...................................................................................................72
5.2.2. Bekentenissen in therapie...............................................................................................72
3
, 5.2.3. Bekentenissen in de rechtbank.....................................................................................72
6. Leugens detecteren.............................................................................................................................73
7. Miranda-rights.......................................................................................................................................74
8. Type verklaringen.................................................................................................................................74
8.1. Wanneer / waarom bekennen mensen?..............................................................................75
8.2. Typen valse bekentenissen......................................................................................................75
8.2.1. Vrijwillige valse bekentenissen.....................................................................................75
8.2.2. Compliant valse bekentenissen....................................................................................75
8.2.3. Geïnternaliseerde valse bekentenissen......................................................................76
9. Ontlokken van valse bekentenissen in het lab...........................................................................76
10. Persoonlijkheidstrekken en valse bekentenissen....................................................................78
10.1. Suggestibility: Gusjonsson Suggestibility Scale............................................................78
10.2. Compliance: Gudjonsson Compliance Scale...................................................................78
10.3. The link between suggestibility, compliance and false memories..........................79
Hoofdstuk 6: het interviewen van getuigen en verdachten..............................................................80
Deel 1: Het interviewen van getuigen.....................................................................................................80
1. Foute verklaringen in ooggetuigen.................................................................................................80
1.1. Variabelen die de verklaring van ooggetuigen kunnen beïnvloeden.........................80
1.2. Methoden om beïnvloeding van verklaringen te onderzoeken....................................81
1.2.1. Memory conformity...........................................................................................................81
1.2.2. Crashing memories............................................................................................................82
2. Het interviewen van ooggetuigen: cognitieve interview - Fisher en Geiselman.............83
2.1. Cognitieve interview: verschillende technieken................................................................85
2.2. Onderzoek over het cognitieve interview............................................................................86
2.2.1. Werkt het cognitief interview en wordt het gebruikt?..........................................86
2.2.2. Beschermt het tegen misinformatie?...........................................................................86
2.2.3. Hoe effectief is het cognitieve interview....................................................................87
2.3. Limitaties cognitieve interview...............................................................................................88
3. Het interviewen van ooggetuigen: Self-administered interview (SAI) - Gabbert en
Collega’s.......................................................................................................................................................88
3.1. Onderzoek over SAI....................................................................................................................88
3.1.1. Beschermt SAI tegen misinformatie............................................................................89
3.1.2. Wat gebeurt er als SAI toch later wordt gegeven.................................................90
3.1.3. SAI is unaffected by stress.............................................................................................90
4. Het interviewen van ooggetuigen: Timeline interview - Hope, Mullis & Gabbert..........92
Deel 2: Het interviewen van verdachten.................................................................................................92
5. Information gathering interview protocollen..............................................................................93
5.1. PEACE-model...............................................................................................................................93
5.2. Scharff-techniek - Hans Scharff.............................................................................................94
5.2.1. Algemene strategieën......................................................................................................95
4
, 5.2.2. Specifieke tactieken...........................................................................................................95
5.3. Strategic Use of Evidence (SUE)............................................................................................95
5.3.1. Doel van SUE......................................................................................................................95
5.3.2. Theoretische basis.............................................................................................................96
5.3.3. Praktische toepassing.......................................................................................................96
6. Interviewen , suggestibiliteit en valse herinneringen...............................................................97
7. Toekomstperspectief: de Méndez-principes................................................................................97
8. Samenvatting.........................................................................................................................................98
9. Challenges: Interviewing and culture............................................................................................98
Hoofdstuk 7: De effecten van liegen op het geheugen...................................................................102
1. Introductie.............................................................................................................................................102
2. Leugendetectie: Kan men leugens herkennen?.......................................................................102
2.1. Niet-verbale leugendetectie.................................................................................................103
2.2. Verbale leugendetectie..........................................................................................................104
2.2.1. Criteria-Based Content Analysis (CBCA)...............................................................104
2.2.2. Reality Monitoring (RM)................................................................................................105
2.2.3. Scientific Content Analysis (SCA)..............................................................................106
2.2.4. Verifiability Approach (VA)..........................................................................................106
3. Fysiologische methoden van leugendetectie...........................................................................107
3.1.1. De polygraaf.....................................................................................................................107
3.1.2. Concealed Information Test (CIT)..............................................................................107
4. Liegen en de betrouwbaarheid van getuigenissen.................................................................108
5. Memory and deception framework..............................................................................................109
5.1. Omission......................................................................................................................................109
5.2. Commission................................................................................................................................109
5.3. Typen leugens en hun effect op het geheugen..............................................................109
6. Studies naar verschillende vormen van misleiding................................................................111
6.1. Valse ontkenningen/False denials......................................................................................111
6.2. Feigning amnesia......................................................................................................................111
6.3. Fabrication...................................................................................................................................111
Hoofdstuk 8: Gastcolleges........................................................................................................................113
1. The Impact of False Denials on Memory Based Testimony - Charlotte A. Bücken.....113
1.1. Inleiding: waarom valse ontkenningen relevant zijn....................................................113
1.2. Waarom ontkennen mensen feiten in de rechtbank.....................................................113
1.2.1. Hoe vaak komen valse ontkenningen voor.............................................................113
1.2.2. Wat betekent dit voor getuigenis..............................................................................114
1.2.3. Hoe moeten we omgaan met ontkenningen in de rechtbank..........................114
1.3. Conclusie.....................................................................................................................................114
2. The effects of Fabrication on Memory - Paul Riesthuis........................................................114
2.1. Inleiding: waarom fabricage relevant is............................................................................114
5
, 2.2. Het geheugen als puzzel: weglating en commissie......................................................115
2.3. Bedrog en types misleiding...................................................................................................115
2.4. Empirisch onderzoek naar fabricage..................................................................................115
2.4.1. Vragenlijstonderzoek: Liegen en geheugen...........................................................115
2.4.2. Het gedwongen fabricage-effect...............................................................................116
2.4.3. Gestimuleerd liegen en geheugen............................................................................117
2.4.4. Het creëren van een vals alibi.....................................................................................117
2.4.5. Praktische relevantie......................................................................................................118
2.5. Conclusie.....................................................................................................................................119
3. Onze eigen leugens geloven: zelfbedrog - Mara Moldoveanu...........................................119
3.1. Inleiding: Wat is zelfbedrog..................................................................................................119
3.2. Oorsprong van het concept zelfbedrog............................................................................119
3.2.1. Freud en het klassieke perspectief............................................................................119
3.2.2. Hedendaagse perspectieven.......................................................................................120
3.3. Belief and recollection - Nested constructs.....................................................................120
3.4. Definitie van zelfbedrog.........................................................................................................120
3.5. Motivaties voor zelfbedrog....................................................................................................120
3.5.1. Interne (intrapersoonlijke) motivaties.......................................................................121
3.5.2. Externe (interpersoonlijke) motivaties......................................................................121
3.6. Soorten zelfbedrog..................................................................................................................121
3.6.1. Gedragsmatige zelfmisleiding....................................................................................121
3.6.2. Zelfbedrog van houding, handelen of reactie........................................................122
3.7. Componenten van zelfbedrog..............................................................................................122
3.7.1. Negatieve component: ontkenning...........................................................................122
3.7.2. Positieve component: verbetering.............................................................................122
3.8. Van anekdotes naar alledaagse voorbeelden: empirisch surveyonderzoek.........122
3.9. Beïnvloedt zelfbedrog het geheugen voor gebeurtenissen.......................................123
3.9.1. Theoretische mechanismen.........................................................................................123
3.9.2. Experimentele studie.....................................................................................................123
3.10. Conclusie...................................................................................................................................123
Hoofdstuk 9: Het interviewen van kinderen en adolescenten......................................................125
1. Enkele zaken........................................................................................................................................125
2. Kinderen en trauma...........................................................................................................................127
3. Bijkomend probleem.........................................................................................................................130
4. Interviewen van een kind................................................................................................................130
4.1. The National Institute of Child Health and Human Development (NICHD).........131
4.2. Soorten interviewvragen........................................................................................................132
4.3. Handleiding NICHD.................................................................................................................133
4.3.1. Introductie..........................................................................................................................133
4.3.2. Rapport Building.............................................................................................................133
6
, 4.3.3. Recall memory + recognition memory.....................................................................133
4.4. Effectiviteit van het protocol.................................................................................................135
4.4.1. Percentage of interviewer Utterance Types in Protocol and Non-protocol
interviews: Israël..........................................................................................................................135
4.4.2. Percentage of detail elicited using utterance type: Israël..................................135
4.4.3. Situatie in Nederland.....................................................................................................136
4.4.4. Situatie in andere landen..............................................................................................137
HOOFDSTUK 10: GETUIGE-DESKUNDIGE WERK EN BIASES...................................................138
1. Getuige deskundige werk...............................................................................................................138
1.1. Wat doet een getuige-deskundige?...................................................................................138
1.2. Rechtspsycholoog....................................................................................................................138
1.3. Experts in de zaal.....................................................................................................................138
2. Deskundigenrapport: Hoe schrijf je als rechtspsycholoog een rapport?.........................139
3. Biases.....................................................................................................................................................140
3.1. Biases door kennis...................................................................................................................141
3.2. Biases door externe invloeden (context) en verwachtingen......................................142
3.2.1. Anchoring effects............................................................................................................142
3.2.2. Role effects........................................................................................................................142
3.2.3. Conformity effects...........................................................................................................143
3.2.4. Experimenter effects......................................................................................................143
4. Biases in de rechtspsychologie.....................................................................................................144
4.1. Forensic confirmation bias.....................................................................................................144
4.2. Allegiance bias..........................................................................................................................146
4.3. Biases in forensic science.......................................................................................................147
4.4. Biases bij rechtspsychologen...............................................................................................147
5. Mogelijke oplossingen voor biases..............................................................................................148
5.1. Blind testen................................................................................................................................148
5.2. Evidence-based methoden in de rechtbank....................................................................149
5.2.1. Database van getuige-deskundigen.........................................................................150
5.2.2. Commissies die naar speciale zaken kijken............................................................151
5.2.3. Opstellen van criteria in de rechtbank voor de toelaatbaarheid van
deskundigen..................................................................................................................................151
5.3. Alternatieve scenario’s...........................................................................................................152
5.4. Linear Sequential Unmasking...............................................................................................153
6. Enkele zaken........................................................................................................................................153
7. Conclusie..............................................................................................................................................153
Gastcolleges..................................................................................................................................................154
1. Investigative interview with child victims of violent crimes in Chile................................154
1.1. Why a law to protect children..............................................................................................154
1.2. What do we have today?.......................................................................................................154
7
, 1.3. Challenges..................................................................................................................................156
2. Investigative interviewing for traffic accidents (Indonesia).................................................156
2.1. Traffic accidents........................................................................................................................156
2.2. Scoping review..........................................................................................................................156
2.3. Research of in indonesia........................................................................................................156
2.3.1. Cognitive interview.........................................................................................................156
Podcast/video: West Memphis three.....................................................................................................157
8
,Hoofdstuk 1: Introductie: Mythes in legal
psychology
1. Onderzoek naar…
→ Het vak lijkt op het vak criminologische psychologie, maar we focussen op “psychologie
binnen het strafrechtelijk systeem”.
● We gaan in op het belang van rechtspsychologie in het strafrechtelijk systeem.
● Een gebrek aan kennis over psychologie in de rechtszaal kan desastreuze gevolgen
hebben.
● Een belangrijk fenomeen: Onrechtmatige veroordelingen (wrongful convictions)
→ Nieuws:
● bv. Man heeft 50 jaar onschuldig vastgezeten, door onrechtmatige veroordeling
door onder andere: 'Racial bias’
● bv. 3 mannen hebben 30 jaar onschuldig vastgezeten, door onrechtmatige
veroordeling door onder andere: Een valse bekentenis. Ze hebben misdaad bekend
die ze niet hebben gepleegd.
● bv. 6 ooggetuigen hebben een foute moordenaar geïdentificeerd in een line-up.
Dit kan ook leiden tot een onrechtmatige veroordeling.
● bv. De manier waarop mensen worden verhoord kan ook leiden tot onrechtmatige
veroordelingen. Verdachten verhoren zijn vaak fout uitgevoerd.
● bv. In Nederland was recent een onrechtmatige veroordeling, in de Rosmalense
flatmoord. Dit door onder andere: Het onvoorwaardelijk geloof in een expert. Het
was eigenlijk een zelfmoord.
● Ook in België loopt het mis:
○ bv. Een leugendetectortest wordt gebruikt in de rechtszaal als bewijs, ook al
is het bewezen dat het pseudo-wetenschap is.
○ bv. In België bestaan onrechtmatige veroordelingen niet, als je onschuldig
vastzit is het bijna onmogelijk om vrij te komen. Er zijn nog geen gekende
onrechtmatige veroordelingen in België.
→ Cell (Criminological and Experimental Legal Psychology Lab) = Het onderzoek dat ze
doen heeft te maken met psychologie, waarbij ze de criminologie en het recht ook in acht
nemen.
● Een groot deel van hun onderzoek is experimenteel van aard, weldegelijk een labo-
ruimte (eerste keer in de geschiedenis)
● Er zijn vele zaken waarin verklaringen van getuigen, verdachten, slachtoffers,.. het
belangrijkste bewijs. Er is geen hard bewijs (bv. DNA, kogels,..)
● Visie van het lab:
1) Onderwijs (bv. aan studenten criminologie)
1
, 2) Onderzoek naar verschillende thema's:
- Betrouwbaarheid van verklaringen
- Ondervraging en interviewen
- Trauma en getuigenissen (bv. trauma kan een invloed hebben op
getuigenissen
- Cognitieve vooringenomenheid (biases) (bv. vooroordelen hebben
een effect op onze beslissingen)
3) Training (bv. aan politie, immigratie, rechters,...)
4) Zaaksonderzoek: Getuigendeskundige voor rechtbank, politie,.. (bv.
rechtspsycholoog die helpt in de rechtszaal)
- Wat weten we over die interpretaties? Hoe kan de accuraatheid van
interpretaties worden verbeterd?
2. Rechtspsychologie: Psychologie en recht
● Onderzoek naar psychologische / gedragsmatige fenomenen die relevant zijn in de
criminologie, rechtbank, forensische context,..
● Zeer divers gebied, verschillende thema's:
○ Interviewen van verdachten, getuigen, en slachtoffers
○ Detectie van leugens/bedrog
○ Beslissingen die professionals maken (bv. politie, rechters, advocatuur,..)
○ Verklaringen van verdachten, getuigen, en slachtoffers en de
betrouwbaarheid van getuigenissen
○ …
● Het is een wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe bewijs (bv.
verklaringen, getuigenverklaringen,..) geïnterpreteerd wordt.
→ Verschillen tussen Psychology / Psychologie en Law / Wet
Psychologie Recht
Scientific method / Wetenschappelijke A priori method / A priori methoden =
methode worden gebruikt om iets te worden gebruikt om iets te bestuderen (bv.
bestuderen (bv. experimenten, studies) = logica, redeneren)
experimenten
Prospective / prospectief: Naar de Retrospective / retrospectief = terugkijken
toekomst gericht → Hoe kan onderzoek of naar wat al gebeurd is
verhoor accurater worden?
Nomothetic / Nomothetisch= Algemene Idiographic / ideografisch (specific case) =
principes die voor iedereen gelden Toepassing van algemene principes op een
2
criminal justice
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Introductie: Mythes in legal psychology..........................................................................1
1. Onderzoek naar….....................................................................................................................................1
2. Rechtspsychologie: Psychologie en recht.......................................................................................2
3. Actualiteit...................................................................................................................................................3
4. Projecten rond onterechte veroordelingen.....................................................................................4
5. Enkele zaken waarbij het misging.....................................................................................................5
5.1. Steve Titus (1980).........................................................................................................................5
5.2. Paul Ingram (1988).......................................................................................................................5
5.3. Central Park Joggers (1989)......................................................................................................6
6. Experimenteel onderzoek / Experimental research.....................................................................6
7. Geschiedenis van psychologie en recht...........................................................................................7
8. Mythen?...................................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2: Validity and reliability of testimony...............................................................................13
1. Validiteit en betrouwbaarheid / Validity and reliability...........................................................14
2. De functie / werking van het geheugen........................................................................................16
2.1. Geheugenstadia...........................................................................................................................16
2.2. Vorm van het geheugen............................................................................................................17
2.2.1. Short-term memory / working memory......................................................................17
2.2.2. Long-term memory...........................................................................................................18
2.3. Principes van het geheugen....................................................................................................20
3. Verschillende manieren om informatie op te halen..................................................................21
4. Verschillende manieren om informatie te vergeten..................................................................21
5. Photographic memory.........................................................................................................................23
6. Verschillende manieren om informatie beter te onthouden..................................................23
7. Validity and reliability conclusions.................................................................................................24
Hoofdstuk 3: Invalidity and unreliability.................................................................................................25
1. Some cases.............................................................................................................................................25
2. False memory / valse herinnering...................................................................................................27
2.1. Soorten valse herinneringen....................................................................................................27
2.1.1. Suggestie-geÏnduceerde valse herinneringen.........................................................27
3.1.1. Spontane valse herinneringen.......................................................................................28
3.2. Verschillende factoren die het implanteren van valse herinneringen kunnen
beïnvloeden...........................................................................................................................................29
3.2.1. Implausibel...........................................................................................................................29
3.2.2. Negativiteit...........................................................................................................................29
3.2.3. Geen kennis / scriptkennis..............................................................................................30
3.3. Prevalentie valse herinneringen.............................................................................................31
3.4. Drie theorieën die valse herinneringen verklaren............................................................31
2
, 3.4.1. Fuzzy Trace Theorie (Brainerd en Reyna)..................................................................31
3.4.2. Associative Activation Theory (Howe en Otgaar)...................................................32
3.4.3. Source Monitoring (Marcia Johnson)............................................................................32
3.5. De ontwikkeling van valse herinneringen...........................................................................33
4. False Eyewitness Identification........................................................................................................35
5. Criminologische psychologen in de rechtbank...........................................................................37
6. Geheugen in het echte leven............................................................................................................39
7. Waarom is geheugen belangrijk in de rechtszaal en criminologische psychologie.......39
Hoofdstuk 4: The science behind repressed memory and its relevance to psychology and
law.......................................................................................................................................................................41
1. Repressed memories and the memory wars...............................................................................43
1.1. Verdrongen en hervonden herinneringen...........................................................................43
1.2. Memory wars................................................................................................................................49
2. Heropleving van the memory wars................................................................................................50
2.1. Aanvallen op ‘valse herinneringen - onderzoek’..............................................................50
2.1.1. False memory......................................................................................................................50
2.1.2. Valse herinnering - implantatie methode..................................................................50
2.1.3. Who is susceptible?..........................................................................................................51
2.1.4. False memory attacks.......................................................................................................52
2.2. Geloven in verdrongen geheugen.........................................................................................55
2.3. Dissociative amnesia = repressed memory........................................................................57
2.4. Therapie, psychopathologie en valse herinneringen.......................................................60
2.4.1. Reports of recovered memories in therapy...............................................................60
2.4.2. Therapy and repressed memory...................................................................................61
2.4.3. Psychopathology and false memory...........................................................................62
2.5. Memory wars in the courtroom..............................................................................................63
3. Good news - How to correct beliefs in repressed memory...................................................64
4. Conclusie.................................................................................................................................................65
Hoofdstuk 5: Valse bekentenissen............................................................................................................66
1. Enkele zaken...........................................................................................................................................66
2. Waar hebben verdachten recht op tijdens een verhoor?........................................................67
3. Counter-strategies van verdachten................................................................................................67
4. Hoe moet het niet.................................................................................................................................68
4.1. Accusatory-style..........................................................................................................................68
4.2. Marteling........................................................................................................................................70
5. Valse bekentenissen............................................................................................................................70
5.1. Cumulative disadvantage framework..................................................................................71
5.2. Het idee van bekentenissen.....................................................................................................72
5.2.1. Bekentenissen in religie...................................................................................................72
5.2.2. Bekentenissen in therapie...............................................................................................72
3
, 5.2.3. Bekentenissen in de rechtbank.....................................................................................72
6. Leugens detecteren.............................................................................................................................73
7. Miranda-rights.......................................................................................................................................74
8. Type verklaringen.................................................................................................................................74
8.1. Wanneer / waarom bekennen mensen?..............................................................................75
8.2. Typen valse bekentenissen......................................................................................................75
8.2.1. Vrijwillige valse bekentenissen.....................................................................................75
8.2.2. Compliant valse bekentenissen....................................................................................75
8.2.3. Geïnternaliseerde valse bekentenissen......................................................................76
9. Ontlokken van valse bekentenissen in het lab...........................................................................76
10. Persoonlijkheidstrekken en valse bekentenissen....................................................................78
10.1. Suggestibility: Gusjonsson Suggestibility Scale............................................................78
10.2. Compliance: Gudjonsson Compliance Scale...................................................................78
10.3. The link between suggestibility, compliance and false memories..........................79
Hoofdstuk 6: het interviewen van getuigen en verdachten..............................................................80
Deel 1: Het interviewen van getuigen.....................................................................................................80
1. Foute verklaringen in ooggetuigen.................................................................................................80
1.1. Variabelen die de verklaring van ooggetuigen kunnen beïnvloeden.........................80
1.2. Methoden om beïnvloeding van verklaringen te onderzoeken....................................81
1.2.1. Memory conformity...........................................................................................................81
1.2.2. Crashing memories............................................................................................................82
2. Het interviewen van ooggetuigen: cognitieve interview - Fisher en Geiselman.............83
2.1. Cognitieve interview: verschillende technieken................................................................85
2.2. Onderzoek over het cognitieve interview............................................................................86
2.2.1. Werkt het cognitief interview en wordt het gebruikt?..........................................86
2.2.2. Beschermt het tegen misinformatie?...........................................................................86
2.2.3. Hoe effectief is het cognitieve interview....................................................................87
2.3. Limitaties cognitieve interview...............................................................................................88
3. Het interviewen van ooggetuigen: Self-administered interview (SAI) - Gabbert en
Collega’s.......................................................................................................................................................88
3.1. Onderzoek over SAI....................................................................................................................88
3.1.1. Beschermt SAI tegen misinformatie............................................................................89
3.1.2. Wat gebeurt er als SAI toch later wordt gegeven.................................................90
3.1.3. SAI is unaffected by stress.............................................................................................90
4. Het interviewen van ooggetuigen: Timeline interview - Hope, Mullis & Gabbert..........92
Deel 2: Het interviewen van verdachten.................................................................................................92
5. Information gathering interview protocollen..............................................................................93
5.1. PEACE-model...............................................................................................................................93
5.2. Scharff-techniek - Hans Scharff.............................................................................................94
5.2.1. Algemene strategieën......................................................................................................95
4
, 5.2.2. Specifieke tactieken...........................................................................................................95
5.3. Strategic Use of Evidence (SUE)............................................................................................95
5.3.1. Doel van SUE......................................................................................................................95
5.3.2. Theoretische basis.............................................................................................................96
5.3.3. Praktische toepassing.......................................................................................................96
6. Interviewen , suggestibiliteit en valse herinneringen...............................................................97
7. Toekomstperspectief: de Méndez-principes................................................................................97
8. Samenvatting.........................................................................................................................................98
9. Challenges: Interviewing and culture............................................................................................98
Hoofdstuk 7: De effecten van liegen op het geheugen...................................................................102
1. Introductie.............................................................................................................................................102
2. Leugendetectie: Kan men leugens herkennen?.......................................................................102
2.1. Niet-verbale leugendetectie.................................................................................................103
2.2. Verbale leugendetectie..........................................................................................................104
2.2.1. Criteria-Based Content Analysis (CBCA)...............................................................104
2.2.2. Reality Monitoring (RM)................................................................................................105
2.2.3. Scientific Content Analysis (SCA)..............................................................................106
2.2.4. Verifiability Approach (VA)..........................................................................................106
3. Fysiologische methoden van leugendetectie...........................................................................107
3.1.1. De polygraaf.....................................................................................................................107
3.1.2. Concealed Information Test (CIT)..............................................................................107
4. Liegen en de betrouwbaarheid van getuigenissen.................................................................108
5. Memory and deception framework..............................................................................................109
5.1. Omission......................................................................................................................................109
5.2. Commission................................................................................................................................109
5.3. Typen leugens en hun effect op het geheugen..............................................................109
6. Studies naar verschillende vormen van misleiding................................................................111
6.1. Valse ontkenningen/False denials......................................................................................111
6.2. Feigning amnesia......................................................................................................................111
6.3. Fabrication...................................................................................................................................111
Hoofdstuk 8: Gastcolleges........................................................................................................................113
1. The Impact of False Denials on Memory Based Testimony - Charlotte A. Bücken.....113
1.1. Inleiding: waarom valse ontkenningen relevant zijn....................................................113
1.2. Waarom ontkennen mensen feiten in de rechtbank.....................................................113
1.2.1. Hoe vaak komen valse ontkenningen voor.............................................................113
1.2.2. Wat betekent dit voor getuigenis..............................................................................114
1.2.3. Hoe moeten we omgaan met ontkenningen in de rechtbank..........................114
1.3. Conclusie.....................................................................................................................................114
2. The effects of Fabrication on Memory - Paul Riesthuis........................................................114
2.1. Inleiding: waarom fabricage relevant is............................................................................114
5
, 2.2. Het geheugen als puzzel: weglating en commissie......................................................115
2.3. Bedrog en types misleiding...................................................................................................115
2.4. Empirisch onderzoek naar fabricage..................................................................................115
2.4.1. Vragenlijstonderzoek: Liegen en geheugen...........................................................115
2.4.2. Het gedwongen fabricage-effect...............................................................................116
2.4.3. Gestimuleerd liegen en geheugen............................................................................117
2.4.4. Het creëren van een vals alibi.....................................................................................117
2.4.5. Praktische relevantie......................................................................................................118
2.5. Conclusie.....................................................................................................................................119
3. Onze eigen leugens geloven: zelfbedrog - Mara Moldoveanu...........................................119
3.1. Inleiding: Wat is zelfbedrog..................................................................................................119
3.2. Oorsprong van het concept zelfbedrog............................................................................119
3.2.1. Freud en het klassieke perspectief............................................................................119
3.2.2. Hedendaagse perspectieven.......................................................................................120
3.3. Belief and recollection - Nested constructs.....................................................................120
3.4. Definitie van zelfbedrog.........................................................................................................120
3.5. Motivaties voor zelfbedrog....................................................................................................120
3.5.1. Interne (intrapersoonlijke) motivaties.......................................................................121
3.5.2. Externe (interpersoonlijke) motivaties......................................................................121
3.6. Soorten zelfbedrog..................................................................................................................121
3.6.1. Gedragsmatige zelfmisleiding....................................................................................121
3.6.2. Zelfbedrog van houding, handelen of reactie........................................................122
3.7. Componenten van zelfbedrog..............................................................................................122
3.7.1. Negatieve component: ontkenning...........................................................................122
3.7.2. Positieve component: verbetering.............................................................................122
3.8. Van anekdotes naar alledaagse voorbeelden: empirisch surveyonderzoek.........122
3.9. Beïnvloedt zelfbedrog het geheugen voor gebeurtenissen.......................................123
3.9.1. Theoretische mechanismen.........................................................................................123
3.9.2. Experimentele studie.....................................................................................................123
3.10. Conclusie...................................................................................................................................123
Hoofdstuk 9: Het interviewen van kinderen en adolescenten......................................................125
1. Enkele zaken........................................................................................................................................125
2. Kinderen en trauma...........................................................................................................................127
3. Bijkomend probleem.........................................................................................................................130
4. Interviewen van een kind................................................................................................................130
4.1. The National Institute of Child Health and Human Development (NICHD).........131
4.2. Soorten interviewvragen........................................................................................................132
4.3. Handleiding NICHD.................................................................................................................133
4.3.1. Introductie..........................................................................................................................133
4.3.2. Rapport Building.............................................................................................................133
6
, 4.3.3. Recall memory + recognition memory.....................................................................133
4.4. Effectiviteit van het protocol.................................................................................................135
4.4.1. Percentage of interviewer Utterance Types in Protocol and Non-protocol
interviews: Israël..........................................................................................................................135
4.4.2. Percentage of detail elicited using utterance type: Israël..................................135
4.4.3. Situatie in Nederland.....................................................................................................136
4.4.4. Situatie in andere landen..............................................................................................137
HOOFDSTUK 10: GETUIGE-DESKUNDIGE WERK EN BIASES...................................................138
1. Getuige deskundige werk...............................................................................................................138
1.1. Wat doet een getuige-deskundige?...................................................................................138
1.2. Rechtspsycholoog....................................................................................................................138
1.3. Experts in de zaal.....................................................................................................................138
2. Deskundigenrapport: Hoe schrijf je als rechtspsycholoog een rapport?.........................139
3. Biases.....................................................................................................................................................140
3.1. Biases door kennis...................................................................................................................141
3.2. Biases door externe invloeden (context) en verwachtingen......................................142
3.2.1. Anchoring effects............................................................................................................142
3.2.2. Role effects........................................................................................................................142
3.2.3. Conformity effects...........................................................................................................143
3.2.4. Experimenter effects......................................................................................................143
4. Biases in de rechtspsychologie.....................................................................................................144
4.1. Forensic confirmation bias.....................................................................................................144
4.2. Allegiance bias..........................................................................................................................146
4.3. Biases in forensic science.......................................................................................................147
4.4. Biases bij rechtspsychologen...............................................................................................147
5. Mogelijke oplossingen voor biases..............................................................................................148
5.1. Blind testen................................................................................................................................148
5.2. Evidence-based methoden in de rechtbank....................................................................149
5.2.1. Database van getuige-deskundigen.........................................................................150
5.2.2. Commissies die naar speciale zaken kijken............................................................151
5.2.3. Opstellen van criteria in de rechtbank voor de toelaatbaarheid van
deskundigen..................................................................................................................................151
5.3. Alternatieve scenario’s...........................................................................................................152
5.4. Linear Sequential Unmasking...............................................................................................153
6. Enkele zaken........................................................................................................................................153
7. Conclusie..............................................................................................................................................153
Gastcolleges..................................................................................................................................................154
1. Investigative interview with child victims of violent crimes in Chile................................154
1.1. Why a law to protect children..............................................................................................154
1.2. What do we have today?.......................................................................................................154
7
, 1.3. Challenges..................................................................................................................................156
2. Investigative interviewing for traffic accidents (Indonesia).................................................156
2.1. Traffic accidents........................................................................................................................156
2.2. Scoping review..........................................................................................................................156
2.3. Research of in indonesia........................................................................................................156
2.3.1. Cognitive interview.........................................................................................................156
Podcast/video: West Memphis three.....................................................................................................157
8
,Hoofdstuk 1: Introductie: Mythes in legal
psychology
1. Onderzoek naar…
→ Het vak lijkt op het vak criminologische psychologie, maar we focussen op “psychologie
binnen het strafrechtelijk systeem”.
● We gaan in op het belang van rechtspsychologie in het strafrechtelijk systeem.
● Een gebrek aan kennis over psychologie in de rechtszaal kan desastreuze gevolgen
hebben.
● Een belangrijk fenomeen: Onrechtmatige veroordelingen (wrongful convictions)
→ Nieuws:
● bv. Man heeft 50 jaar onschuldig vastgezeten, door onrechtmatige veroordeling
door onder andere: 'Racial bias’
● bv. 3 mannen hebben 30 jaar onschuldig vastgezeten, door onrechtmatige
veroordeling door onder andere: Een valse bekentenis. Ze hebben misdaad bekend
die ze niet hebben gepleegd.
● bv. 6 ooggetuigen hebben een foute moordenaar geïdentificeerd in een line-up.
Dit kan ook leiden tot een onrechtmatige veroordeling.
● bv. De manier waarop mensen worden verhoord kan ook leiden tot onrechtmatige
veroordelingen. Verdachten verhoren zijn vaak fout uitgevoerd.
● bv. In Nederland was recent een onrechtmatige veroordeling, in de Rosmalense
flatmoord. Dit door onder andere: Het onvoorwaardelijk geloof in een expert. Het
was eigenlijk een zelfmoord.
● Ook in België loopt het mis:
○ bv. Een leugendetectortest wordt gebruikt in de rechtszaal als bewijs, ook al
is het bewezen dat het pseudo-wetenschap is.
○ bv. In België bestaan onrechtmatige veroordelingen niet, als je onschuldig
vastzit is het bijna onmogelijk om vrij te komen. Er zijn nog geen gekende
onrechtmatige veroordelingen in België.
→ Cell (Criminological and Experimental Legal Psychology Lab) = Het onderzoek dat ze
doen heeft te maken met psychologie, waarbij ze de criminologie en het recht ook in acht
nemen.
● Een groot deel van hun onderzoek is experimenteel van aard, weldegelijk een labo-
ruimte (eerste keer in de geschiedenis)
● Er zijn vele zaken waarin verklaringen van getuigen, verdachten, slachtoffers,.. het
belangrijkste bewijs. Er is geen hard bewijs (bv. DNA, kogels,..)
● Visie van het lab:
1) Onderwijs (bv. aan studenten criminologie)
1
, 2) Onderzoek naar verschillende thema's:
- Betrouwbaarheid van verklaringen
- Ondervraging en interviewen
- Trauma en getuigenissen (bv. trauma kan een invloed hebben op
getuigenissen
- Cognitieve vooringenomenheid (biases) (bv. vooroordelen hebben
een effect op onze beslissingen)
3) Training (bv. aan politie, immigratie, rechters,...)
4) Zaaksonderzoek: Getuigendeskundige voor rechtbank, politie,.. (bv.
rechtspsycholoog die helpt in de rechtszaal)
- Wat weten we over die interpretaties? Hoe kan de accuraatheid van
interpretaties worden verbeterd?
2. Rechtspsychologie: Psychologie en recht
● Onderzoek naar psychologische / gedragsmatige fenomenen die relevant zijn in de
criminologie, rechtbank, forensische context,..
● Zeer divers gebied, verschillende thema's:
○ Interviewen van verdachten, getuigen, en slachtoffers
○ Detectie van leugens/bedrog
○ Beslissingen die professionals maken (bv. politie, rechters, advocatuur,..)
○ Verklaringen van verdachten, getuigen, en slachtoffers en de
betrouwbaarheid van getuigenissen
○ …
● Het is een wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe bewijs (bv.
verklaringen, getuigenverklaringen,..) geïnterpreteerd wordt.
→ Verschillen tussen Psychology / Psychologie en Law / Wet
Psychologie Recht
Scientific method / Wetenschappelijke A priori method / A priori methoden =
methode worden gebruikt om iets te worden gebruikt om iets te bestuderen (bv.
bestuderen (bv. experimenten, studies) = logica, redeneren)
experimenten
Prospective / prospectief: Naar de Retrospective / retrospectief = terugkijken
toekomst gericht → Hoe kan onderzoek of naar wat al gebeurd is
verhoor accurater worden?
Nomothetic / Nomothetisch= Algemene Idiographic / ideografisch (specific case) =
principes die voor iedereen gelden Toepassing van algemene principes op een
2
