Samenvatting Biologie van de mens | Biochemie | Hogeschool Gent | 2025/26

Biologie van de mens
Biochemie (p.43 + 47)

Hoofdstuk 1: oorsprong van het leven

-Vroeger

=men dacht dat ‘leven’ overal zomaar kon ontstaan uit het niets

-Nu

=oceanen, landschappen, planten, dieren & mensen zijn opgebouwd uit e-,
p+, n0 en een grote leegte

Hoe kunnen dode deeltjes ‘leven’ vormen?

 Geboorte heelal na oerknal ca. 15 miljard jaar geleden
1/ Gravitatiekracht + vorming waterstofgas
2/ Bolvormige wolken  enorme toename T & druk
3/ Nucleaire reacties (kernfusie)  ontstaan lichtgevende ster (zon)
4/ H2  He  …  C, N, O2, Fe
5/ Ster sterft  elementen komen in omgeving
6/ Ontstaan nieuwe sterren & planeten

CONCLUSIE: we zijn opgebouwd uit sterrenstof

-Enkele feiten

 Ontstaan zon, aarde: ca. 4,6 miljard jaar geleden
 Ontstaan oceanen

1/ Aarde heeft ideale samenstelling & optimale afstand tot zon

2/ Kokende massa koelt af, condensatie van water

3/ Oceanen ontstaan (=dunne oersoep)

Opm. Miller-Urey experiment

(Stanley Miller & Harold Urey)

Uitgangspunt: aantonen dat onder
bepaalde omstandigheden, complexe
Az spontaan kunnen ontstaan

Aanwijzing voor hoe leven op aarde
uit anorganische stoffen (oersoep) kan
zijn ontstaan

Synthese van voorlopercellen

1/ Complexe moleculen polymeriseren tot macromoleculen

,2/ Ontstaan van membranen, enzymen, DNA, RNA

3/ ontstaan LUCA ‘Last Universal Common Ancestor’ of voorlopercel

=voorouder van alle leven op aarde

-Celtheorie

Wat is een cel?

 Bouwstenen van alle planten & dieren
 Uitdrukken hoe we opgebouwd zijn als organisme

Leven= iets wat bestaat uit cellen

 Kleinste functionerende eenheden van leven
 Gevormd door deling van eerder bestaande cellen
 Weefsel: collectie aan cellen
 In elke cel wordt homeostase gehandhaafd

=behoud van dezelfde toestand, stabiele & rustige sfeer in cel

1/ Ontstaan prokaryote cellen

Domineerden evolutionaire geschiedenis van 3,5-2,0 miljard jaar
geleden

2/ Daarna ontstaan eukaryote cellen

2,1 miljard jaar geleden

Uit ‘symbiose’ van verschillende prokaryoten (endosymbiose)

Prokaryote cel (geen Eukaryote cel (wel kern)
kern)
Dierlijke cel Plantencel




Oudste fossielen: 3,7 Oudste fossielen: 2,5 miljard jaar oud
miljard jaar oud


-Endosymbiose

,=mitochondriën & chloroplasten in eukaryote cel zijn resultaat van ‘endo’
symbiose van bacteriën in LUCA

1/ LUCA cel at prokaryote cel op

2/ Porkaryote cel vervulde zijn eigen functies in LUCA cel

3/ Ontstaan eukaryote cel uit prokaryote cel

-Multicellulariteit (ca. 1,5 miljard jaar geleden)

=organismen die uit meerdere cellen bestaan i.p.v. één cel

-Cambrium periode (ca. 0,5 miljard jaar geleden)

=explosieve evolutie van dieren = ontstaan veel soorten

-Oorsprong mens

 Homo Sapiens (200.000 jaar geleden)
 Homo neanderthalensis (200.000- 30.000 jaar geleden)
 Eerste mensapen (ca. 7 miljoen jaar geleden)
 Voetsporen Australopithecus in vulkanische aslaag Tanzania (ca. 3
miljoen jaar geleden)
 Ontdekking Ötzi in 1991 in Öztal, H.Sapiens (5300 jaar oud)

Genetisch niet veel verschillen met nu…

CONCLUSIE: we zitten ‘gevangen’ in een genoom van miljoenen jaren
oud

=onze genetica is exact dezelfde als iemand van 300.000 jaar geleden

Opm. Verandering van dieet doorheen de tijd!  Obesitas

Welk organisme is het oudste?

Amber (100.000 jaar) > boom (4800 jaar) > Groenlandse haai (400 jaar)




CONCLUSIE: bepaalde organismen kunnen heel oud worden

-Onderzoek oud DNA

HOE? DNA blijft heel lang bewaard  verbanden tussen verschillende
organismen bekijken

, -RNA & DNA

Startpunt: RNA i.p.v. DNA was hoogstwaarschijnlijk het 1e genetische
materiaal

MAAR: DNA is standaard geworden van RNA

Waarom?

RNA breekt makkelijk af i.v.m. DNA  Bescherming kern? 
Overschakeling naar DNA

Resultaat:

Systeem waar DNA veilig in kern zit & RNA gebruikt om eiwitten te maken

Er zijn 3 domeinen & meer dan 5 rijken

-3 domeinen

 Bacteriën
 Archaea
 Eukarya

-5 rijken

1/ Eukaryoten

 Planten
 Schimmels (fungi)
 Dieren
 Protisten

2/ Prokaryoten

 Bacteriën (monera)
 Archaea (monera)

Eukaryoten: planten & dieren Prokaryoten: bacteriën
Bevatten geen gespecialiseerde Bevatten geen organellen
organellen (compartimenten)
DNA ligt in kern (en deels in Hebben geen kern, DNA los in
mitochondriën) cytoplasma van cel
Ongeveer 10-20 µm groot Ongeveer 1 µm groot


-De prokaryote cel

Bouw van de prokaryote cel

 Pili