RECHTSSOCIOLOGIE
Jonathan Bernaerts
Luna Verheyen
Bachelor 1 – Universiteit Antwerpen
,INHOUDSOPGAVE
Aanpak ......................................................................................................................................... 8
Hoorcollege RS1 ............................................................................................................................. 9
inhoud - Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie?.......................................................................................9
Basisvragen als sleutels bij hoofdstuk 1 .............................................................................................9
1.1. Inleiding .............................................................................................................................9
1. Waarover gaat rechtssociologie? ...............................................................................................9
1.1 Methode.................................................................................................................... 10
1.2 perspectief ................................................................................................................. 16
WAAROVER GAAT RECHTSSOCIOLOGIE? – Samenvatting....................................................................... 19
2. Waarom rechtssociologie? ...................................................................................................... 19
1) Academisering van de rechtenstudie ................................................................................. 20
2) Maatschappelijke ontwikkelingen en het recht ................................................................... 20
3) Professionele ontwikkelingen: (evoluties binnen de juridische beroepen) .............................. 21
4) meerwaarde voor de rechtspraktijk: concrete voorbeelden voor juridische beroepen ............. 21
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: advocaat........................................................................... 22
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: rechtshulp ........................................................................ 22
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: rechter ............................................................................. 22
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: ambtenaar justitieel beleid ................................................. 23
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: bedrijfsjurist ...................................................................... 23
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: wetgever .......................................................................... 24
2. Waarom rechtssociologie? .................................................................................................. 24
3. Situering van de rechtssociologie ......................................................................................... 24
4. conclusie .......................................................................................................................... 25
Hoorcollege RS2 ............................................................................................................................27
Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie? ................................................................................................. 27
1.2. “Het belang van de sociologie voor de beoefening van het recht” (Koen Raes) ........................... 27
[1.2.] 1. De pleinvrees van juristen .............................................................................................. 27
[1.2.] 2. Sire, il n’y a plus d’intellectuels ........................................................................................ 28
[1.2.] 3. Rechtenstudenten zijn niet allen studenten in het recht ..................................................... 29
[1.2.] 4. De rechtenstudie als beroepsopleiding ............................................................................. 30
[1.2.] 5. Juristen en sociologen .................................................................................................... 31
[1.2.] 6. Sociologische anti-instrumentalisme ............................................................................... 33
[1.2.] 6. sociologisch anti-instrumentalisme – voorbeelden ......................................................... 33
[1.2.] 6. sociologisch anti-instrumentalisme – voorbeelden ......................................................... 37
A. (Rechts)sociologische evaluatie van wetgeving ................................................................... 37
B. Voorwaarden voor doorwerking van rechtsnorm in de praktijk ............................................. 37
C. Sociologische mobiliseringtheorieën .............................................................................. 38
D. Sociologische handhavingstheorieën ................................................................................ 38
Conclusie bij mobiliserings- en handhavingstheorieën .................................................... 39
[1.2.] 7. De marginaliteit van de (rechts)sociologie ........................................................................ 39
[...] .......................................................................................................................................... 40
[1.2.] 8, 9 en 10 - Codificatie, rechtsstatelijke theorie en consequente scheiding academische en
politieke macht ..................................................................................................................... 40
1
,Hoorcollege RS3 ............................................................................................................................41
1. Wat is rechtssociologie? ................................................................................................................ 41
1.3 Over rechtssociologie (Jean Van Houtte) ............................................................................... 41
1.4. “EEN RECHTSSOCIOLOGISCH ANALYSE VAN DE JURIDISERING VAN DE SAMENLEVING” (Koen van
Aeken) ........................................................................................................................................ 41
[1.4] 1. Inleiding ........................................................................................................................ 41
[1.4] 2. Omschrijving van juridisering ........................................................................................... 42
2. Omschrijving: symptomen ................................................................................................... 42
2. Omschrijving: domeinen van het maatschappelijk leven .......................................................... 43
2. Omschrijving: geografisch ................................................................................................ 44
2. Omschrijving: onderwijscontext ........................................................................................... 45
[1.4] 3. Cluster van determinanten .............................................................................................. 46
[1.4] 4. Dieperliggende oorzaak .................................................................................................. 47
[1.4] 5. Negatieve gevolgen ........................................................................................................ 48
[1.4] 6. Positieve gevolgen ......................................................................................................... 49
5. Negatieve gevolgen – 6. positieve gevolgen .............................................................................. 49
[1.4] 7. Leven met juridisering .................................................................................................... 49
Hoorcollege RS4 ............................................................................................................................51
Rechtsinstrumentalisme – uitbreiding ................................................................................................. 51
1. Achtergronden .................................................................................................................. 51
2. Kenmerken van rechtsinstrumentalisme ............................................................................... 51
3. Impliciete premissen van rechtsinstrumentalisme .................................................................. 52
4. Kritiek op rechtsinstrumentalisme ........................................................................................... 53
A. Algemeen ............................................................................................................................. 53
B. Commentaar op de vijf kenmerken .......................................................................................... 53
C. ONTKRACHTING VAN DE IMPLICIETE PREMISSEN ....................................................................... 54
D. Tussenconclusie .................................................................................................................... 55
5. Alternatief: de sociale werking van regels ................................................................................. 55
A. INLEIDING ............................................................................................................................ 55
B. Het semi-autonome sociale veld .............................................................................................. 57
C. voorbeelden ......................................................................................................................... 59
Voorbeeld 1 – Kledingindustrie in NY ................................................................................ 59
Voorbeeld 2 – Euthanasiewetgeving in Nederland .............................................................. 59
6. Conclusie .......................................................................................................................... 60
HOORcollege RS5 + RS6 ..................................................................................................................61
Basisvragen als sleutels bij hoofdstuk 2 ........................................................................................... 61
2.1 Inleiding .................................................................................................................................... 61
1. Het thema “wetgeving” ...................................................................................................... 61
2. Eerste rechtssociologische onderzoek over wetgeving ............................................................ 62
3. Latere rechtssociologische perspectieven .............................................................................. 63
4. Pragmatische benaderingen ................................................................................................ 66
5. Uitdagingen voor de toekomst ............................................................................................. 67
2.2 Deregulering als maatschappijvorming (Huyse) .............................................................................. 68
1. Vragen bij een debat ................................................................................................................. 68
2. De maatschappelijke probleemstelling gepreciseerd ...................................................................... 74
2
, 3. Regulering en de instrumentalisering van het recht ....................................................................... 75
4. Deregulering: de grenzen en de risico’s ........................................................................................ 78
2.3 From vision to reality: ex post evaluation of legislation (Van Aeken) .................................................. 78
A. Inleiding .................................................................................................................................. 78
B. Waarom wetsevaluatie? ............................................................................................................ 78
C. Wat is wetsevaluatie?................................................................................................................ 80
D. Actoren en institutionalisering van wetsevaluatie ......................................................................... 83
E. België en Vlaams niveau............................................................................................................. 84
F. Conclusie ................................................................................................................................. 86
G. Voorbeelden ............................................................................................................................ 86
Les RS7 .........................................................................................................................................89
0. Inleiding op formele en informele conflictbeslechting ................................................................ 89
Basisvragen als sleutels bij hoofdstuk 3 .................................................................................... 89
3.1. Inleiding ............................................................................................................................... 89
3.2. Straffen tussen rede en gevoel (K. Beyens) ................................................................................. 91
0. Inleiding .................................................................................................................................. 91
1. Straffen is meer dan het bestrijden van criminaliteit .................................................................. 92
2. De straftoemeting als betekenende sociale praktijk ................................................................... 98
In het licht van de gastles Elke Olthuis, wordt tekstonderdeel 2. niet behandeld. ......................... 98
3. Gevangenisstraf en alternatieven ............................................................................................. 98
Les RS7 – oefeningen ................................................................................................................. 100
Oefening 1 ................................................................................................................................... 100
Oefening 2 ................................................................................................................................... 100
Oefening 3 ................................................................................................................................... 101
Oefening 4 ................................................................................................................................... 101
Oefening 5 ................................................................................................................................... 101
Oefening 6 ................................................................................................................................... 102
Les RS8 ..................................................................................................................................... 103
Les RS9 ..................................................................................................................................... 116
3. Formele conflictbeslechting ...................................................................................................... 116
3.4. Civil litigation in Belgium: the reconstruction of the pyramid of legal disputes - a preliminary report
Yolande Wouters en Francis Van Loon ........................................................................................... 116
0. Inleidende opmerkingen ........................................................................................................ 116
[3.4.] 1. Inleiding [+ aanpassingen] ............................................................................................. 118
[3.4.] 2. Conceptuele beschouwingen ........................................................................................ 122
[3.4.] 3. De data ........................................................................................................................ 122
[3.4.] 4. De reconstructie van de globale piramide ....................................................................... 123
5. Voorbeelden uit Japan en VS .................................................................................................. 125
6. Verklaringen en interpretaties ................................................................................................ 127
7. Reflecties ............................................................................................................................. 128
3
,Les RS10 ................................................................................................................................... 130
Hoofdstuk 4. Dialogen: Informele conflictbeslechting ..................................................................... 131
4.1.: “Inleiding”, 205-207. ............................................................................................................. 131
1. Inleiding ................................................................................................................................ 131
2. Aandacht voor ADR weerspiegelt maatschappelijke bekommernis ........................................... 135
3. ADR wordt realistischer vanaf de jaren 1980… maar kent ook juridisering ................................. 136
4. ADR krijgt een neutralere betekenis ........................................................................................ 137
5. Wettelijk kader inzake bemiddeling ........................................................................................ 138
4.2.: Parmentier, “Mediatie, de derde weg”, 209-219. ..................................................................... 143
Inleiding ................................................................................................................................... 143
1. De vlag en de lading ............................................................................................................... 143
2. drie belangrijke uitdagingen ................................................................................................... 145
1) Proceduralisering .............................................................................................................. 145
2) Institutionalisering ............................................................................................................. 146
3) Professionalisering ............................................................................................................ 146
3. enkele maatschappelijke trends als achtergrond .................................................................... 147
4. besluit .................................................................................................................................. 147
[4.3.: Hubeau, “Wie klaagt bij de ombudsman en wat zijn de effecten van zijn werk?”, 221-242.] ....... 148
Les RS 11 ................................................................................................................................... 148
5.1. INLEIDING ............................................................................................................................. 148
A. Stereotypes .......................................................................................................................... 148
B. Juridische beroepen en professies ......................................................................................... 149
C. Onderzoek............................................................................................................................ 150
5.2. HET RECHT LEIDT TOT ALLES, ZELFS DE BALIE. EEN SOCIOGRAFIE VAN JURISTEN EN ADVOCATEN
B. HUBEAU, S. RUTTEN, J. VAN HOUTTE, S. GIBENS en M. VAN LEUVENHAEGE ............................... 152
1. De juridische beroepen: een algemeen overzicht .................................................................... 152
1.I. De rechtenopleiding ......................................................................................................... 152
1.II. Studenten en aantal afgestudeerden in de rechten ........................................................... 153
A. Groei van het aantal afgestudeerden in de rechten ........................................................... 153
B. Eerste verklaringsfactor: Vlaamse ontvoogding ................................................................ 154
C. Tweede verklaringsfactor: emancipatie van de vrouw ....................................................... 154
D. Internationalisering en globalisering ................................................................................ 154
E. Afgestudeerden in de rechten en de democratisering van het onderwijs ............................ 155
F. Diversificatie van de juristen ........................................................................................... 155
2. De diverse juridische beroepen .............................................................................................. 156
I. De advocatuur .................................................................................................................... 156
A. Organisatie .................................................................................................................... 156
B. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 157
C. Toename van het aantal advocaten ................................................................................. 158
D. Enkele ontwikkelingen i.h.b.: de vervrouwelijking ............................................................. 158
E. Enkele ontwikkelingen i.h.b.: de samenwerkingsvormen en specialisaties ......................... 159
F. Enkele ontwikkelingen i.h.b.: internationalisering en globalisering ..................................... 160
II. Het notariaat ..................................................................................................................... 160
A. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 161
B. Enkele ontwikkelingen .................................................................................................... 161
III. De magistratuur ................................................................................................................ 161
4
, A.Toegang tot het beroep .................................................................................................... 161
B. Aantal professionele magistraten .................................................................................... 162
C. Ontwikkelingen: evolutie man/vrouw verhouding ............................................................. 162
D. Lekenrechters ............................................................................................................... 162
IV. De gerechtsdeurwaarder ................................................................................................... 163
A. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 163
B. Enkele ontwikkelingen .................................................................................................... 163
V. De bedrijfsjurist ................................................................................................................. 163
A. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 163
B. Enkele ontwikkelingen .................................................................................................... 164
3. Conclusies ........................................................................................................................... 164
Les RS12 ................................................................................................................................... 166
Hoofstuk 6 Handhaving ............................................................................................................. 166
6.1. Inleiding ................................................................................................................................ 166
6.2. Handhaafbaarheid als aandachtspunt bij de totstandkoming van regelgeving Carole Billiet, Liesbet
Deben en Koen Van Aeken ............................................................................................................ 169
1. Sociaalwetenschappelijke inzichten ....................................................................................... 169
1.1. Perspectief handhavingsinstanties .................................................................................. 170
1.2. Perspectief doelgroepen ................................................................................................. 173
1.2.1. Indeling van doelgroepen .......................................................................................... 173
1.2.2. Het Semi-Autonome Sociale Veld (SASV) ................................................................... 174
1.2.3. De wet en de sociale bereidheid tot naleving .............................................................. 175
1.2.4. Compliance door bedrijven ....................................................................................... 176
1.3. Samenvattende conclusies ............................................................................................. 177
2. De Tafel van Elf (T11) ................................................................................................................. 177
situering ................................................................................................................................... 177
competenties ........................................................................................................................... 178
structuur .................................................................................................................................. 178
inhoud...................................................................................................................................... 178
kritische benadering ................................................................................................................. 181
Les RS13 ................................................................................................................................... 182
6.3. Vervormende spiegels tussen politie en gemeenschap Paul Ponsaers en Marleen Easton .......... 182
[6.3.] [Achtergrondinformatie].................................................................................................... 182
Inleiding ................................................................................................................................... 185
1. ‘Over – en underpolicing’: van groepen, niet van buurten ......................................................... 186
2. ‘Overpolicing’ van vaste (lastige) klanten ................................................................................ 187
3. ‘Underpolicing’ en verwaarlozing ............................................................................................ 188
4. Twee zijden van dezelfde medaille .......................................................................................... 189
5. Aversie tegen het COP-discours, en toch ernaar handelen ....................................................... 190
6. Relatie tussen intern vertoog en aanpak ................................................................................. 190
Les RS14 ................................................................................................................................... 192
Hoofdstuk 8. Justitie en burger ...................................................................................................... 192
8.1.: “Inleiding”, 439-441. ............................................................................................................. 192
1) Justitie .................................................................................................................................. 193
5
, 2) vertrouwen ........................................................................................................................... 193
3) Legitimiteit ............................................................................................................................ 195
4) Justitiebarometer .................................................................................................................. 198
5) Klassenjustitie ...................................................................................................................... 199
8.2.: Wyseur, L., Schoffelen, J., Vervaeke, G., Parmentier, S., Goethals, J., “Justitie onder de loep. De
publieke opinie ten aanzien van justitie”, 443-465. ......................................................................... 202
III. Methodologie van het gevoerde onderzoek [justitiebarometer] ................................................ 202
IV. Nationale resultaten van de […] justitiebarometer .................................................................. 203
V. Het nut van opinieonderzoek in vraag gesteld ......................................................................... 205
VI. Aanbevelingen ..................................................................................................................... 206
[8.3 Van Damme, A., Pauwels, L., Pleysier, S., Van de Velde, M., “Beelden van vertrouwen: het
vertrouwen in politie en justitie in perspectief geplaatst”, 467-487] .................................................. 207
Les RS15 ................................................................................................................................... 207
Hoofdstuk 9. Rechtshulp .............................................................................................................. 207
9.1.: “Inleiding”, 495-498. ............................................................................................................. 207
Inleiding: terminologisch (herhaling) .......................................................................................... 207
Inleiding: juridisch kader ........................................................................................................... 211
Inleiding: vergelijking met Nederland .......................................................................................... 212
9.2.: Gibens en Hubeau, “Naar een maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening: juridische
bijstand in België aan een grondige herziening toe?”, 499-522. ........................................................ 213
1. Rechtshulp in een veranderde maatschappelijke en politieke context ...................................... 213
1.1. Historiek ......................................................................................................................... 213
1.2. Welvaartstaat en juridisering: naar een gewijzigde context voor rechtshulpverlening? ......... 215
1.3. Kritische benadering van rechtshulpverlening: meer dan noodzakelijk ............................... 216
2. Maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening ................................................................ 218
2.1. Rechtshulpverlening: privaat of publiek terrein?................................................................ 218
2.2. Rechtshulp en sociaal werk ............................................................................................. 219
3. Institutionele omkadering ...................................................................................................... 220
3.1. Het modellenkader van de rechtshulpverlening ................................................................ 220
3.2. Welk model voor een maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening? ....................... 221
3.3. Maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening in België ............................................ 221
4. Conclusie ............................................................................................................................. 222
Les RS16 - oefeningen ................................................................................................................ 223
Oefening 1 ................................................................................................................................... 223
Oefening 2 ................................................................................................................................... 223
Oefening 3 ................................................................................................................................... 223
Oefening 4 ................................................................................................................................... 224
Oefening 5 ................................................................................................................................... 224
Oefening 6 ................................................................................................................................... 224
Oefening 7 ................................................................................................................................... 225
Oefening 8 ................................................................................................................................... 225
Oefening 9 ................................................................................................................................... 225
6
,Oefening 10.................................................................................................................................. 226
Oefening 11.................................................................................................................................. 226
Oefening 12.................................................................................................................................. 226
Oefening 13.................................................................................................................................. 226
Oefening 14.................................................................................................................................. 227
Oefening 15.................................................................................................................................. 227
Oefening 16.................................................................................................................................. 228
Oefening 17.................................................................................................................................. 228
Oefening 18.................................................................................................................................. 229
Oefening 19.................................................................................................................................. 229
Oefening 20.................................................................................................................................. 229
7
, AANPAK
- Dialogen tussen Recht en Samenleving: hoofdstukken en teksten
1. Inleiding
2. Regelgeving
3. Formele conflictbeslechting
4. Informele conflictbeslechting
5. Juridische beroepen
6. Handhaving
7. Justitie en beleid
8. Justitie en burger
9. Rechtshulp
- Justitie en beleid niet bespreken
- Boek is van 2018, hierdoor kunnen sommige teksten gedateerd zijn
o Samenleving praktijk kunnen gewijzigd zijn
o Recht geëvolueerd (recht kan gewijzigd zijn) → wetsbepalingen zijn niet de kern
- 9 thema’s staan niet noodzakelijk in bepaalde volgorde (we kunnen dus andere volgorde doen)
o Er zijn wel transversale lijnen
▪ Hoe is zo een concept in de verschillende hoofdstukken teruggekomen (=goede
examenvraag)
- Structuur via Powerpointpresentaties
o Boek is een verzameling van thema’s (hoofdstukken zonder een inhoudelijk
noodzakelijke volgorde).
o Terugkerende structuur per hoofdstuk
▪ Inhoud.
▪ Basisvragen als sleutels.
▪ Inleiding op het hoofdstuk.
▪ Bespreking teksten (met aanvullingen of inkortingen).
- Ppt : zelfde structuur als boek → je krijgt basisvragen als sleutels voor het hoofdstuk (vragen die u
toelaten snel te weten wat de kern is vh hoofdstuk)
o Inleiding in boek is op maat v studenten (neem dit zeker door!)
▪ → soms wordt dit verruimd met het actuele
▪ → soms inkortingen, soms aanvullingen
8
Jonathan Bernaerts
Luna Verheyen
Bachelor 1 – Universiteit Antwerpen
,INHOUDSOPGAVE
Aanpak ......................................................................................................................................... 8
Hoorcollege RS1 ............................................................................................................................. 9
inhoud - Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie?.......................................................................................9
Basisvragen als sleutels bij hoofdstuk 1 .............................................................................................9
1.1. Inleiding .............................................................................................................................9
1. Waarover gaat rechtssociologie? ...............................................................................................9
1.1 Methode.................................................................................................................... 10
1.2 perspectief ................................................................................................................. 16
WAAROVER GAAT RECHTSSOCIOLOGIE? – Samenvatting....................................................................... 19
2. Waarom rechtssociologie? ...................................................................................................... 19
1) Academisering van de rechtenstudie ................................................................................. 20
2) Maatschappelijke ontwikkelingen en het recht ................................................................... 20
3) Professionele ontwikkelingen: (evoluties binnen de juridische beroepen) .............................. 21
4) meerwaarde voor de rechtspraktijk: concrete voorbeelden voor juridische beroepen ............. 21
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: advocaat........................................................................... 22
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: rechtshulp ........................................................................ 22
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: rechter ............................................................................. 22
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: ambtenaar justitieel beleid ................................................. 23
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: bedrijfsjurist ...................................................................... 23
Meerwaarde voor de rechtspraktijk: wetgever .......................................................................... 24
2. Waarom rechtssociologie? .................................................................................................. 24
3. Situering van de rechtssociologie ......................................................................................... 24
4. conclusie .......................................................................................................................... 25
Hoorcollege RS2 ............................................................................................................................27
Hoofdstuk 1. Wat is rechtssociologie? ................................................................................................. 27
1.2. “Het belang van de sociologie voor de beoefening van het recht” (Koen Raes) ........................... 27
[1.2.] 1. De pleinvrees van juristen .............................................................................................. 27
[1.2.] 2. Sire, il n’y a plus d’intellectuels ........................................................................................ 28
[1.2.] 3. Rechtenstudenten zijn niet allen studenten in het recht ..................................................... 29
[1.2.] 4. De rechtenstudie als beroepsopleiding ............................................................................. 30
[1.2.] 5. Juristen en sociologen .................................................................................................... 31
[1.2.] 6. Sociologische anti-instrumentalisme ............................................................................... 33
[1.2.] 6. sociologisch anti-instrumentalisme – voorbeelden ......................................................... 33
[1.2.] 6. sociologisch anti-instrumentalisme – voorbeelden ......................................................... 37
A. (Rechts)sociologische evaluatie van wetgeving ................................................................... 37
B. Voorwaarden voor doorwerking van rechtsnorm in de praktijk ............................................. 37
C. Sociologische mobiliseringtheorieën .............................................................................. 38
D. Sociologische handhavingstheorieën ................................................................................ 38
Conclusie bij mobiliserings- en handhavingstheorieën .................................................... 39
[1.2.] 7. De marginaliteit van de (rechts)sociologie ........................................................................ 39
[...] .......................................................................................................................................... 40
[1.2.] 8, 9 en 10 - Codificatie, rechtsstatelijke theorie en consequente scheiding academische en
politieke macht ..................................................................................................................... 40
1
,Hoorcollege RS3 ............................................................................................................................41
1. Wat is rechtssociologie? ................................................................................................................ 41
1.3 Over rechtssociologie (Jean Van Houtte) ............................................................................... 41
1.4. “EEN RECHTSSOCIOLOGISCH ANALYSE VAN DE JURIDISERING VAN DE SAMENLEVING” (Koen van
Aeken) ........................................................................................................................................ 41
[1.4] 1. Inleiding ........................................................................................................................ 41
[1.4] 2. Omschrijving van juridisering ........................................................................................... 42
2. Omschrijving: symptomen ................................................................................................... 42
2. Omschrijving: domeinen van het maatschappelijk leven .......................................................... 43
2. Omschrijving: geografisch ................................................................................................ 44
2. Omschrijving: onderwijscontext ........................................................................................... 45
[1.4] 3. Cluster van determinanten .............................................................................................. 46
[1.4] 4. Dieperliggende oorzaak .................................................................................................. 47
[1.4] 5. Negatieve gevolgen ........................................................................................................ 48
[1.4] 6. Positieve gevolgen ......................................................................................................... 49
5. Negatieve gevolgen – 6. positieve gevolgen .............................................................................. 49
[1.4] 7. Leven met juridisering .................................................................................................... 49
Hoorcollege RS4 ............................................................................................................................51
Rechtsinstrumentalisme – uitbreiding ................................................................................................. 51
1. Achtergronden .................................................................................................................. 51
2. Kenmerken van rechtsinstrumentalisme ............................................................................... 51
3. Impliciete premissen van rechtsinstrumentalisme .................................................................. 52
4. Kritiek op rechtsinstrumentalisme ........................................................................................... 53
A. Algemeen ............................................................................................................................. 53
B. Commentaar op de vijf kenmerken .......................................................................................... 53
C. ONTKRACHTING VAN DE IMPLICIETE PREMISSEN ....................................................................... 54
D. Tussenconclusie .................................................................................................................... 55
5. Alternatief: de sociale werking van regels ................................................................................. 55
A. INLEIDING ............................................................................................................................ 55
B. Het semi-autonome sociale veld .............................................................................................. 57
C. voorbeelden ......................................................................................................................... 59
Voorbeeld 1 – Kledingindustrie in NY ................................................................................ 59
Voorbeeld 2 – Euthanasiewetgeving in Nederland .............................................................. 59
6. Conclusie .......................................................................................................................... 60
HOORcollege RS5 + RS6 ..................................................................................................................61
Basisvragen als sleutels bij hoofdstuk 2 ........................................................................................... 61
2.1 Inleiding .................................................................................................................................... 61
1. Het thema “wetgeving” ...................................................................................................... 61
2. Eerste rechtssociologische onderzoek over wetgeving ............................................................ 62
3. Latere rechtssociologische perspectieven .............................................................................. 63
4. Pragmatische benaderingen ................................................................................................ 66
5. Uitdagingen voor de toekomst ............................................................................................. 67
2.2 Deregulering als maatschappijvorming (Huyse) .............................................................................. 68
1. Vragen bij een debat ................................................................................................................. 68
2. De maatschappelijke probleemstelling gepreciseerd ...................................................................... 74
2
, 3. Regulering en de instrumentalisering van het recht ....................................................................... 75
4. Deregulering: de grenzen en de risico’s ........................................................................................ 78
2.3 From vision to reality: ex post evaluation of legislation (Van Aeken) .................................................. 78
A. Inleiding .................................................................................................................................. 78
B. Waarom wetsevaluatie? ............................................................................................................ 78
C. Wat is wetsevaluatie?................................................................................................................ 80
D. Actoren en institutionalisering van wetsevaluatie ......................................................................... 83
E. België en Vlaams niveau............................................................................................................. 84
F. Conclusie ................................................................................................................................. 86
G. Voorbeelden ............................................................................................................................ 86
Les RS7 .........................................................................................................................................89
0. Inleiding op formele en informele conflictbeslechting ................................................................ 89
Basisvragen als sleutels bij hoofdstuk 3 .................................................................................... 89
3.1. Inleiding ............................................................................................................................... 89
3.2. Straffen tussen rede en gevoel (K. Beyens) ................................................................................. 91
0. Inleiding .................................................................................................................................. 91
1. Straffen is meer dan het bestrijden van criminaliteit .................................................................. 92
2. De straftoemeting als betekenende sociale praktijk ................................................................... 98
In het licht van de gastles Elke Olthuis, wordt tekstonderdeel 2. niet behandeld. ......................... 98
3. Gevangenisstraf en alternatieven ............................................................................................. 98
Les RS7 – oefeningen ................................................................................................................. 100
Oefening 1 ................................................................................................................................... 100
Oefening 2 ................................................................................................................................... 100
Oefening 3 ................................................................................................................................... 101
Oefening 4 ................................................................................................................................... 101
Oefening 5 ................................................................................................................................... 101
Oefening 6 ................................................................................................................................... 102
Les RS8 ..................................................................................................................................... 103
Les RS9 ..................................................................................................................................... 116
3. Formele conflictbeslechting ...................................................................................................... 116
3.4. Civil litigation in Belgium: the reconstruction of the pyramid of legal disputes - a preliminary report
Yolande Wouters en Francis Van Loon ........................................................................................... 116
0. Inleidende opmerkingen ........................................................................................................ 116
[3.4.] 1. Inleiding [+ aanpassingen] ............................................................................................. 118
[3.4.] 2. Conceptuele beschouwingen ........................................................................................ 122
[3.4.] 3. De data ........................................................................................................................ 122
[3.4.] 4. De reconstructie van de globale piramide ....................................................................... 123
5. Voorbeelden uit Japan en VS .................................................................................................. 125
6. Verklaringen en interpretaties ................................................................................................ 127
7. Reflecties ............................................................................................................................. 128
3
,Les RS10 ................................................................................................................................... 130
Hoofdstuk 4. Dialogen: Informele conflictbeslechting ..................................................................... 131
4.1.: “Inleiding”, 205-207. ............................................................................................................. 131
1. Inleiding ................................................................................................................................ 131
2. Aandacht voor ADR weerspiegelt maatschappelijke bekommernis ........................................... 135
3. ADR wordt realistischer vanaf de jaren 1980… maar kent ook juridisering ................................. 136
4. ADR krijgt een neutralere betekenis ........................................................................................ 137
5. Wettelijk kader inzake bemiddeling ........................................................................................ 138
4.2.: Parmentier, “Mediatie, de derde weg”, 209-219. ..................................................................... 143
Inleiding ................................................................................................................................... 143
1. De vlag en de lading ............................................................................................................... 143
2. drie belangrijke uitdagingen ................................................................................................... 145
1) Proceduralisering .............................................................................................................. 145
2) Institutionalisering ............................................................................................................. 146
3) Professionalisering ............................................................................................................ 146
3. enkele maatschappelijke trends als achtergrond .................................................................... 147
4. besluit .................................................................................................................................. 147
[4.3.: Hubeau, “Wie klaagt bij de ombudsman en wat zijn de effecten van zijn werk?”, 221-242.] ....... 148
Les RS 11 ................................................................................................................................... 148
5.1. INLEIDING ............................................................................................................................. 148
A. Stereotypes .......................................................................................................................... 148
B. Juridische beroepen en professies ......................................................................................... 149
C. Onderzoek............................................................................................................................ 150
5.2. HET RECHT LEIDT TOT ALLES, ZELFS DE BALIE. EEN SOCIOGRAFIE VAN JURISTEN EN ADVOCATEN
B. HUBEAU, S. RUTTEN, J. VAN HOUTTE, S. GIBENS en M. VAN LEUVENHAEGE ............................... 152
1. De juridische beroepen: een algemeen overzicht .................................................................... 152
1.I. De rechtenopleiding ......................................................................................................... 152
1.II. Studenten en aantal afgestudeerden in de rechten ........................................................... 153
A. Groei van het aantal afgestudeerden in de rechten ........................................................... 153
B. Eerste verklaringsfactor: Vlaamse ontvoogding ................................................................ 154
C. Tweede verklaringsfactor: emancipatie van de vrouw ....................................................... 154
D. Internationalisering en globalisering ................................................................................ 154
E. Afgestudeerden in de rechten en de democratisering van het onderwijs ............................ 155
F. Diversificatie van de juristen ........................................................................................... 155
2. De diverse juridische beroepen .............................................................................................. 156
I. De advocatuur .................................................................................................................... 156
A. Organisatie .................................................................................................................... 156
B. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 157
C. Toename van het aantal advocaten ................................................................................. 158
D. Enkele ontwikkelingen i.h.b.: de vervrouwelijking ............................................................. 158
E. Enkele ontwikkelingen i.h.b.: de samenwerkingsvormen en specialisaties ......................... 159
F. Enkele ontwikkelingen i.h.b.: internationalisering en globalisering ..................................... 160
II. Het notariaat ..................................................................................................................... 160
A. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 161
B. Enkele ontwikkelingen .................................................................................................... 161
III. De magistratuur ................................................................................................................ 161
4
, A.Toegang tot het beroep .................................................................................................... 161
B. Aantal professionele magistraten .................................................................................... 162
C. Ontwikkelingen: evolutie man/vrouw verhouding ............................................................. 162
D. Lekenrechters ............................................................................................................... 162
IV. De gerechtsdeurwaarder ................................................................................................... 163
A. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 163
B. Enkele ontwikkelingen .................................................................................................... 163
V. De bedrijfsjurist ................................................................................................................. 163
A. Toegang tot het beroep ................................................................................................... 163
B. Enkele ontwikkelingen .................................................................................................... 164
3. Conclusies ........................................................................................................................... 164
Les RS12 ................................................................................................................................... 166
Hoofstuk 6 Handhaving ............................................................................................................. 166
6.1. Inleiding ................................................................................................................................ 166
6.2. Handhaafbaarheid als aandachtspunt bij de totstandkoming van regelgeving Carole Billiet, Liesbet
Deben en Koen Van Aeken ............................................................................................................ 169
1. Sociaalwetenschappelijke inzichten ....................................................................................... 169
1.1. Perspectief handhavingsinstanties .................................................................................. 170
1.2. Perspectief doelgroepen ................................................................................................. 173
1.2.1. Indeling van doelgroepen .......................................................................................... 173
1.2.2. Het Semi-Autonome Sociale Veld (SASV) ................................................................... 174
1.2.3. De wet en de sociale bereidheid tot naleving .............................................................. 175
1.2.4. Compliance door bedrijven ....................................................................................... 176
1.3. Samenvattende conclusies ............................................................................................. 177
2. De Tafel van Elf (T11) ................................................................................................................. 177
situering ................................................................................................................................... 177
competenties ........................................................................................................................... 178
structuur .................................................................................................................................. 178
inhoud...................................................................................................................................... 178
kritische benadering ................................................................................................................. 181
Les RS13 ................................................................................................................................... 182
6.3. Vervormende spiegels tussen politie en gemeenschap Paul Ponsaers en Marleen Easton .......... 182
[6.3.] [Achtergrondinformatie].................................................................................................... 182
Inleiding ................................................................................................................................... 185
1. ‘Over – en underpolicing’: van groepen, niet van buurten ......................................................... 186
2. ‘Overpolicing’ van vaste (lastige) klanten ................................................................................ 187
3. ‘Underpolicing’ en verwaarlozing ............................................................................................ 188
4. Twee zijden van dezelfde medaille .......................................................................................... 189
5. Aversie tegen het COP-discours, en toch ernaar handelen ....................................................... 190
6. Relatie tussen intern vertoog en aanpak ................................................................................. 190
Les RS14 ................................................................................................................................... 192
Hoofdstuk 8. Justitie en burger ...................................................................................................... 192
8.1.: “Inleiding”, 439-441. ............................................................................................................. 192
1) Justitie .................................................................................................................................. 193
5
, 2) vertrouwen ........................................................................................................................... 193
3) Legitimiteit ............................................................................................................................ 195
4) Justitiebarometer .................................................................................................................. 198
5) Klassenjustitie ...................................................................................................................... 199
8.2.: Wyseur, L., Schoffelen, J., Vervaeke, G., Parmentier, S., Goethals, J., “Justitie onder de loep. De
publieke opinie ten aanzien van justitie”, 443-465. ......................................................................... 202
III. Methodologie van het gevoerde onderzoek [justitiebarometer] ................................................ 202
IV. Nationale resultaten van de […] justitiebarometer .................................................................. 203
V. Het nut van opinieonderzoek in vraag gesteld ......................................................................... 205
VI. Aanbevelingen ..................................................................................................................... 206
[8.3 Van Damme, A., Pauwels, L., Pleysier, S., Van de Velde, M., “Beelden van vertrouwen: het
vertrouwen in politie en justitie in perspectief geplaatst”, 467-487] .................................................. 207
Les RS15 ................................................................................................................................... 207
Hoofdstuk 9. Rechtshulp .............................................................................................................. 207
9.1.: “Inleiding”, 495-498. ............................................................................................................. 207
Inleiding: terminologisch (herhaling) .......................................................................................... 207
Inleiding: juridisch kader ........................................................................................................... 211
Inleiding: vergelijking met Nederland .......................................................................................... 212
9.2.: Gibens en Hubeau, “Naar een maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening: juridische
bijstand in België aan een grondige herziening toe?”, 499-522. ........................................................ 213
1. Rechtshulp in een veranderde maatschappelijke en politieke context ...................................... 213
1.1. Historiek ......................................................................................................................... 213
1.2. Welvaartstaat en juridisering: naar een gewijzigde context voor rechtshulpverlening? ......... 215
1.3. Kritische benadering van rechtshulpverlening: meer dan noodzakelijk ............................... 216
2. Maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening ................................................................ 218
2.1. Rechtshulpverlening: privaat of publiek terrein?................................................................ 218
2.2. Rechtshulp en sociaal werk ............................................................................................. 219
3. Institutionele omkadering ...................................................................................................... 220
3.1. Het modellenkader van de rechtshulpverlening ................................................................ 220
3.2. Welk model voor een maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening? ....................... 221
3.3. Maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening in België ............................................ 221
4. Conclusie ............................................................................................................................. 222
Les RS16 - oefeningen ................................................................................................................ 223
Oefening 1 ................................................................................................................................... 223
Oefening 2 ................................................................................................................................... 223
Oefening 3 ................................................................................................................................... 223
Oefening 4 ................................................................................................................................... 224
Oefening 5 ................................................................................................................................... 224
Oefening 6 ................................................................................................................................... 224
Oefening 7 ................................................................................................................................... 225
Oefening 8 ................................................................................................................................... 225
Oefening 9 ................................................................................................................................... 225
6
,Oefening 10.................................................................................................................................. 226
Oefening 11.................................................................................................................................. 226
Oefening 12.................................................................................................................................. 226
Oefening 13.................................................................................................................................. 226
Oefening 14.................................................................................................................................. 227
Oefening 15.................................................................................................................................. 227
Oefening 16.................................................................................................................................. 228
Oefening 17.................................................................................................................................. 228
Oefening 18.................................................................................................................................. 229
Oefening 19.................................................................................................................................. 229
Oefening 20.................................................................................................................................. 229
7
, AANPAK
- Dialogen tussen Recht en Samenleving: hoofdstukken en teksten
1. Inleiding
2. Regelgeving
3. Formele conflictbeslechting
4. Informele conflictbeslechting
5. Juridische beroepen
6. Handhaving
7. Justitie en beleid
8. Justitie en burger
9. Rechtshulp
- Justitie en beleid niet bespreken
- Boek is van 2018, hierdoor kunnen sommige teksten gedateerd zijn
o Samenleving praktijk kunnen gewijzigd zijn
o Recht geëvolueerd (recht kan gewijzigd zijn) → wetsbepalingen zijn niet de kern
- 9 thema’s staan niet noodzakelijk in bepaalde volgorde (we kunnen dus andere volgorde doen)
o Er zijn wel transversale lijnen
▪ Hoe is zo een concept in de verschillende hoofdstukken teruggekomen (=goede
examenvraag)
- Structuur via Powerpointpresentaties
o Boek is een verzameling van thema’s (hoofdstukken zonder een inhoudelijk
noodzakelijke volgorde).
o Terugkerende structuur per hoofdstuk
▪ Inhoud.
▪ Basisvragen als sleutels.
▪ Inleiding op het hoofdstuk.
▪ Bespreking teksten (met aanvullingen of inkortingen).
- Ppt : zelfde structuur als boek → je krijgt basisvragen als sleutels voor het hoofdstuk (vragen die u
toelaten snel te weten wat de kern is vh hoofdstuk)
o Inleiding in boek is op maat v studenten (neem dit zeker door!)
▪ → soms wordt dit verruimd met het actuele
▪ → soms inkortingen, soms aanvullingen
8
