Samenvatting Functionele anatomie practicum | Module 3 onderste extremiteiten | KU Leuven | 2025/26

Module 3 – onderste extremiteiten
A. heup
a. osteologie van os coxae, os sacrum, os coccygis, os femur, os
patella (juncturae cinguli membri inferioris)
- beenderen van het onderste lidmaat (ossa membri inferioris), zijn qua
sterkte en stabiliteit aangepast aan hun functie
 Dragen van het lichaamsgewicht
 Instaan voor de voortbeweging
 Verzekeren van de voor de mens unieke rechtopstaande houding

CINGULUM MEMBRI INFERIORIS
- bekkengordel (in tegenstelling tot de schoudergordel) bestaat uit één
paar beenderen: het heupbeen of os coxae

- beide heupbeenderen vervoegen elkaar ventraal thv de schaamvoeg
(symphysis pubica), dorsaal klemmen ze het heiligbeen (os sacrum)

- er wordt een gesloten kring gevormd, het benig bekken (pelvis), osteo-
articulaire ring heeft verschillende functies:
 Steunen vh axiale skelet bij staan en zitten
 Steunen en beschermen van ingewanden
 Kantelen en draaien van het bekken (noodzakelijk voor normaal
gangpatroon)
 Voorzien in aanhechtingsplaatsen voor spieren
 Bij de vrouw: vormen van de benige steun van het geboortekanaal

- de vorm en de afmetingen van pelvis verschillen voor de 2 geslachten
 Bij vrouwen is het bekken breder en minder hoog dan bij mannen
 Bij vrouwen is het sacrum breder en de vleugels van os ilium staan
schuiner en korter

- groot bekken: benige structuur

- klein bekken: de holte waarin de organen zitten (hier bevinden zich ook
de bekkenbodemspieren -> vullen gat van bekken op)

- het bekken speelt een belangrijke rol in de overdracht van het
lichaamsgewicht op de onderste ledematen

- langs het sacrum (dat is opgehangen tussen twee heupbeenderen) wordt
het lichaamsgewicht op de darmbeenderen overgebracht, waarlangs het
verder wordt geleidt naar de femur en naar de symphysis pubica

- wanneer bekkenring onderbroken wordt door bv loslating van het
sympyhsis pubica komt de rechtopstaande houding in het gedrang



1

,- in staande houding drukt het lichaamsgewicht op het voorste gedeelte
van het sacrum dat hierdoor naar voor tracht te kantelen

OS COXAE
- opgebouwd uit 3 beenstukken:
1. Os ilium (darmbeen)
2. Os ischii (zitbeen)
3. Os pubis (schaambeen)

- tot aan de puberteit zijn deze beenderen duidelijk van elkaar te
onderscheiden door kraakbeenschijven, later versmelten deze volledig

- beenderen raken elkaar in de kom van het heupgewricht (acetabulum)

- het acetbulum
 bezit een verheven rand die een maanvormig gewrichtsoppervlak
(facies lunata) omgeeft
 op de bodem bevindt zich de ruwere fossa acetabuli
 caudaal is de rand onderbroken door de incisura acetabuli

- foramen obturatum (gesloten opening) is spiraalvormig en wordt
begrensd door de os pubis en de os ischii en wordt afgesloten door een
vlies (membrana obturatoria)

1) os ilium
1.1 algemeen
- aan het os ilium onderscheidt men een dikkere corpus (helpt mee aan
de vorming van het acetabulum) en een dunner ala ossis ilii

- vertoont twee vlakken: facies glutea en facies sacropelvina

- vertoont 4 randen: een craniale, ventrale, dorsale en caudale rand

1.2 facies glutea
- craniale rand of crista iliaca (heupkam)
 verloopt S-vormig met een ventrale convexiteit en een dorsale
concaviteit naar buiten
 grootste deel vertoont 3 ruwe lijsten
o labium externum
o labium internum
o tussenin: ruwe linea intermedia (steekt 0,5 cm uit boven de
labia)
 gaat over in de ventrale rand aan de spina iliaca anterior
superior




2

, - ventrale rand
 zet zich caudaal voort in een insnijding die begrensd wordt door de
minder sterke ontwikkeling spina iliaca anterior superior
 na een nieuwe insnijding verheft de ventrale rand zich thv het
acetabulum tot eminentia iliopubica

- caudale rand vormt het dak van het acetabulum

- dorsale rand
 vertrekt thv het acetabulum met een diepe insneding (de incisura
ischiadica major), deze wordt craniaal begrensd door de spina
iliaca anterior inferior
 na een kleine insnijding eindigt de dorsale rand thv de crista iliaca in
een tweede uitsteeksel spina iliaca posterior inferior

- buitenzijde of facies glutea
 gekenmerkt door drie gebogen lijnen die de aanhechtingsvelden van
de drie bilspieren aftekenen
1. linea glutea posterior: dorsale derde v/d crista iliaca ->
incisura ischiadica major
2. linea glutea anterior: incisura ischiadica major -> naar
boven en naar voor tot iets achter de spina iliaca anterior
superior
3. linea glutea inferior: (in het onderste derde v/d facies
glutea) incisura ischiadica major -> tot aan de insnijding
tussen spina iliaca superior en inferior

1.3 facies sacropelvina
- binnenzijde

- er vertrekt een gebogen lijn (linea arcuata) die het pecten ossis pubis
naar craniaal verlengt en eindigt aan een oorvormig gewrichtsvlak (facies
auricularis), met een craniaal gerichte concaviteit

- hier vormt zich het gewricht met het heiligbeen

- linea arcuata: vormt de grens tussen ala ossis ilii en corpus ossis ilii

- craniaal van de linea arcuata uitgehold (de fossa iliaca)

- thv de facies auricularis bevinden zich verschillende verhevenheden
met craniaal een duidelijke tuberositas iliaca, waarop krachtige
gewrichtsbanden aanhechten

- linea arcuata: lijn tussen os ilium en os ischii




3