Samenvatting Inleiding Hedendaagse Periode | VUB | 2025/2026

INLEIDING TOT DE HEDENDAAGSE PERIODE
1. Bouwstenen en revoluties..........................................................................................................................2
1.1. bouwstenen............................................................................................................................................2
1.2. Revoluties..............................................................................................................................................4

2. Natiestaten en rijken................................................................................................................................17
2.1. Inleiding...............................................................................................................................................17
2.2. natiestaten...........................................................................................................................................20
2.3. rijken....................................................................................................................................................33
2.4. besluit relatie natiestaat en rijken.......................................................................................................44

3. ongelijkheden............................................................................................................................................47
3.1. Sociale ongelijkheid............................................................................................................................47
3.2. Positie van vrouwen in de 19e eeuw...................................................................................................54
3.3. Verdeel en heerststrategieën...............................................................................................................56
3.4. Epidemisch oriëntalisme  Koloniale context.......................................................................................58
3.5. Conclusie: ongelijkheid.......................................................................................................................61

4. kennis.........................................................................................................................................................61
4.1. Inleiding...............................................................................................................................................61
4.2. Lokale kennis en koloniale kennisuitwisseling....................................................................................64
4.3. Wetenschap..........................................................................................................................................66
4.4. Publieke kennis....................................................................................................................................72

5. oorlogen.....................................................................................................................................................74
5.1. De Eerste Wereldoorlog (1914-1918).................................................................................................74
5.2. De Russische Revolutie (1917)............................................................................................................79
5.3. Fascisme en nazisme...........................................................................................................................83
5.4. De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)...............................................................................................86

6. Naoorlogse samenleving..........................................................................................................................90
6.1. Politieke spanningen...........................................................................................................................90
6.2. Emancipatie.........................................................................................................................................96
6.3. Examens.............................................................................................................................................100

Termen en namenlijsten............................................................................................................................104
termen.......................................................................................................................................................104
Namen.......................................................................................................................................................109




1

,1. BOUWSTENEN EN REVOLUTIES
1.1. BOUWSTENEN
1.1.1. KAARTEN
- Kaarten van begin en einde periode hedendaagse periode
- Kolonisalisma
- Spanje + portugal
- Politieke ontwikkelingen
- Imperialisme
- Verenigde staten zijn gevormd
- Ottomaanse rijk
- Chinese rijk onzichtbaar
- Russisch rijk dat veranderd


-1776-1829
- Veel dichter bij huidige grensverdeling
- Toch kleine veranderingen
- Soviet union bestaat nog maar
huidig is het uit elkaar gevallen
- West en oost duistland
- Yugoslavie nog 1 groot land
- Congo tegenwoordig andere
naam
- In afrika nu al veel meer
landverdeling tegenover vorige
-1989 kaart
- Belgie mandaat gebied
- Congo en palestina en andere
meer
- Na tweede wereldoorlog andere
verhouding en verdeling landen en veel
landen onafhankelijkheidsoorlogen
vechten
1.1.2. GLOBAAL PERSPECTIEF
- Globale eenvormigheid
 De globale eenvormigheid komt door
 Complexe samenlevingen
 Manieren van denken
 Hybride culturele praktijken
 Periode van stoomboot, telegraaf
 snellere verbindingen zorgen voor meer contact tussen gebieden
 wat ook leidt tot uitbraken van epidemiën
 Communicatie en industrialisering en instrumenten vooruitgang verspreiden
ideeën en technieken wereldwijd
 Publicatiecultuur veel sneller informatie en ideeën circuleren sneller
 Commercialiseerd economie en productie worden meer gericht op markt en handel
 Eenvormigheid = niet homogeniteit er zijn gelijkenissen, maar geen volledige
gelijkheid
o Complexe samenlevingen
 Gespecialiseerde beroepstakken mensen doen specifieke jobs i.p.v. alles zelf
 Gespecialiseerde bureaucratieën bestuur wordt verdeeld in verschillende diensten
2

,  Ambtenaren aangenomennodig om administratie en bestuur te organiseren
 Vragenlijsten voor de politiek van de burgers uitoverheid verzamelt info om beter
te besturen
 Uitgebouwde administratie die verschillende instrumenten gebruikenmeer
systemen en methodes om samenleving te regelen
 Ziekenhuizen opgebouwd georganiseerde zorginstellingen als deel van complexe
samenleving
 Veel meer gegeven meer data en informatie beschikbaar en verwerkt
o Manieren van denken
 Ideeën liberalisme en gelijkheid nadruk op rechten en gelijke behandeling
 Mensen gelijkaardige manier bestuur politiek meer uniforme politieke ideeën
 america
 Amerikaanse en Fransen dachten niet zelf samen over vrijheid verschillende
interpretaties van hetzelfde concept
 Vrijheid was negatief tegenover overheid
 vrijheid = zo weinig mogelijk inmenging (VS)
 Burgervrijheid → Amerika focus op individuele rechten
 frankrijk
 Egalité et fraternité et liberté veel meer kernideeën van moderne politiek
 Liberalisme ideologie rond vrijheid en rechten
 Franse Revolutie belangrijk moment voor nieuwe ideeën
 Vrijheid meer positief bekeken
vrijheid = mogelijkheid om te handelen
 Staat zorgt voor voorwaarden dat burger vrij kan handelen overheid speelt
actieve rol (Frankrijk)
 Andere vrijheidsconcepten niet één vaste betekenis van vrijheid
 Context is altijd belangrijk betekenis hangt af van tijd en plaats
 Japan
 Imperialistische staat en oorlogen beïnvloeden hoe ideeën worden
toegepast
 Bouwen militaristisch systeem die zich inspireren op Japan vrijheid
eigen interpretatie van vrijheid gekoppeld aan macht en leger
o Hybride culturele praktijken
 Sherwani is kleding
 Naaitechnieken globaal overgenomen maar lengte is Indiase samenleving
combinatie van globale techniek en lokale stijl
 Smelte / hybride van tradities en technieken vermenging van verschillende
culturele invloeden
- Geen homogeniteit
o Geen homogeniteit ondanks gelijkenissen blijven verschillen bestaan
- Eurocentrisch
o Onbewust of bewust europese ontwikkeling benadrukken en een periferie als europees
centrum benadrukken
o Periode  eind 18de eeuw
o Intresse van europa en zelfbewustzijn
o Voorkomen uit 19 en 20ste eeuw in nadenken vanuit europa naar de rest van de wereld
- Macro en micro niveau op ontwikkelingen van de wereld
o Macro
 Systemen van slavenhandel
o Micro
 Locaal begint maar uitgroeit tot industriele revolutie
- Geen nevenschikking
o complexe dynamieken van dominantie en ongelijkheid
o Doen alsof alles naast elkaar valt maar geen onderligende hierarchien en verhoudingen

3

, o Machtverhoudingen voor handelsysteem
 Bijvoorbeeld britse dominantie in handel
1.1.3. OORZAKELIJKE VERBANDEN
- Economie als de kracht van verandering?
o Eric Hobsbawm, The Age of Capital (1975) – ‘dubbele revolutie’
 Historici in Groot-Brittannië
o Ontwikkeling in de wereld waar economie belangrijk was voor ontwikkeling
o Dubbele revolutie
 Franse revolutie versterkt enkel economische dynamiek die elkaar versterken
 These afgebroken door andere historici
o Maar
 Chronologie van de revoluties
 Franse revolutie later gestart maar later invloed
 Industriële revolutie eerder gestart maar een langduriger proces dan de
Franse revolutie
 Chronologisch niet verwant aan elkaar
 Vormen van kapitalisme voor de industriële revolutie
 Decennia gestart met industriële revolutie
- Beter een kracht van verandering
o Verband zien als een kracht van verandering langs andere veranderingen maar niet
samenwerkende maar als aparte processen door aparte periodiseringen
o Transformatie van handel, verstedelijking, slavenhandel, etc.
o Grondstoffen en eindproduct
o Geboorte van consument op individueel niveau
 Op mensen die leefden in deze eeuw
 Nieuwe verlangens en stijlen
 Wegens globalisering die zorgen dat mensen met nieuwe dingen in contact komen
1.1.4. MODERNITEIT
- Het tijdperk van moderniteit?
o Perceptie
 Tijdperk van moderniteit
 Mensen zagen zichzelf als modern en waren zich bewust van veranderingen
 Men keek naar het verleden als iets ouderwets
 In China (18de eeuw) was er eerder een herstel van oudere tradities
 Wetenschappers beschouwden hun tijd als modern → vooral mannelijke denkers en
uitgevers
 Franse filosofen gaven een seculiere (niet-religieuze) invulling aan het idee van
moderniteit
 Ook gemarginaliseerde groepen ervaarden deze periode als modern
o Snelheid en schaal van veranderingen
 Nieuwe uitvindingen zorgden voor vooruitgang
 Communicatie zorgde voor versnelling en grotere schaal van veranderingen
 De trein maakte sneller transport mogelijk
 Wetenschappelijke technologie ontwikkelde zich sterk
o Waar?
 Moderniteit uitte zich sterk in verstedelijking
 Meer nadruk op politieke rechten van het individu
 Opkomst van het kerngezin
 Gezin bestond uit vader, moeder en kinderen (patriarchale structuur)
 Mogelijkheid om te verhuizen naar steden en nieuwe omgevingen
 Opkomst van sterke, gecentraliseerde natiestaten
1.2. REVOLUTIES
1.2.1. INDUSTRIËLE REVOLUTIE
- Technologische ontwikkelingen (1750)
4