Samenvatting - Klinische chemie 2

KLINISCHE CHEMIE 2
SAMENVATTING


MLT | 2025-2026

,DEEL 1: AFBRAAKPRODUCTEN

INLEIDING

Het lichaam produceert voortdurend afvalstoffen bij de stofwisseling. Belangrijke
afvalproducten zijn niet-eiwitgebonden stikstofverbindingen (NPN), die ontstaan bij de afbraak
van eiwitten en nucleïnezuren en voornamelijk via de urine worden uitgescheiden. Klinisch
belangrijkste NPN-verbindingen:
 Ureum: eindproduct van aminozuurafbraak.
 Ammonium: ontstaat bij de deaminatie van aminozuren.
 Creatine: betrokken bij de energievoorziening van spieren.
 Creatinine: afbraakproduct van creatine.
 Bilirubine: afbraakproduct van hemoglobine.
 Urinezuur: eindproduct van purineafbraak uit nucleïnezuren.
De functionele eenheid van de nier is het nefron, waar urine wordt gevormd via drie processen:
1. Filtratie: In de glomerulus wordt bloedplasma onder hoge druk gefilterd. Kleine
moleculen en water komen in de voorurine terecht.
2. Terugresorptie: Essentiële stoffen en het grootste deel van het water (ongeveer 99%)
worden terug opgenomen in het bloed.
3. Excretie: Afvalstoffen en overtollige ionen worden actief vanuit het bloed naar de urine
uitgescheiden.
Klinisch belang: beoordeling van de nierfunctie + inzicht metabole processen.

UREUM (BLOEDUREUMSTIKSTOF – BUN)

Ureum is het belangrijkste stikstofhoudende afvalproduct van het eiwitmetabolisme. Ontstaat
uit exogene eiwitten (voeding) en endogene eiwitten (afbraak van lichaamscellen).
Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren. Elk aminozuur bestaat uit: Aminogroep (-NH₂
basisch), Carboxylgroep (-COOH zuur) en R-groep (bepaalt eigenschappen). Afbraak van
aminozuren  vorming van ureum. Dit gebeurt in 3 stappen in de lever:
Stap 1: Transaminatie: Overdracht van aminogroep naar α-ketoglutaraat
 Resultaat: Glutamaat en α-ketozuur (bv. pyruvaat)  energieproductie




Stap 2: Oxidatieve deaminatie: Glutamaat verliest aminogroep  NH₄⁺ (ammonium)
 Regeneratie van α-ketoglutaraat en produceert ook NADH (energie)




Stap 3: Ureumcyclus: NH₄⁺ wordt omgezet in ureum (niet-toxisch)




PAGINA 1

,UREUMCYCLUS (DETOXIFICATIE VAN AMMONIUM)
Plaats: lever (mitochondriën + cytoplasma)
Functie: verwijderen van toxisch ammonium
Ureum ontstaat uit: 2 stikstofatomen (NH₄⁺ + aspartaat) en CO₂
5 stappen:
1. Carbamoylfosfaatvorming (mitochondriën, ATP nodig)
2. Citrullinevorming (uit ornithine)
3. Argininosuccinaatvorming (met aspartaat)
4. Splitsing  arginine + fumaraat
5. Hydrolyse  ureum + ornithine (hergebruik)




Chemische eigenschappen van ammoniumionen
 In bloed: vooral als NH₄⁺ (niet NH₃)  pH bloed (7,4)
< pKa ammoniak (9,24)
 NH₄⁺: geladen  passeert membranen moeilijk
 NH₃: base  speelt rol in zuur-base-evenwicht
Bronnen van ammonium:
 Lever: Bij afbraak van aminozuren, wordt meteen  ureum
 Darmen: Door bacteriën:
o Urease-activiteit: Ureum  NH₄⁺ + CO₃²⁻
o Aminozuurdeaminatie: Afbraak van aminozuren  NH₄⁺


EXCRETIE EN REABSORPTIE
Ammonium uit darmen  via poortader naar lever  lever zet het om in ureum => Zo wordt
toxiciteit voorkomen
Uitscheiding van ureum
 90% via nieren de rest via: darm (bacteriële omzetting) en zweet (minimaal)
Glomerulaire filtratie: Ureum wordt vrij gefilterd, daarna: 40% reabsorptie en 60% excretie
Bij goede hydratatie
 ↑ GFR, urineproductie, excretie en ureum in urine
 ↓ reabsorptie en ureum in serum
Bij dehydratie
 ↓ GFR, urineproductie, excretie en ureum in urine
 ↑ reabsorptie en ureum in serum
Factoren die BUN bepalen
 Ureumproductie, nierfunctie (GFR) en hydratietoestand




PAGINA 2

, STAALVEREISTEN EN ANALYSEMETHODE UREUM
Serum/plasma: 24-uurs urine met conserveermiddel
 Stabiliteit: tot 24u bij Tk (enkele  Verdunning: 1:50 !!
dagen bij 4°C)  Koel bewaren
 Verdunning: 1:20 ! => Ureum splitsende bacteria  vals
 Vermijd hoge concentraties verhoogde ammonium waarden en
natriumfluoride bij enzymatische val verlaagde ureum waarden
bepalingen (Remt urease  foutieve
meting)

COLORIMETRISCHE ASSAY MET DIACETYLMONOXIME (DAM-TEST/FEARON-
REACTIE)
Ureum reageert met diacetyl
(via DAM) in zuur milieu +
warmte  Vorming van
gekleurde verbinding


Zuur: H₂SO₄
Katalysatoren: FeCl₃ + H₃PO₄
Stabilisatie: thiosemicarbazide +
Fe²⁺




ENZYMATISCHE-COLORIMETRISCHE ASSAY (BERTHELOT)
Stap 1: Urease-reactie: Ureum  NH₄⁺
 EDTA-buffer (remt zware
metalen)
 pH 6,5 (voorkomt NH₃-verlies)
 Temperatuur: 37°C-55°C (sneller)
Stap 2: Berthelot-reactie
 NH₄⁺ + fenol + hypochloriet 
indofenol (blauw)
Katalysator: natriumnitroprusside
Belangrijk bij bepaling ureum in urine:
Vooraf NH4+ bepalen  Blancobepaling
zonder urease




PAGINA 3