Samenvatting MEMO Geschiedenis VWO hoofdstuk 8 Verlichting En Revoluties

Hoofdstuk 8 verlichting en revoluties

§1 de verlichting
Voltaire noemde het geloof dogmatisch: iets werd zonder bewijs voor waarheid aangenomen en er
mocht geen kritiek op worden geleverd.
(Dogma: geloofsartikel, iets waar je heilig in geloofd)

Sinds de WR was het vertrouwen in het eigen verstand enorm gegroeid. Wetenschap werd een
hobby van de adel. Kant beschreef aan het einde van de 18de eeuw dit maatschappelijke
verschijnsel als de verlichting, met het motto “durf te weten”
Verlichting:periode waarin men kritisch was over het geloof en traditie. En waarin men een
optimistische houding heeft over het rationeel denken van ren mens over onder andere de
samenleving
De verlichting was een periode van intensief debat en onderzoek. Men was ook heel optimistisch
over wat het menselijke verstand kon bereiken

opvoeding en scholing en daardoor dus beter onderwijs en meer onderzoek zou leiden tot meer
kennis waardoor de samenleving kon verbeteren.

De encyclopedie kwam op de markt, verlichte denkers verzamelde alle mogelijke kennis, mits deze
wetenschappelijk was onderbouwd.


Het geloof kwam onderdruk te staan door:
 Rationalisme
In het begin van de 18e eeuw dacht men dat kerkelijke rituelen effect hadden. God had
direct invloed op mensen hun leven. Verlichte denkers konden dit echter moeilijk verenigen
met het rationalisme. De meeste verlichters bleven echter wel gelovig. Het onderzoek dat zij
deden bewees vooral hoe slim en doordacht God de natuur in elkaar had gezet. Zij gingen
dus uit van een mechanistisch wereldbeeld. → Deïsme: god werd vergeleken met een
klokkenmaker, hij heeft de wereld in elkaar gezet en daarna grijpt god niet meer in.
 Cultuurrelativisme
Culturen werden als gelijk gezien. Enkele denkers concludeerde dat alle mensen in het zelfde
geloofden, maar dat de uiterlijke vormen van het geloof in de loop der tijd gevormd en
veranderd waren. Hierdoor waren andere culturen dus niet minderwaardig tegenover het
christendom. De meeste verlichte denkers waren het hier niet volledig mee eens, maar ze
pleitten wel voor religieuze tolerantie.

De rol van de religie werd ook kritisch bestudeerd. Velen vonden dat de koning en kerk religie misbruikte
om het volk onwetend en gehoorzaam te houden -> onvrijheid. Andere vonden dat religie juist voor orde
zorgden.
Religie moest echter niet de leidraad worden voor menselijk handelen, maar het eigen verstand gebruiken.
Kant’s idee over universele moraal was: behandel een ander niet anders dan dat je zelf behandeld wilt
worden, dit was een belangrijke stap naar een seculiere samenleving (het geloof is niet leidend)

Gedachten van filosofen over samenleving:
 John Locke ging uit van een sociaal contract tussen burgers en regering -> de regering kreeg de
Macht in ruil daarvoor moest de regering bescherming geven. Wanneer dit faalt
mag de regering af worden gezet
 Rousseau ging uit van volkssoevereiniteit, het volk moest de hoogste macht hebben

,  Montesquieu ging uit van trias politica/ scheiding der machten, wetgevende,
uitvoerende,rechterlijke macht

Mensen zagen de geschiedenis als een lang proces van vooruitgang. Ze dachten dat elk
samenleving fases doorliep. Waarbij primitieve volken in een vroege fase zitten en het westen in
de meest ontwikkelde, hierdoor ontstond het westers superioriteitsgevoel.


§2 vorsten en verlichte ideeën
Frederik
Koning van Pruisen voerde veranderingen door en maakte van Pruisen een moderne staat.
V.B:
 Religieuze vrijheden
 Beperking lijfstraffen
 Voerde nationaal wetboek in
 Moderne bureaucratie
 Stimuleerde kunsten en wetenschappen

Frederik streefde naar een moderne, welvarende en rechtvaardige samenleving. Toch werd het
lijfeigenschap niet afgeschaft, omdat hij de adel (die veel macht in het leger had) te vriend moest
behouden

Jozef II
Verlicht vorst van Oostenrijk
Schafte Lijfeigenschap af → opstand adel, boeren en kerk
Redenen:
 Adel: lijfeigenschap afgeschaft → minder inkomsten
 Boeren: oude rechten van gebieden en groepen werd afgeschaft en daardoor waren ze hun
zekerheden kwijt
 Kerk: er kwam religieuze vrijheid, waardoor de macht van de kerk afnam en ze moesten
belasting betalen

In heel de EU stimuleerde vorsten de wetenschappen

Verlicht absolutisme voorbeelden: (frederik)
 Voerde hervormingen door met de bedoeling samenleving te verbeteren
 Macht koning gebaseerd op het feit dat hij het best in staat was de welvaart te bevorderen

Het verlicht absolutisme legde de hervormingen van bovenaf op, toch bleven de hervormingen
beperkt, de fundamenten van zijn eigen koning schap kon hij niet ondermijnen.

Deze 2 hiervoor genoemde vorsten zijn echter een uitzondering, toch verspreidde de verlichte
ideeën zich wel onder de burgers, waardoor er een publieke opinie (een verzameling van meningen
als gevolg van discussies) ontstond

Verlichte ideeën verspreiding door: