Samenvatting Psychodiagnostiek – Deel 2: Het psychodiagnostisch proces stap voor stap

I.T.D. PSYCHODIAGNOSTIEK – DEEL
2
1. HET PSYCHODIAGNOTISCH PROCESMODEL VOOR PSYCHOLOGISCHE
HULPVERLENING

1.1 INLEIDING

 Bij een aanmelding van een cliënt probeert de psychologische hulpverlener
(psychologisch consulent, psycholoog, klinisch orthopedagoog) in te schatten wat
de vraag is.

 Het doel: advies en begeleiding op maat geven.

Belangrijk: Het psychodiagnostisch proces stimuleert objectiviteit door gebruik van een
hypothesetoetsend denkkader en helpt fouten en subjectiviteit te beperken (zie Deel
1).

 Testmateriaal kan gebruikt worden, maar is niet noodzakelijk.

Impact van beslissingen:

 Uitspraken uit het proces kunnen grote gevolgen hebben, bv.:

o Opname of doorverwijzing

o Medicatie starten of stopzetten

o School- of werkgerelateerde beslissingen


PSYCHODIAGNOSTISCHE FASES
Besluitvormingsproces:

 Gericht informatie verzamelen en analyseren om de meest adequate aanpak
van problemen te ontwerpen.

Wetenschappelijke methodiek:

 Inzicht krijgen in de aard van problemen en onderliggende mechanismen om
advies op maat te formuleren.

Basis voor interventie:

 Aan elke interventie gaat een degelijke psychodiagnostische denkfase vooraf:

o Onderkennende diagnostiek: Inzicht in huidig functioneren van cliënt en
context

1

, o Verklarende diagnostiek: Onderliggende mechanismen en factoren
analyseren

o Indicerende diagnostiek: Afweging van verschillende interventies
(individueel, gezins- of groepsgericht, betrokken personen, focuspunten
behandeling)




BASIS EN THEORETISCHE ACHTERGROND
 De empirische cyclus van De Groot (1961) vormt de basis voor
psychodiagnostiek in Nederland en Vlaanderen.

 Kern: genereren en toetsen van hypothesen.

o Hypothese = voorlopige veronderstelling of vermoeden voor verder
onderzoek.

 Gangbare modellen zijn hypothesetoetsend van aard.


KENMERKEN VAN HET PROCESMODEL
1. Werkveldoverschrijdend:

o Toepasbaar in klinisch, schoolpsychologisch, pedagogisch werk én arbeids-
& organisatiepsychologie.

o Ook bruikbaar bij selectieprocessen (zelfde fases, andere invulling).

2. Niet gebonden aan therapeutisch denkkader:

o Past bij gedragstherapie, systeemtheorie, enz.

3. Expliciet psychodiagnostisch denkproces:

o Maakt duidelijk wat te doen met informatie en welke stappen te volgen.

o Testmateriaal kan ondersteunend gebruikt worden.


WAT IS PSYCHODIAGNOSTIEK?
 Besluitvormingsproces: Gericht informatie verzamelen en analyseren.

 Doel: Ontwerpen van de meest adequate aanpak van problemen bij:

o Individuen (kinderen, jongeren, volwassenen, ouderen)

o Groepen (gezinnen, teams, leefgroepen)


2

, o Organisaties (bedrijven, scholen, instellingen)

 Rollen van psychologische hulpverlener:

o Psychodiagnosticus, counselor, coach, trainer, therapeut…

o Afhankelijk van cliënt, setting en moment in begeleiding.

 Wetenschappelijke methodiek bij rol van psychodiagnosticus:

1. Onderkennende diagnostiek → aard van problemen inzichtelijk maken
2. Verklarende diagnostiek → onderliggende mechanismen onderzoeken
3. Indicerende diagnostiek → advies op maat formuleren




TERMINOLOGIE
 “Cliënt” = elke persoon, groep of organisatie die beroep doet op psychologische
diensten.

 Term gebruikt als overkoepelend begrip voor: cliënt, patiënt, werknemer, klant,
bedrijf, enz.

 Voornaamwoorden: “hij/zij” of “hen/hun” afhankelijk van context.


HET PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL BOUWT VOORT OP:
 De diagnostische cyclus van De Bruyn en collega’s (2003)
 De handelingsgerichte diagnostiek van Pameijer & Van Beukering (2015)
 Het diagnostisch proces van Bijttebier en collega’s (2013)
 Het protocol voor probleemidentificatie van De Raedt & Schacht (2003)
 Het gedragstherapeutisch proces van Brinkman (1978)

(→ Het model combineert sterke elementen uit verschillende bestaande
modellen.)


KRITISCH DENKEN

 Centraal staat systematisch evalueren van informatie.
 Weeg verschillende perspectieven af om tot onderbouwde besluitvorming
te komen.
(Bijv. observaties, tests en gesprekken combineren voor evenwichtige
interpretatie.)


WERKVELDOVERSCHRIJDEND

• Toepasbaar in alle domeinen van de psychologische hulpverlening:

 Klinische psychologie


3

,  School- en Pedagogische context

 Arbeids- en organisatiepsychologie

o Ook bruikbaar voor selectiedoeleinden (zoals loopbaanbegeleiding of
personeelsselectie).


NIET GEKOPPELD AAN EEN SPECIFIEK DENKKADER

 Het model is theoretisch neutraal.
 Kan gecombineerd worden met verschillende psychologische stromingen of
methodes
(zoals gedragstherapie, systeemtheorie, cognitieve benadering...).


EXPLICIET DENKPROCES

Het model maakt het psychodiagnostisch denkproces zichtbaar:

 Wat doe je met de verkregen informatie?

 Welke stappen zet je in je redenering?
• Transparantie door systematisch te noteren hoe je tot conclusies komt.
• (Bijv. noteren waarom je een bepaalde hypothese verwerpt of aanhoudt.)




1.2 UITGANGSPUNTEN VAN HET PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL

1. HANDELEN ALS SCIENTIST-PRACTITIONER
 Combineer praktijkervaring met wetenschappelijke kennis.

 Gebruik evidence-based richtlijnen en betrouwbare tests.

 Formuleer en toets hypothesen, baseer interventies op bewezen effectiviteit.

Voorbeeld: Burn-out: interventies gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten.


2. CLIËNT CENTRAAL STELLEN
 Focus op behoeften en welzijn van de cliënt.

 Kijk door de bril van de cliënt, niet eigen aannames.

Voorbeeld: Sociale angst bij kind → individuele begeleiding afgestemd op noden.


3. INTERVENTIEGERICHT HANDELEN
 Diagnostiek is een middel, geen doel.

 Richt je op verbetering en ondersteuning.
4