,INLEIDING TOT DE PSYCHODIAGNOSTIEK
1. Wat is psychodiagnostiek?
1.1. Definitie
beslissen Griekse werkwoord ‘diagignṓskein’ (< dia-: ‘door…
heen’ en gignṓskein: ‘leren; weten’), wat zowel ‘door
en door kennen’ als ‘onderscheiden’ betekent.
Vaststellen van individuele verschillen “het onderscheiden van personen naar hun individuele
psychische kenmerken, zoals die zich manifesteren in
hun typische gedrags en uitingsvormen’’
Verzamelen van info over persoon en zijn/haar “op wetenschappelijk verantwoorde wijze verzamelen
omgeving van info omtrent persoon en zijn omgeving met het
oog op het nemen van beslissingen”
Hulp bieden “psychodiagnostisch proces is het proces van hulp
bieden aan personen met hun vragen en problemen”
Diagnostiek mondt uit in behandeling/interventie
Beschrijven van ontwikkelingsniveaus (zwakke “developmental assessment op diverse
en sterke kanten) van de cliënt ontwikkelingsgebieden zoals cognitie, motoriek, socio-
emotionele vaardigheden, …”
=> Telkens ligt de klemtoon op slechts één of enkele centrale elementen van psychodiagnostiek
=> psychodiagnostiek ≠ enkel test afnemen en interpreteren
=> psychodiagnostiek = systematisch beslissingsproces
DEF: Psychodiagnostiek: de wetenschap die erop gericht is om op een gefundeerde manier informatie
over een persoon en zijn omgeving te verzamelen, met het oog op het nemen van verantwoorde
beslissingen.
1.1.1 Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving
Wat we willen te weten komen zijn vaak innerlijke kenmerken
Bv. Neerslachtig of gelukkig, drive, bekwaamheid
Innerlijke kenmerken weerspiegelen psychologische eigenschappen van persoon / omgeving
Bv. Stemming, intelligentie, draagkracht van gezin, weerstand in organisatie
Stabiele eigenschappen: trekken (traits)
bv. persoonlijkheid, intelligentie
Veranderlijke eigenschappen: toestanden (states)
bv. gemoedstoestand, motivatie, weerstand
Constructen= denkbeelden of gedachtecontstructies
= Samenhangend betekenisvol geheel van innerlijke en uiterlijke kenmerken
Bv. ‘verbale agressie’:
Uiterlijke gedragingen: schelden, roepen
Innerlijke eigenschappen: frustratie, kwaadheid
, Zijn hypothetisch: innerlijke dimensie niet rechtstreeks (empirisch) waarneembaar /meetbaar
-) veronderstellend karakter
Uitspraken over psychologische eigenschappen moeten voorzichtig/tentatief zijn
-) want geen zekerheid
-) we maken psychologische eigenschappen meetbaar = operationaliseren
1.2. Doel van psychodiagnostiek
Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen
Doel van onderzoek helder omschrijven -) Vier niveaus:
Beschrijven
= In kaart brengen van kenmerken persoon/context en mogelijk evolutie
-) beschrijving kan ertoe leiden om een beslissing te nemen
Bv. Van zodra Henri zich in een open ruimte begeeft, wordt hij overmand door paniek
-) Henri gaat in gesloten ruimtes werken
Ordenen / classificeren
=Complexe veelheid van eigenschappen reduceren tot hanteerbare patronen om tot een
klinisch beeld of diagnose te komen
Bv. Kampt Ginette met een burn-out, of sluimert er een depressie
Classificatiesystemen: Categoriaal of dimensioneel
DSM-5-TR (uitgegeven door APA): categoriaal classificatiesysteem
-) Officieel erkende mentale stoornissen + vereisten om tot een diagnose te komen
+: Helder en eenduidige registratie en communicatie
- : weinig ruimte voor variatie en nuance, te veel problematiseren en medicaliseren
ICF-model (WHO): categoriaal classificatiesysteem
-) focus op het hele fysieke en mentale functioneren -) posititef en negatief funct.
KOP-model (Paul Rijnders en Els Heene, 2021): dimensioneel
= Klachten (K), omstandigheden (O) en persoonskenmerken (P) beschrijven
-) kortdurende behandeling met focus op zelfredzaamheid (video)
bv. Rik -) K: slecht slapen, weinig eetlust, O: ongewenst kinderloos, veeleisende job,
P: zorgzaam, perfectionist
Verklaren
-) oorzaken aanpakken zodat verdere moeilijkheden voorkomen
Bv. Hoe komt het dat Jasper zijn aandacht verliest in de klas
Voorspellen
-) voorspellen hoe iemand zich zal gedragen.
Bv. Wat is de kans dat Bart opnieuw tot criminele feiten overgaat?
1.3. Kwaliteitsvolle psychodiagnostiek
=Gefundeerd
Niet volgens intuïtie of buikgevoel
Volgens een bepaalde methodiek
-) psychodiagnostische methode in psychodiagnostisch proces (FOTO)
Gestructureerd (bestaand stappenplan) – vrij (zelf verloop procedure bepalen)
Kwantitatief (cijfermatig) – kwalitatief (verbaal en beschrijvend)
Wetenschappelijk onderbouwd
, Inhoudelijk-theoretische aspect
Bv. Werking van het geheugen, het normale verouderingsproces en wat dementie inhoudt en
hoe het kan worden herkend
Technisch-kwalitatieve eigenschappen
Psychometrische kwaliteit
Betrouwbaarheid
bv. Komt het instrument voor geheugenonderzoek steeds tot hetzelfde resultaat?
Validiteit
Bv. Meet het instrument daadwerkelijk het functioneren van het geheugen?
=) Schietschijfmetafoor (kennisclip via QR-code in boek)
=)betrouwbaarheid begrenst validiteit -) eerst standvaste resultaten meten voor je kan
nagaan wat de resultaten meten
1.3.1 Organisaties die kwaliteitsvolle diagnostiek nastreven:
Vlaams Kwaliteitscentrum voor Diagnostiek: https://portaal.kwaliteitscentrumdiagnostiek.be/
Vlaams Forum voor Diagnostiek: http://www.vlaamsforumdiagnostiek.be/
Prodia: https://www.prodiagnostiek.be/
VVKP – Divisie psychodiagnostiek: https://vvkp.be/divisies/psychodiagnostiek/visie-en-
doelstellingen-divisie-psychodiagnostiek
Cotan: https://www.cotandocumentatie.nl/
CAP-Vademecum: https://www.cap-vademecum.be/ (“Vlaamse COTAN” in de schoolse sector)
1.4. Psychodiagnostiek als psychologisch consulent
Beroepskwalificatie psychologisch consulent (Vlaamse Overheid)
De psychologisch consulent past psychologisch wetenschappelijk onderbouwde theorieën, methodes
en technieken toe, werkt preventief en/of begeleidt de zorggebruiker en zijn systeem waarbij een
psychodiagnostisch, counselend en/of coachend proces wordt opgezet, teneinde het welzijn van
personen met een zorg- en ondersteuningsnood te bevorderen.
Competenties:
9. Organiseert het vraagverhelderingproces
10. Maakt een psychologische evaluatie van de zorggebruiker en diens context op vlak van problemen,
mogelijkheden en vragen
11. Voert het psychodiagnostisch onderzoek uit
Autonomie:
Is zelfstandig in het uitvoeren van psychodiagnostische taken met uitzondering van het stellen van een
klinische psychodiagnose
Doet beroep op: Autonome WUG-beroepen (bv. psycholoog, orthopedagoog, psychiater), Team,
Professioneel netwerk
2. De empirische cyclus
De empirische cyclus (circulair) van Adriaan De Groot (1961)
= de basis van wetenschappelijk handelen
= Het beantwoorden van een onderzoeksvraag of probleemstelling op een wetenschappelijke manier
= fundament van psychodiagnostiek
1. Wat is psychodiagnostiek?
1.1. Definitie
beslissen Griekse werkwoord ‘diagignṓskein’ (< dia-: ‘door…
heen’ en gignṓskein: ‘leren; weten’), wat zowel ‘door
en door kennen’ als ‘onderscheiden’ betekent.
Vaststellen van individuele verschillen “het onderscheiden van personen naar hun individuele
psychische kenmerken, zoals die zich manifesteren in
hun typische gedrags en uitingsvormen’’
Verzamelen van info over persoon en zijn/haar “op wetenschappelijk verantwoorde wijze verzamelen
omgeving van info omtrent persoon en zijn omgeving met het
oog op het nemen van beslissingen”
Hulp bieden “psychodiagnostisch proces is het proces van hulp
bieden aan personen met hun vragen en problemen”
Diagnostiek mondt uit in behandeling/interventie
Beschrijven van ontwikkelingsniveaus (zwakke “developmental assessment op diverse
en sterke kanten) van de cliënt ontwikkelingsgebieden zoals cognitie, motoriek, socio-
emotionele vaardigheden, …”
=> Telkens ligt de klemtoon op slechts één of enkele centrale elementen van psychodiagnostiek
=> psychodiagnostiek ≠ enkel test afnemen en interpreteren
=> psychodiagnostiek = systematisch beslissingsproces
DEF: Psychodiagnostiek: de wetenschap die erop gericht is om op een gefundeerde manier informatie
over een persoon en zijn omgeving te verzamelen, met het oog op het nemen van verantwoorde
beslissingen.
1.1.1 Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving
Wat we willen te weten komen zijn vaak innerlijke kenmerken
Bv. Neerslachtig of gelukkig, drive, bekwaamheid
Innerlijke kenmerken weerspiegelen psychologische eigenschappen van persoon / omgeving
Bv. Stemming, intelligentie, draagkracht van gezin, weerstand in organisatie
Stabiele eigenschappen: trekken (traits)
bv. persoonlijkheid, intelligentie
Veranderlijke eigenschappen: toestanden (states)
bv. gemoedstoestand, motivatie, weerstand
Constructen= denkbeelden of gedachtecontstructies
= Samenhangend betekenisvol geheel van innerlijke en uiterlijke kenmerken
Bv. ‘verbale agressie’:
Uiterlijke gedragingen: schelden, roepen
Innerlijke eigenschappen: frustratie, kwaadheid
, Zijn hypothetisch: innerlijke dimensie niet rechtstreeks (empirisch) waarneembaar /meetbaar
-) veronderstellend karakter
Uitspraken over psychologische eigenschappen moeten voorzichtig/tentatief zijn
-) want geen zekerheid
-) we maken psychologische eigenschappen meetbaar = operationaliseren
1.2. Doel van psychodiagnostiek
Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen
Doel van onderzoek helder omschrijven -) Vier niveaus:
Beschrijven
= In kaart brengen van kenmerken persoon/context en mogelijk evolutie
-) beschrijving kan ertoe leiden om een beslissing te nemen
Bv. Van zodra Henri zich in een open ruimte begeeft, wordt hij overmand door paniek
-) Henri gaat in gesloten ruimtes werken
Ordenen / classificeren
=Complexe veelheid van eigenschappen reduceren tot hanteerbare patronen om tot een
klinisch beeld of diagnose te komen
Bv. Kampt Ginette met een burn-out, of sluimert er een depressie
Classificatiesystemen: Categoriaal of dimensioneel
DSM-5-TR (uitgegeven door APA): categoriaal classificatiesysteem
-) Officieel erkende mentale stoornissen + vereisten om tot een diagnose te komen
+: Helder en eenduidige registratie en communicatie
- : weinig ruimte voor variatie en nuance, te veel problematiseren en medicaliseren
ICF-model (WHO): categoriaal classificatiesysteem
-) focus op het hele fysieke en mentale functioneren -) posititef en negatief funct.
KOP-model (Paul Rijnders en Els Heene, 2021): dimensioneel
= Klachten (K), omstandigheden (O) en persoonskenmerken (P) beschrijven
-) kortdurende behandeling met focus op zelfredzaamheid (video)
bv. Rik -) K: slecht slapen, weinig eetlust, O: ongewenst kinderloos, veeleisende job,
P: zorgzaam, perfectionist
Verklaren
-) oorzaken aanpakken zodat verdere moeilijkheden voorkomen
Bv. Hoe komt het dat Jasper zijn aandacht verliest in de klas
Voorspellen
-) voorspellen hoe iemand zich zal gedragen.
Bv. Wat is de kans dat Bart opnieuw tot criminele feiten overgaat?
1.3. Kwaliteitsvolle psychodiagnostiek
=Gefundeerd
Niet volgens intuïtie of buikgevoel
Volgens een bepaalde methodiek
-) psychodiagnostische methode in psychodiagnostisch proces (FOTO)
Gestructureerd (bestaand stappenplan) – vrij (zelf verloop procedure bepalen)
Kwantitatief (cijfermatig) – kwalitatief (verbaal en beschrijvend)
Wetenschappelijk onderbouwd
, Inhoudelijk-theoretische aspect
Bv. Werking van het geheugen, het normale verouderingsproces en wat dementie inhoudt en
hoe het kan worden herkend
Technisch-kwalitatieve eigenschappen
Psychometrische kwaliteit
Betrouwbaarheid
bv. Komt het instrument voor geheugenonderzoek steeds tot hetzelfde resultaat?
Validiteit
Bv. Meet het instrument daadwerkelijk het functioneren van het geheugen?
=) Schietschijfmetafoor (kennisclip via QR-code in boek)
=)betrouwbaarheid begrenst validiteit -) eerst standvaste resultaten meten voor je kan
nagaan wat de resultaten meten
1.3.1 Organisaties die kwaliteitsvolle diagnostiek nastreven:
Vlaams Kwaliteitscentrum voor Diagnostiek: https://portaal.kwaliteitscentrumdiagnostiek.be/
Vlaams Forum voor Diagnostiek: http://www.vlaamsforumdiagnostiek.be/
Prodia: https://www.prodiagnostiek.be/
VVKP – Divisie psychodiagnostiek: https://vvkp.be/divisies/psychodiagnostiek/visie-en-
doelstellingen-divisie-psychodiagnostiek
Cotan: https://www.cotandocumentatie.nl/
CAP-Vademecum: https://www.cap-vademecum.be/ (“Vlaamse COTAN” in de schoolse sector)
1.4. Psychodiagnostiek als psychologisch consulent
Beroepskwalificatie psychologisch consulent (Vlaamse Overheid)
De psychologisch consulent past psychologisch wetenschappelijk onderbouwde theorieën, methodes
en technieken toe, werkt preventief en/of begeleidt de zorggebruiker en zijn systeem waarbij een
psychodiagnostisch, counselend en/of coachend proces wordt opgezet, teneinde het welzijn van
personen met een zorg- en ondersteuningsnood te bevorderen.
Competenties:
9. Organiseert het vraagverhelderingproces
10. Maakt een psychologische evaluatie van de zorggebruiker en diens context op vlak van problemen,
mogelijkheden en vragen
11. Voert het psychodiagnostisch onderzoek uit
Autonomie:
Is zelfstandig in het uitvoeren van psychodiagnostische taken met uitzondering van het stellen van een
klinische psychodiagnose
Doet beroep op: Autonome WUG-beroepen (bv. psycholoog, orthopedagoog, psychiater), Team,
Professioneel netwerk
2. De empirische cyclus
De empirische cyclus (circulair) van Adriaan De Groot (1961)
= de basis van wetenschappelijk handelen
= Het beantwoorden van een onderzoeksvraag of probleemstelling op een wetenschappelijke manier
= fundament van psychodiagnostiek
