BL 2: Afasiesymptomen
Als we het hebben over afasiesymptomen hebben we het over de verschillende fouten
die een persoon met afasie kan maken. Wanneer we een test doen bij iemand met
afasie gaan we naar deze foutenpatronen opzoek om meer te weten te komen over de
onderliggende problemen/oorzaak. De onderliggende oorzaak kunnen we dan ook
linken met het taalverwerkingssysteem.
–
Wanneer we afasiesymptomen bespreken zullen we vertrekken vanuit de
verschillende niveaus waaruit deze kunnen voorkomen
Fouten door afasie
kunnen
voorkomen op
klankniveau,
woordniveau en
zinsniveau
Binnen dit niveau
is er ook een
verschil in fouten
die zich voordoen
in het begrijpen van taal & fouten die we zien in de taalproductie
Koppeling met taalmodel
Het taalbegrip heeft te maken met alles dat je hoort of leest
De taalproductie heeft te maken met spreken of schrijven
,Deel 1: Fonologische en semantische symptomen:
Fonologische stoornis
Fonologische stoornis:
Fonologische stoornissen plaatsen we zowel bij klank als woordniveau omdat fonologische
problemen ontstaan op klankniveau en tot uiting komt op woordniveau
Fonologisch probleem kan enerzijds ontstaan op:
- Niveau van klankherkenning (luisteren en lezen)
- Niveau van woordvorming (spreken en schrijven):
1) Problemen bij de klankherkenning doen zich voor op het taalbegripsniveau Er
zijn problemen met het herkennen fonemen/grafemen
bv: een persoon maakt ‘koek’ van ‘boek’. Wanneer deze verkeerd begrepen worden
zullen ze ook met de verkeerde woordbetekenis in het semantische systeem gelinkt
worden
2) Problemen van woordvorming doen zich voor op taalproductieniveau. Er zijn
problemen bij activeren van correcte grafemen/fonemen, correcte lengte,
correcte volgorde van klanken en correcte spellingsvorm
i. ‘draap’ de juiste grafemen en fonemen zijn wel
geselecteerd, maar het loopt hier mis met de volgorde.
Het doelwoord is herkenbaar maar het is een
non-woord geworden
ii. het doelwoord is herkenbaar en het is een bestaand
woord maar er is iets misgegaan met de activatie
iii. doelwoord is niet herkenbaar, het is een non-woord
,Dus, de selectie en ordening van de klanken is iets dat misgaat op klankniveau, maar we
zien dat deze fouten tot uiting komen op het woordniveau.
Daarnaast kan er een probleem zijn met de woordselectie er kan een verwant woord
geselecteerd worden, dit is dan een fonologische stoornis op woordniveau
Afhankelijk of het over geschreven of gesproken taal gaat krijgen fonologische fouten
een andere naam, deze fouten dus ook de juiste naam geven!!!
Parafrasie: fonologische
fout bij het verbaan
vernoemen (spreken)
Paragrafie: fonologische
fout bij het schrijven
Paralexie: fonologische
fout bij het luidop
voorlezen
Fonologische parafrasie/-grafie/-lexie
Worden nog verder opgedeelt in soort fout:
- omissie
- substitutie
- additie
- transpositie (van plaats verwisselt)
Dit soort fouten hebben aan de basis een probleem met selectie of ordening van
fonemen
Bv: -we vragen je om ‘tafel’ te benoemen en je zegt ‘safel’ i.p.v ‘tafel’, dan is dit een:
probleem met selectie van fonemen ‘substitutie’
-iemand zegt ‘fatel’ ipv ‘tafel’, dan is dit een probleem van ordening fonemen
‘transpositie’
-’fawel’ ipv ‘tafel’, een probleem met selectie en ordening van fonemen
-wafel ipv ‘tafel’, een bestaand woord is geselecteerd dat lijkt op doelwoord,
selectie/ordening van fonemen is niet misgelopen maar wel selectie van het woord
→ Verbale fonologische parafrasie (kan ook lexie, grafie)
-’krespel’ ipv ‘tafel’, dit is een (fonologisch) neologisme
,Doelwoord is niet meer herkenbaar, en dit is een non-woord
Zo zal je een patiënt zijn test kwalitatief verwerken om taalprocessen te volgen
Er wordt hier weinig begrepen van de woorden
die gebruikt worden, maar je snapt wel wat er
wordt bedoeld met de hulp van de contect
→ fonologisch jargon
Hier wordt er niets begrepen met wat er bedoeld, de
taal is overladen met neologismen. Als de taal zo erg
verminkt is dat men het niet meer begrijpt
→neologistisch jargon
Fonologisch zoekgedrag
Fonologische stoornissen komen vaak voor bij mensen die afasie hebben met best
goede ziekte inzicht, ze weten wanneer ze iets zeggen dat fout is waardoor ze het vaak
willen verbeteren:
1) Conduite d’approche: ze benaderen het doelwoord beter
2) Conduite d’écart: meer verwijderd van doelwoord
, Semantische stoornis
Een semantische stoornis ontstaat in het semantische systeem dat centraal staat in ons
taalmodel. Omdat het centraal gelegen is, gaat een probleem hier altijd een impact hebben
op zowel het begrip als de productie van taal.
Op vlak van begrijpen: woorden zullen aan foute concepten gebonden worden
(woordbetekenis)
Op vlak van productie: verkeerde woorden opgeroepen bij een bepaald concept
Een semantische stoornis ontstaat altijd op woordniveau.
Verschillende soorten fouten bij een semantische stoornis
Semantische parafasie= betekenisverwante vervanging
bv: we zeggen “stoel” ipv “tafel”
- irrelevante/ongerelateerde parafasie: geeft een bestaand woord als antwoord,
maar is niet verwant met doelwoord
dezelfde categorie
Bovenbegrip
Verdere specificatie
- Semantisch neologisme: een non-woord, je kan uit de omschrijving wel het
doelwoord toereiken en het concept herkennen. Omschrijving van het concept
is omvat in het woord dat de patient gebruikt
bv: pootmeubel ipv tafel
Als we het hebben over afasiesymptomen hebben we het over de verschillende fouten
die een persoon met afasie kan maken. Wanneer we een test doen bij iemand met
afasie gaan we naar deze foutenpatronen opzoek om meer te weten te komen over de
onderliggende problemen/oorzaak. De onderliggende oorzaak kunnen we dan ook
linken met het taalverwerkingssysteem.
–
Wanneer we afasiesymptomen bespreken zullen we vertrekken vanuit de
verschillende niveaus waaruit deze kunnen voorkomen
Fouten door afasie
kunnen
voorkomen op
klankniveau,
woordniveau en
zinsniveau
Binnen dit niveau
is er ook een
verschil in fouten
die zich voordoen
in het begrijpen van taal & fouten die we zien in de taalproductie
Koppeling met taalmodel
Het taalbegrip heeft te maken met alles dat je hoort of leest
De taalproductie heeft te maken met spreken of schrijven
,Deel 1: Fonologische en semantische symptomen:
Fonologische stoornis
Fonologische stoornis:
Fonologische stoornissen plaatsen we zowel bij klank als woordniveau omdat fonologische
problemen ontstaan op klankniveau en tot uiting komt op woordniveau
Fonologisch probleem kan enerzijds ontstaan op:
- Niveau van klankherkenning (luisteren en lezen)
- Niveau van woordvorming (spreken en schrijven):
1) Problemen bij de klankherkenning doen zich voor op het taalbegripsniveau Er
zijn problemen met het herkennen fonemen/grafemen
bv: een persoon maakt ‘koek’ van ‘boek’. Wanneer deze verkeerd begrepen worden
zullen ze ook met de verkeerde woordbetekenis in het semantische systeem gelinkt
worden
2) Problemen van woordvorming doen zich voor op taalproductieniveau. Er zijn
problemen bij activeren van correcte grafemen/fonemen, correcte lengte,
correcte volgorde van klanken en correcte spellingsvorm
i. ‘draap’ de juiste grafemen en fonemen zijn wel
geselecteerd, maar het loopt hier mis met de volgorde.
Het doelwoord is herkenbaar maar het is een
non-woord geworden
ii. het doelwoord is herkenbaar en het is een bestaand
woord maar er is iets misgegaan met de activatie
iii. doelwoord is niet herkenbaar, het is een non-woord
,Dus, de selectie en ordening van de klanken is iets dat misgaat op klankniveau, maar we
zien dat deze fouten tot uiting komen op het woordniveau.
Daarnaast kan er een probleem zijn met de woordselectie er kan een verwant woord
geselecteerd worden, dit is dan een fonologische stoornis op woordniveau
Afhankelijk of het over geschreven of gesproken taal gaat krijgen fonologische fouten
een andere naam, deze fouten dus ook de juiste naam geven!!!
Parafrasie: fonologische
fout bij het verbaan
vernoemen (spreken)
Paragrafie: fonologische
fout bij het schrijven
Paralexie: fonologische
fout bij het luidop
voorlezen
Fonologische parafrasie/-grafie/-lexie
Worden nog verder opgedeelt in soort fout:
- omissie
- substitutie
- additie
- transpositie (van plaats verwisselt)
Dit soort fouten hebben aan de basis een probleem met selectie of ordening van
fonemen
Bv: -we vragen je om ‘tafel’ te benoemen en je zegt ‘safel’ i.p.v ‘tafel’, dan is dit een:
probleem met selectie van fonemen ‘substitutie’
-iemand zegt ‘fatel’ ipv ‘tafel’, dan is dit een probleem van ordening fonemen
‘transpositie’
-’fawel’ ipv ‘tafel’, een probleem met selectie en ordening van fonemen
-wafel ipv ‘tafel’, een bestaand woord is geselecteerd dat lijkt op doelwoord,
selectie/ordening van fonemen is niet misgelopen maar wel selectie van het woord
→ Verbale fonologische parafrasie (kan ook lexie, grafie)
-’krespel’ ipv ‘tafel’, dit is een (fonologisch) neologisme
,Doelwoord is niet meer herkenbaar, en dit is een non-woord
Zo zal je een patiënt zijn test kwalitatief verwerken om taalprocessen te volgen
Er wordt hier weinig begrepen van de woorden
die gebruikt worden, maar je snapt wel wat er
wordt bedoeld met de hulp van de contect
→ fonologisch jargon
Hier wordt er niets begrepen met wat er bedoeld, de
taal is overladen met neologismen. Als de taal zo erg
verminkt is dat men het niet meer begrijpt
→neologistisch jargon
Fonologisch zoekgedrag
Fonologische stoornissen komen vaak voor bij mensen die afasie hebben met best
goede ziekte inzicht, ze weten wanneer ze iets zeggen dat fout is waardoor ze het vaak
willen verbeteren:
1) Conduite d’approche: ze benaderen het doelwoord beter
2) Conduite d’écart: meer verwijderd van doelwoord
, Semantische stoornis
Een semantische stoornis ontstaat in het semantische systeem dat centraal staat in ons
taalmodel. Omdat het centraal gelegen is, gaat een probleem hier altijd een impact hebben
op zowel het begrip als de productie van taal.
Op vlak van begrijpen: woorden zullen aan foute concepten gebonden worden
(woordbetekenis)
Op vlak van productie: verkeerde woorden opgeroepen bij een bepaald concept
Een semantische stoornis ontstaat altijd op woordniveau.
Verschillende soorten fouten bij een semantische stoornis
Semantische parafasie= betekenisverwante vervanging
bv: we zeggen “stoel” ipv “tafel”
- irrelevante/ongerelateerde parafasie: geeft een bestaand woord als antwoord,
maar is niet verwant met doelwoord
dezelfde categorie
Bovenbegrip
Verdere specificatie
- Semantisch neologisme: een non-woord, je kan uit de omschrijving wel het
doelwoord toereiken en het concept herkennen. Omschrijving van het concept
is omvat in het woord dat de patient gebruikt
bv: pootmeubel ipv tafel
