BASISBEGRIPPEN VAN HET RECHT
Deel IV: kennismaking met het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1: Inleiding
- subjectieve rechten verlenen aan rechtssubject → geen garantie dat deze ook door andere
rechtssubjecten zullen worden gerespecteerd
- burgerlijk procesrecht basis voor afhandeling diverse geschillen binnen civiele justitie
▪ van familiale kwesties en burenruzies tot complexe commerciële conflicten
▪ rechtssysteem van cruciaal belang →handhaaft verbod op eigenrichting
o zelfs met materieel gelijk mag men in België recht niet zelf afdwingen → moet
men zich wenden tot hoven en rechtbanken
• Enkel overheid geweld als dwangmiddel voorbehouden
• Burger beroep doen op openbare macht om rechten kracht te laten
bijzetten ➔ beroep doen op overheidsrechter
o Zodra zaak voor rechtbank gebracht → rechtssubject ~ rechtspartij
• zowel natuurlijke persoon als rechtspersoon
- In rechtstaat staat overheid in dat iedereen die rechtsbescherming zoekt toegang krijgt tot
rechter
- Rechtspraak ~ rechtsprekende activiteit
▪ Rechtsprekende handeling die de rechter stelt
▪ Gerechtelijke uitspraken ~ resultaat van rechtsprekende handeling
- Recht spreken toevertrouwd aan rechterlijke macht
▪ in organieke zin
▪ verwijst naar derde staatsmacht (artikel 144 GW)
▪ gaat uit van natie
▪ uitgeoefend door hoven en rechtbanken (judiciële of justitiële rechtscolleges)
▪ onderworpen aan principe van scheiding der machten + systeem checks and
balances ~ uitvoerende macht (koning) benoemt rechters + is betrokken bij
tenuitvoerlegging rechterlijke uitspraken via gerechtsdeurwaarders
▪ in functionele zin
▪ rechterlijke macht omvat 'recht spreken' ~ essentie opdracht rechter
o beslechten van rechtsgeschillen
▪ niet exclusief voorbehouden aan organieke rechterlijke macht
o Grondwettelijk Hof en Raad van State (afdeling bestuursrechtspraak)
oefenen ook rechtspraak uit →met specifieke bevoegdheden
▪ Grondwettelijk Hof (arbitragehof)
• toetst Wetskrachtige akten ~ decreten,wetten,ordonnantie
aan Grondwet (art 10, 11,24 GW)
• supranationale normen via vernietigingsprocedures of
prejudiciële vragen
o beroep tot vernietiging: ingesteld door bij wet
aangewezen overheid + door eender wie die dot
blijken van belang
1
, - in afwachting uitspraak akte waartegen
beroep op verzoek, geheel of ten dele
schorsen
o prejudiciële vraagstelling: rechter stuit bij
beslechting van geschil op vraag of door hem
daarop toe te passen rechtsnorm al dan niet
grondwetconform is
- rechter in beginsel verplicht vraag voor te
leggen aan Grondwettelijk hof
- afwachting antwoord hof schorst rechter
behandeling van zaak op
- rechtscollege die prejudiciële vraag stelt +
elk ander rechtscollege die in dezelfde
zaak uitspraak doet → ertoe gehouden
voor oplossing geschil naar arrest
Grondwettelijk Hof te koppelen
weerslag rechtspraak grondwettelijk hof op
vonnissen/arresten ‘gewone’ hoven + rechtbanken niet
onderschatten
• Grenzen wetgevende bevoegdheid afbakenen
▪ Raad van State spreekt zich uit over bestuur beslissingen
▪ rechtsprekende/jurisdictionele functie in land uitgeoefend door:
o grondwettelijk hof
o gewone hoven en rechtbanken
o administratieve rechtbanken
- rechtscolleges behoren organiek tot uitvoerende macht ~ administratieve rechtscolleges
voorbeeld: tuchtcolleges om tuchtrecht te handhaven
tuchtrecht = stelt gedragsregels vast die binnen bepaalde groep van beroepsgenoten
moeten worden gerespecteerd met oog op interne cohesie + goede werking van groep
- afdeling bestuursrechtspraak van Raad van State algemene, onbepaalde bevoegdheid
toegekend tot nietigverklaring bestuurshandelingen
▪ bevoegdheid om bestuurshandelingen te schorsen gekoppeld
▪ bestuurshandelingen = door administratieve overheden gestelde rechtshandelingen die
bijzonder kenmerk vertonen dat ze eenzijdig verbindend + onmiddellijk uitvoerbaar zijn
- raad voor vreemdelingenbetwistingen: behandeling van beroepen tegen beslissingen van
commisariaat-generaal voor Vluchtelingen en Staatslozen
▪ tegen beslissingen Dienst Vreemdelingenzaken + alle andere individuele beslissingen
genomen inzake vreemdelingenwet
- raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen: bevoegd voor geschillen over
studievoortgangsbeslissingen in hoger onderwijs
- raad voor verkiezingsbetwistingen: behandelt bezwaren tegen lokale verkiezing + ie juistheid
nagaat van zetelverdeling tussen lijsten + rangorde waarin raadsleden en opvolgers gekozen zijn
verklaard
- internationalisering + globalisering + europeanisering belangrijke weerslag op recht/ organisatie
van rechtscolleges/ rechtsbescherming
- Naast Belgische hoven en rechtbanken → meergelaagde rechtsorde met invloed van
supranationale rechtscolleges
2
, ▪ Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg: doet uitspraak
over Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
▪ Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) in Luxemburg: interpreteert toepassing
van EU-recht
▪ Benelux-Gerechtshof: intergouvernementeel samenwerkingsverband met specifieke
- Inzicht op alternatieve wijze oplossen van conflicten in sommige gevallen voorkeur verdient
boven beslechting ervan door recher
▪ Overheidsrechtspraak ~ ultimum remedium → slechts aangegrepen wanneer minnelijke
oplossingstraject geen uitkomst bood
o Aangevulde taakomschrijving advocaten/gerechtsdeurwaarders: verplichting
rechtzoekenden te informeren over mogelijkheid tot bemiddeling/ verzoening/
andere vorm van minnelijke oplossing geschillen (art 444,tweede lid en art. 519, §4
GerW)
- overheidsrechtspraak staat onder druk →Justitiebarometer van de Hoge Raad voor Justitie
▪ dalend vertrouwen in justitie aantoont
▪ geleid tot groeiende promotie van alternatieve conflicthantering (ACH)
o doel: duurzamere en goedkopere oplossingen te bieden
o ACH omvat diverse methoden
- 1 van methoden binnen ACH ➔ verzoening/ poging tot minnelijke schikking
▪ = optreden rechter die partijen helpt bij zoeken redelijke + voor hen aanvaardbare
oplossing van hun geschil, zonder dat rechter macht heeft om oplossing door te
trekken/op te leggen
o ~ rechter algemene verzoeningsopdracht (artikel 731 Ger.W.) of voorafgaande
verzoeningspoging kan faciliteren (artikel 731/1 Ger.W.)
▪ Sinds 2013 ook Kamers voor Minnelijke Schikking (artikel 734/1 Ger.W.) ingericht →gericht op
specifieke materies
Voorbeeld: familiale geschillen
▪ In raadkamer: achter gesloten deuren opereren om vertrouwelijkheid te waarborgen
o Niet verwarren met onderzoeksgerecht in strafzaken
▪ mislukte verzoening → rechter trekt zich terug uit zaak om onpartijdigheid te garanderen
- andere belangrijke vorm ACH ➔ bemiddeling
▪ zowel buitengerechtelijk (vóór procedure) als gerechtelijk (tijdens lopende procedure)
plaatsvinden
▪ = vertrouwelijk en gestructureerd proces waarbij onafhankelijke, neutrale en onpartijdige
derde (bemiddelaar) communicatie tussen partijen faciliteert om hen te helpen zelf
oplossing te vinden (artikel 1723/1 - 1737 Ger.W.)
o legt geen oplossing op → beslecht geschil niet
o doel: partijen zelf een door hen als juist ervaren oplossing voor geschil te laten
vinden
▪ zowel vermogensrechtelijk (ook die waarbij publiekrechtelijk persoon is betrokken) als
voor dading vatbare niet-vermogensrechtelijke geschillen (inbegrip van aantal geschillen
die tot bevoegdheid familierechtbank behoren + geschillen die voortvloeien uit feitelijke
samenwoning
▪ cruciaal: informatie uit mislukte bemiddeling verboden in gerechtelijke procedure te
gebruiken
▪ buitengerechtelijke bemiddeling: partijen kiezen zelf op vrijwillig initiatief + los van
rechter voor dit traject
3
, ▪ gerechtelijke bemiddeling: rechter verwijst naar bemiddelaar op gezamenlijk verzoek
van procespartijen/ op eigen initiatief met hun instemming
o Sinds 2018 rechter mogelijkheid in bepaalde gevallen zaak naar bemiddeling te
bevelen
▪ Als minstens 1 van partijen mening deelt
▪ Bij succesvolle bemiddeling stellen partijen zelf einde aan geschil
o Facilitatieve bemiddeling: bemiddelaar onthoudt zich van uitspraak over
standpunten partijen
o Evaluatieve bemiddeling: bemiddelaar geeft wel aan hoe hij kijkt naar door
partijen ingenomen posities
o
- collaboratieve onderhandelingen (artikel 1738 - 1747 Ger.W.)
▪ = gespecialiseerde advocaten van conflicterende partijen werken samen binnen
exclusief en beperkt mandaat om minnelijke oplossing te bewerkstelligen
o nadruk op vertrouwelijkheid en samenwerking buiten rechtbank
o partij trekt zich terug/collaboratieve onderhandeling eindigt al dan niet met
akkoord➔ collaboratieve advocaten ertoe gehouden tussenkomst te beëindigen
• niet meer optreden + bijstand verlenen in geding zelfde partijen in kader
van geschil dat voorwerp heeft uitgemaakt van collaboratieve
onderhandelingen
▪ collaboratieve onderhandelingsprocedure
▪ collaboratief mandaat = specifieke vorm van bijstand en adviesverlening door advocaat
o uitsluitend gericht op bewerkstelligen minnelijk akkoord
o advocaat die optreedt in collaboratief mandaat begeleidt cliënt enkel binnen
kader onderhandelingsproces + mag cliënt niet vertegenwoordigen in rechtbank
o methode overgenomen uit Verenigde Staten + vastgelegd in Gerechtelijk
Wetboek, vereist instemming cliënt + tegenpartij ook door collaboratieve
advocaat bijgestaan
o doel: geschillen buiten de rechtbank op te lossen
• nadruk op constructieve samenwerking tussen partijen en hun
advocaten
- Arbitrage ~ 'private rechtspraak' (art 1676 Gerechtelijk Wetboek)
▪ Partijen komen overeen alle geschillen/sommige geschillen die tussen hen gerezen zijn/
zouden kunnen rijden met betrekking tot bepaalde al dan niet contractuele
rechtsverhouding door scheidsgerecht of arbitragetribunaal te laten beslechten ~
arbitraal/ compromissoir beding
▪ Net zoals gerechtelijk vonnis is arbitrale uitspraak voor partijen bindend
▪ enkel mogelijk op basis van overeenkomst tussen partijen
o via arbitragebeding in contract
o via afzonderlijke arbitrageovereenkomst
▪ In tegenstelling collaboratief mandaat zoekt arbitrage niet noodzakelijkerwijs naar
oplossing die door partijen zelf wordt gecreëerd ➔ bindende beslissing opgelegd door
een of meerdere private arbiters
o Arbiters vaak oneven aantal (meestal één of drie) om patstellingen te
voorkomen
o Arbiters krijgen vertrouwen van partijen om geschil te beslechten
▪ Arbitrage veelvuldig toegepast bij internationale overeenkomsten
o Ook via geschillencommissies
4
, ▪ onderscheid met overheidsrechtspraak: arbiters, anders dan overheidsrechters (art 1700
Ger.W) zelf procedureregels kunnen bepalen ➔grotere flexibiliteit in geschillenbeslechting
o cruciale beperking arbitrage: arbitrale uitspraak niet automatisch uitvoerbaar;
partijen moeten eerst via rechter executoir vonnis (exequatur) verkrijgen om
uitspraak afdwingbaar te maken ~ rechter toetst of arbitrale uitspraak voldoet aan
minimale vereisten voordat deze dezelfde status krijgt als overheidsvonnis
▪ partijen weigeren arbitrale uitspraak vrijwillig na te leven → door beroep op overheidsrechter
uitvoerbaarverklaring ervan worden bekomen → pas dan kan gedwongen
tenuitvoerleggen van arbitrale uitspraak overgaan
- Arbitrage onderverdeeld in
1. ad hoc arbitrage
▪ partijen spreken alle procedureregels volledig contractueel af
▪ (taal, locatie en keuze arbiters )
2. institutionele arbitrage
▪ Partijen kiezen ervoor om procedureregels van bestaand arbitrage-instituut te volgen
▪ zoals ICC (Internationaal Hof van Arbitrage)
▪ CEPANI (Belgisch Centrum voor Arbitrage en Mediatie)
▪ sectoriële instituten zoals RUCIP voor geschillen in aardappelsector
instituten bieden gestandaardiseerde regels + administratieve ondersteuning
▪ Hoewel arbitrage vaak geassocieerd met geschillen gigantische inzet ook mogelijk voor
kleinere geschillen
o als beide partijen instemmen met deze vorm van geschillenbeslechting
- Schuldeiser kwijtschelding verleent aan schuldenaar (art 5.162,62,tweede lid BW; art 5.224,eerste lid,4° BW, art.
8.27 BW)
- Kwijtschelding (artikel 5.250, eerste lid BW) = overeenkomst waarbij schuldeiser afziet van inning schuld
➔ schuld niet langer kan worden toegerekend
- dading = contract waarbij partijen betwisting beëindigen/voorkomen door wederzijdse toegevingen
▪ mogelijk eindresultaat van gewone onderhandelingen tussen advocaten
▪ partijbeslissing gebruikt in kader contractuele relatie → vorm van
vaststellingsovereenkomst waarbij slechts 1 van partijen onderlinge rechtsverhouding
tussen partijen regelt
o deel van overeenkomst overgelaten aan beslissing derde
• equivalent hiervan ➔ bindende derdenbeslissing (artikel 5.49, tweede lid BW) =
door wet erkende voorheen geheel door praktijk vormgegeven rechtsfiguur
die mogelijk maakt dat derde (geen rechter of arbiter) beslissing neemt die
partijen bindt
- ~partijen derde macht geven om beslissing te nemen over geschil
voorbeeld: Minnelijke Medische Expertise (MME) na verkeersongeval,
waarbij 2 verzekeraars 1 arts aanstellen als derdenbeslisser om schade vast
te stellen, en zijn bevindingen als bindend accepteren
- Abraham Lincoln's oproep om geschillen te vermijden + te schikken benadrukt waarde van advocaat
als vredestichter
▪ ondanks financiële implicaties
- burgerlijk procesrecht ~ gerechtelijk recht → tak van formeel recht: helpt naleving van materieel
recht te verzekeren / vormt kern handhavingsrecht
▪ rechtstak die middelen tot handhaving materieel recht tot voorwerp heeft
5
Deel IV: kennismaking met het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1: Inleiding
- subjectieve rechten verlenen aan rechtssubject → geen garantie dat deze ook door andere
rechtssubjecten zullen worden gerespecteerd
- burgerlijk procesrecht basis voor afhandeling diverse geschillen binnen civiele justitie
▪ van familiale kwesties en burenruzies tot complexe commerciële conflicten
▪ rechtssysteem van cruciaal belang →handhaaft verbod op eigenrichting
o zelfs met materieel gelijk mag men in België recht niet zelf afdwingen → moet
men zich wenden tot hoven en rechtbanken
• Enkel overheid geweld als dwangmiddel voorbehouden
• Burger beroep doen op openbare macht om rechten kracht te laten
bijzetten ➔ beroep doen op overheidsrechter
o Zodra zaak voor rechtbank gebracht → rechtssubject ~ rechtspartij
• zowel natuurlijke persoon als rechtspersoon
- In rechtstaat staat overheid in dat iedereen die rechtsbescherming zoekt toegang krijgt tot
rechter
- Rechtspraak ~ rechtsprekende activiteit
▪ Rechtsprekende handeling die de rechter stelt
▪ Gerechtelijke uitspraken ~ resultaat van rechtsprekende handeling
- Recht spreken toevertrouwd aan rechterlijke macht
▪ in organieke zin
▪ verwijst naar derde staatsmacht (artikel 144 GW)
▪ gaat uit van natie
▪ uitgeoefend door hoven en rechtbanken (judiciële of justitiële rechtscolleges)
▪ onderworpen aan principe van scheiding der machten + systeem checks and
balances ~ uitvoerende macht (koning) benoemt rechters + is betrokken bij
tenuitvoerlegging rechterlijke uitspraken via gerechtsdeurwaarders
▪ in functionele zin
▪ rechterlijke macht omvat 'recht spreken' ~ essentie opdracht rechter
o beslechten van rechtsgeschillen
▪ niet exclusief voorbehouden aan organieke rechterlijke macht
o Grondwettelijk Hof en Raad van State (afdeling bestuursrechtspraak)
oefenen ook rechtspraak uit →met specifieke bevoegdheden
▪ Grondwettelijk Hof (arbitragehof)
• toetst Wetskrachtige akten ~ decreten,wetten,ordonnantie
aan Grondwet (art 10, 11,24 GW)
• supranationale normen via vernietigingsprocedures of
prejudiciële vragen
o beroep tot vernietiging: ingesteld door bij wet
aangewezen overheid + door eender wie die dot
blijken van belang
1
, - in afwachting uitspraak akte waartegen
beroep op verzoek, geheel of ten dele
schorsen
o prejudiciële vraagstelling: rechter stuit bij
beslechting van geschil op vraag of door hem
daarop toe te passen rechtsnorm al dan niet
grondwetconform is
- rechter in beginsel verplicht vraag voor te
leggen aan Grondwettelijk hof
- afwachting antwoord hof schorst rechter
behandeling van zaak op
- rechtscollege die prejudiciële vraag stelt +
elk ander rechtscollege die in dezelfde
zaak uitspraak doet → ertoe gehouden
voor oplossing geschil naar arrest
Grondwettelijk Hof te koppelen
weerslag rechtspraak grondwettelijk hof op
vonnissen/arresten ‘gewone’ hoven + rechtbanken niet
onderschatten
• Grenzen wetgevende bevoegdheid afbakenen
▪ Raad van State spreekt zich uit over bestuur beslissingen
▪ rechtsprekende/jurisdictionele functie in land uitgeoefend door:
o grondwettelijk hof
o gewone hoven en rechtbanken
o administratieve rechtbanken
- rechtscolleges behoren organiek tot uitvoerende macht ~ administratieve rechtscolleges
voorbeeld: tuchtcolleges om tuchtrecht te handhaven
tuchtrecht = stelt gedragsregels vast die binnen bepaalde groep van beroepsgenoten
moeten worden gerespecteerd met oog op interne cohesie + goede werking van groep
- afdeling bestuursrechtspraak van Raad van State algemene, onbepaalde bevoegdheid
toegekend tot nietigverklaring bestuurshandelingen
▪ bevoegdheid om bestuurshandelingen te schorsen gekoppeld
▪ bestuurshandelingen = door administratieve overheden gestelde rechtshandelingen die
bijzonder kenmerk vertonen dat ze eenzijdig verbindend + onmiddellijk uitvoerbaar zijn
- raad voor vreemdelingenbetwistingen: behandeling van beroepen tegen beslissingen van
commisariaat-generaal voor Vluchtelingen en Staatslozen
▪ tegen beslissingen Dienst Vreemdelingenzaken + alle andere individuele beslissingen
genomen inzake vreemdelingenwet
- raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen: bevoegd voor geschillen over
studievoortgangsbeslissingen in hoger onderwijs
- raad voor verkiezingsbetwistingen: behandelt bezwaren tegen lokale verkiezing + ie juistheid
nagaat van zetelverdeling tussen lijsten + rangorde waarin raadsleden en opvolgers gekozen zijn
verklaard
- internationalisering + globalisering + europeanisering belangrijke weerslag op recht/ organisatie
van rechtscolleges/ rechtsbescherming
- Naast Belgische hoven en rechtbanken → meergelaagde rechtsorde met invloed van
supranationale rechtscolleges
2
, ▪ Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg: doet uitspraak
over Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
▪ Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) in Luxemburg: interpreteert toepassing
van EU-recht
▪ Benelux-Gerechtshof: intergouvernementeel samenwerkingsverband met specifieke
- Inzicht op alternatieve wijze oplossen van conflicten in sommige gevallen voorkeur verdient
boven beslechting ervan door recher
▪ Overheidsrechtspraak ~ ultimum remedium → slechts aangegrepen wanneer minnelijke
oplossingstraject geen uitkomst bood
o Aangevulde taakomschrijving advocaten/gerechtsdeurwaarders: verplichting
rechtzoekenden te informeren over mogelijkheid tot bemiddeling/ verzoening/
andere vorm van minnelijke oplossing geschillen (art 444,tweede lid en art. 519, §4
GerW)
- overheidsrechtspraak staat onder druk →Justitiebarometer van de Hoge Raad voor Justitie
▪ dalend vertrouwen in justitie aantoont
▪ geleid tot groeiende promotie van alternatieve conflicthantering (ACH)
o doel: duurzamere en goedkopere oplossingen te bieden
o ACH omvat diverse methoden
- 1 van methoden binnen ACH ➔ verzoening/ poging tot minnelijke schikking
▪ = optreden rechter die partijen helpt bij zoeken redelijke + voor hen aanvaardbare
oplossing van hun geschil, zonder dat rechter macht heeft om oplossing door te
trekken/op te leggen
o ~ rechter algemene verzoeningsopdracht (artikel 731 Ger.W.) of voorafgaande
verzoeningspoging kan faciliteren (artikel 731/1 Ger.W.)
▪ Sinds 2013 ook Kamers voor Minnelijke Schikking (artikel 734/1 Ger.W.) ingericht →gericht op
specifieke materies
Voorbeeld: familiale geschillen
▪ In raadkamer: achter gesloten deuren opereren om vertrouwelijkheid te waarborgen
o Niet verwarren met onderzoeksgerecht in strafzaken
▪ mislukte verzoening → rechter trekt zich terug uit zaak om onpartijdigheid te garanderen
- andere belangrijke vorm ACH ➔ bemiddeling
▪ zowel buitengerechtelijk (vóór procedure) als gerechtelijk (tijdens lopende procedure)
plaatsvinden
▪ = vertrouwelijk en gestructureerd proces waarbij onafhankelijke, neutrale en onpartijdige
derde (bemiddelaar) communicatie tussen partijen faciliteert om hen te helpen zelf
oplossing te vinden (artikel 1723/1 - 1737 Ger.W.)
o legt geen oplossing op → beslecht geschil niet
o doel: partijen zelf een door hen als juist ervaren oplossing voor geschil te laten
vinden
▪ zowel vermogensrechtelijk (ook die waarbij publiekrechtelijk persoon is betrokken) als
voor dading vatbare niet-vermogensrechtelijke geschillen (inbegrip van aantal geschillen
die tot bevoegdheid familierechtbank behoren + geschillen die voortvloeien uit feitelijke
samenwoning
▪ cruciaal: informatie uit mislukte bemiddeling verboden in gerechtelijke procedure te
gebruiken
▪ buitengerechtelijke bemiddeling: partijen kiezen zelf op vrijwillig initiatief + los van
rechter voor dit traject
3
, ▪ gerechtelijke bemiddeling: rechter verwijst naar bemiddelaar op gezamenlijk verzoek
van procespartijen/ op eigen initiatief met hun instemming
o Sinds 2018 rechter mogelijkheid in bepaalde gevallen zaak naar bemiddeling te
bevelen
▪ Als minstens 1 van partijen mening deelt
▪ Bij succesvolle bemiddeling stellen partijen zelf einde aan geschil
o Facilitatieve bemiddeling: bemiddelaar onthoudt zich van uitspraak over
standpunten partijen
o Evaluatieve bemiddeling: bemiddelaar geeft wel aan hoe hij kijkt naar door
partijen ingenomen posities
o
- collaboratieve onderhandelingen (artikel 1738 - 1747 Ger.W.)
▪ = gespecialiseerde advocaten van conflicterende partijen werken samen binnen
exclusief en beperkt mandaat om minnelijke oplossing te bewerkstelligen
o nadruk op vertrouwelijkheid en samenwerking buiten rechtbank
o partij trekt zich terug/collaboratieve onderhandeling eindigt al dan niet met
akkoord➔ collaboratieve advocaten ertoe gehouden tussenkomst te beëindigen
• niet meer optreden + bijstand verlenen in geding zelfde partijen in kader
van geschil dat voorwerp heeft uitgemaakt van collaboratieve
onderhandelingen
▪ collaboratieve onderhandelingsprocedure
▪ collaboratief mandaat = specifieke vorm van bijstand en adviesverlening door advocaat
o uitsluitend gericht op bewerkstelligen minnelijk akkoord
o advocaat die optreedt in collaboratief mandaat begeleidt cliënt enkel binnen
kader onderhandelingsproces + mag cliënt niet vertegenwoordigen in rechtbank
o methode overgenomen uit Verenigde Staten + vastgelegd in Gerechtelijk
Wetboek, vereist instemming cliënt + tegenpartij ook door collaboratieve
advocaat bijgestaan
o doel: geschillen buiten de rechtbank op te lossen
• nadruk op constructieve samenwerking tussen partijen en hun
advocaten
- Arbitrage ~ 'private rechtspraak' (art 1676 Gerechtelijk Wetboek)
▪ Partijen komen overeen alle geschillen/sommige geschillen die tussen hen gerezen zijn/
zouden kunnen rijden met betrekking tot bepaalde al dan niet contractuele
rechtsverhouding door scheidsgerecht of arbitragetribunaal te laten beslechten ~
arbitraal/ compromissoir beding
▪ Net zoals gerechtelijk vonnis is arbitrale uitspraak voor partijen bindend
▪ enkel mogelijk op basis van overeenkomst tussen partijen
o via arbitragebeding in contract
o via afzonderlijke arbitrageovereenkomst
▪ In tegenstelling collaboratief mandaat zoekt arbitrage niet noodzakelijkerwijs naar
oplossing die door partijen zelf wordt gecreëerd ➔ bindende beslissing opgelegd door
een of meerdere private arbiters
o Arbiters vaak oneven aantal (meestal één of drie) om patstellingen te
voorkomen
o Arbiters krijgen vertrouwen van partijen om geschil te beslechten
▪ Arbitrage veelvuldig toegepast bij internationale overeenkomsten
o Ook via geschillencommissies
4
, ▪ onderscheid met overheidsrechtspraak: arbiters, anders dan overheidsrechters (art 1700
Ger.W) zelf procedureregels kunnen bepalen ➔grotere flexibiliteit in geschillenbeslechting
o cruciale beperking arbitrage: arbitrale uitspraak niet automatisch uitvoerbaar;
partijen moeten eerst via rechter executoir vonnis (exequatur) verkrijgen om
uitspraak afdwingbaar te maken ~ rechter toetst of arbitrale uitspraak voldoet aan
minimale vereisten voordat deze dezelfde status krijgt als overheidsvonnis
▪ partijen weigeren arbitrale uitspraak vrijwillig na te leven → door beroep op overheidsrechter
uitvoerbaarverklaring ervan worden bekomen → pas dan kan gedwongen
tenuitvoerleggen van arbitrale uitspraak overgaan
- Arbitrage onderverdeeld in
1. ad hoc arbitrage
▪ partijen spreken alle procedureregels volledig contractueel af
▪ (taal, locatie en keuze arbiters )
2. institutionele arbitrage
▪ Partijen kiezen ervoor om procedureregels van bestaand arbitrage-instituut te volgen
▪ zoals ICC (Internationaal Hof van Arbitrage)
▪ CEPANI (Belgisch Centrum voor Arbitrage en Mediatie)
▪ sectoriële instituten zoals RUCIP voor geschillen in aardappelsector
instituten bieden gestandaardiseerde regels + administratieve ondersteuning
▪ Hoewel arbitrage vaak geassocieerd met geschillen gigantische inzet ook mogelijk voor
kleinere geschillen
o als beide partijen instemmen met deze vorm van geschillenbeslechting
- Schuldeiser kwijtschelding verleent aan schuldenaar (art 5.162,62,tweede lid BW; art 5.224,eerste lid,4° BW, art.
8.27 BW)
- Kwijtschelding (artikel 5.250, eerste lid BW) = overeenkomst waarbij schuldeiser afziet van inning schuld
➔ schuld niet langer kan worden toegerekend
- dading = contract waarbij partijen betwisting beëindigen/voorkomen door wederzijdse toegevingen
▪ mogelijk eindresultaat van gewone onderhandelingen tussen advocaten
▪ partijbeslissing gebruikt in kader contractuele relatie → vorm van
vaststellingsovereenkomst waarbij slechts 1 van partijen onderlinge rechtsverhouding
tussen partijen regelt
o deel van overeenkomst overgelaten aan beslissing derde
• equivalent hiervan ➔ bindende derdenbeslissing (artikel 5.49, tweede lid BW) =
door wet erkende voorheen geheel door praktijk vormgegeven rechtsfiguur
die mogelijk maakt dat derde (geen rechter of arbiter) beslissing neemt die
partijen bindt
- ~partijen derde macht geven om beslissing te nemen over geschil
voorbeeld: Minnelijke Medische Expertise (MME) na verkeersongeval,
waarbij 2 verzekeraars 1 arts aanstellen als derdenbeslisser om schade vast
te stellen, en zijn bevindingen als bindend accepteren
- Abraham Lincoln's oproep om geschillen te vermijden + te schikken benadrukt waarde van advocaat
als vredestichter
▪ ondanks financiële implicaties
- burgerlijk procesrecht ~ gerechtelijk recht → tak van formeel recht: helpt naleving van materieel
recht te verzekeren / vormt kern handhavingsrecht
▪ rechtstak die middelen tot handhaving materieel recht tot voorwerp heeft
5
