Ziekteleer – les 13
Reactie op schadelijk prikkels
Functies cellen:
Oorzaken van celschade
Exogeen
→ buiten ons lichaam
Fysische oorzaken:
• Mechanisch trauma
- Splijtwonde: snijwonde & schaafwonden
- Drukwonde:
➢ Continuïteitsverlies van de huid niet op de voorgrond
➢ Instabiliteitverlies
➢ Kenmerken:
o Oedeem (vochtophoping)
o Hematoom (opstapeling van bloed buiten bloedvaten)
- Scheurwonde:
➢ Continuïteits- & vitaliteitsverlies
Incisie: vrij proper
Laceratie: Twee kanten weefsel niet zo mooi
uitzien
Contusie: blauwe plek
, Bij huidverlies → veel vocht verlies en veel kans op infecties
Vasocontrictie zodat we warmte kunnen binnenhouden
• Extreme temperatuurswisseling
Cel met kapot membraan → sterven door homeostase shock
→ Hoge temperatuur
o Kan leiden tot celbeschadiging en celdood
o Verbranding van de huid
▪ Eerste graadsverbranding ontstaat wanneer alleen de opperhuid (epidermis) verwond
is.
▪ Tweede graadsverbranding is het gevolg wanneer naast de epidermis ook een deel van
de dermis verbrand is.
→ Oppervlakkige en diepe tweede graadsverbranding.
▪ Derde graadsverbranding treft de volledige diepte van de huid.
→ Lage temperatuur
o Vasoconstrictie kan leiden tot minder weefselperfusie
o Bevriezing leidt tot de vorming van intracellulaire kristallen, die bij opwarming nadien, het
membraan van de celorganellen beschadigen
• Atmosferische drukverandering
o Decompressieziekte
o Bij acute decompressie bij duikers ontstaan gasbellen in de circulatie door het vrijkomen van gassen
die onder hoge druk in het bloed opgelost zijn.
o De gasbellen stremmen de circulatie (gasembolie) met zuurstoftekort in de weefsels tot gevolg
Bij hogere druk → weinig zuurstof
Bij snel naar boven gaan → geen tijd om aan te
passen → gasembolie
• Elektrische schokken
o Schade door elektrische schokken is het gevolg van verhitting bij passage van stroom door
weefsels.
o De schade van de weefsels ter hoogte van de plaatsen waar de stroom het lichaam binnenkomt en
weer verlaat is vaak niet representatief voor de interne beschadiging door de opgewekte hitte.
o Schade kan ook secundair zijn aan storing van electrische activiteit van het haart: arritmiëen
• Straling
o Elektromagnetische straling (Röntgen- & gammastralen)
o Deeltjesstraling
o DNA schade Cellen die continue delen, meer vatbaar
➢ Apoptose voor celschade dan cellen die niet delen
➢ Risico op kanker
o Meest kwetsbaar cellen zijn cellen in het beenmerg, kiemcellen en epitheelcellen
Chemische agentia (intoxicatie):
• Medicatie, toxines uit de omgeving, vergif
- Chemische stoffen kunnen cellen direct of indirect beschadigen door verschillende mechanismen,
zoals het aantasten van celmembranen, verstoren van enzymatische processen of het veroorzaken
van oxidatieve stress
- Dit kan leiden tot functieverlies van cellen, apoptose (geprogrammeerde celdood) of necrose
(ongecontroleerde celdood)
• Directe Toxische Effecten
➢ Oplosmiddelen (bijv. benzeen, tolueen, chloroform)
➢ Zware metalen (lood, kwik, cadmium, arseen)
• Indirecte Toxische Effecten
➢ Paracetamol-overdosering
, ➢ Methanol en ethyleenglycol
• Oxidatieve Stress
➢ Pesticiden en herbiciden (bijv. paraquat)
➢ Asbest
Paracetamol – overdosering
Met normale dosis: lever tijd om alles in de juiste stoffen te veranderen
Overdosis: veel meer NAPQI gemaakt → (apoptose?) → leverfalen
Infectie:
→ Biologische factoren zoals virussen, bacteriën, schimmels, parasieten en immuunreacties kunnen
celschade veroorzaken door directe infectie, toxinenproductie of ontstekingsreacties. Dit kan leiden tot
celdood (apoptose of necrose), weefselschade en ziektes.
• Directe Celinfectie
➢ HIV, Influenza
➢ Intracellulaire bacteriën (bv. Mycobacterium tuberculosis, Chlamydia)
• Toxinen
➢ Clostridium botulinum (botulinetoxine)
➢ Staphylococcus aureus (gaan toxines produceren die schadelijk zijn)
• Immuunreacties en ontstekingen Cytokinestorm: Schade niet rechtstreek, eig
➢ Cytokinestorm (bv. COVID-19, sepsis) door immuunsysteem
Nutritionele factoren:
• Tekorten of overmatige hoeveelheden van bepaalde voedingsstoffen kunnen leiden tot celschade via
verschillende mechanismen, zoals oxidatieve stress, ontstekingen, apoptose of verstoring van
celmetabolisme
• Tekorten aan Essentiële Voedingsstoffen Vitamine A moeilijk overdosis via voeding
➢ Vitamine-deficiënties
- Vitamine C-tekort (scheurbuik) Zink deficiëntie:
➢ Mineralentekorten (bv. zinktekort) → problemen bij van alles → van moodswings
• Overmatige Voedingsstoffen tot vermoeidheid
➢ Hypervitaminose
- Vitamine A-overdosering
➢ Te veel ijzer (hemochromatose)
Reactie op schadelijk prikkels
Functies cellen:
Oorzaken van celschade
Exogeen
→ buiten ons lichaam
Fysische oorzaken:
• Mechanisch trauma
- Splijtwonde: snijwonde & schaafwonden
- Drukwonde:
➢ Continuïteitsverlies van de huid niet op de voorgrond
➢ Instabiliteitverlies
➢ Kenmerken:
o Oedeem (vochtophoping)
o Hematoom (opstapeling van bloed buiten bloedvaten)
- Scheurwonde:
➢ Continuïteits- & vitaliteitsverlies
Incisie: vrij proper
Laceratie: Twee kanten weefsel niet zo mooi
uitzien
Contusie: blauwe plek
, Bij huidverlies → veel vocht verlies en veel kans op infecties
Vasocontrictie zodat we warmte kunnen binnenhouden
• Extreme temperatuurswisseling
Cel met kapot membraan → sterven door homeostase shock
→ Hoge temperatuur
o Kan leiden tot celbeschadiging en celdood
o Verbranding van de huid
▪ Eerste graadsverbranding ontstaat wanneer alleen de opperhuid (epidermis) verwond
is.
▪ Tweede graadsverbranding is het gevolg wanneer naast de epidermis ook een deel van
de dermis verbrand is.
→ Oppervlakkige en diepe tweede graadsverbranding.
▪ Derde graadsverbranding treft de volledige diepte van de huid.
→ Lage temperatuur
o Vasoconstrictie kan leiden tot minder weefselperfusie
o Bevriezing leidt tot de vorming van intracellulaire kristallen, die bij opwarming nadien, het
membraan van de celorganellen beschadigen
• Atmosferische drukverandering
o Decompressieziekte
o Bij acute decompressie bij duikers ontstaan gasbellen in de circulatie door het vrijkomen van gassen
die onder hoge druk in het bloed opgelost zijn.
o De gasbellen stremmen de circulatie (gasembolie) met zuurstoftekort in de weefsels tot gevolg
Bij hogere druk → weinig zuurstof
Bij snel naar boven gaan → geen tijd om aan te
passen → gasembolie
• Elektrische schokken
o Schade door elektrische schokken is het gevolg van verhitting bij passage van stroom door
weefsels.
o De schade van de weefsels ter hoogte van de plaatsen waar de stroom het lichaam binnenkomt en
weer verlaat is vaak niet representatief voor de interne beschadiging door de opgewekte hitte.
o Schade kan ook secundair zijn aan storing van electrische activiteit van het haart: arritmiëen
• Straling
o Elektromagnetische straling (Röntgen- & gammastralen)
o Deeltjesstraling
o DNA schade Cellen die continue delen, meer vatbaar
➢ Apoptose voor celschade dan cellen die niet delen
➢ Risico op kanker
o Meest kwetsbaar cellen zijn cellen in het beenmerg, kiemcellen en epitheelcellen
Chemische agentia (intoxicatie):
• Medicatie, toxines uit de omgeving, vergif
- Chemische stoffen kunnen cellen direct of indirect beschadigen door verschillende mechanismen,
zoals het aantasten van celmembranen, verstoren van enzymatische processen of het veroorzaken
van oxidatieve stress
- Dit kan leiden tot functieverlies van cellen, apoptose (geprogrammeerde celdood) of necrose
(ongecontroleerde celdood)
• Directe Toxische Effecten
➢ Oplosmiddelen (bijv. benzeen, tolueen, chloroform)
➢ Zware metalen (lood, kwik, cadmium, arseen)
• Indirecte Toxische Effecten
➢ Paracetamol-overdosering
, ➢ Methanol en ethyleenglycol
• Oxidatieve Stress
➢ Pesticiden en herbiciden (bijv. paraquat)
➢ Asbest
Paracetamol – overdosering
Met normale dosis: lever tijd om alles in de juiste stoffen te veranderen
Overdosis: veel meer NAPQI gemaakt → (apoptose?) → leverfalen
Infectie:
→ Biologische factoren zoals virussen, bacteriën, schimmels, parasieten en immuunreacties kunnen
celschade veroorzaken door directe infectie, toxinenproductie of ontstekingsreacties. Dit kan leiden tot
celdood (apoptose of necrose), weefselschade en ziektes.
• Directe Celinfectie
➢ HIV, Influenza
➢ Intracellulaire bacteriën (bv. Mycobacterium tuberculosis, Chlamydia)
• Toxinen
➢ Clostridium botulinum (botulinetoxine)
➢ Staphylococcus aureus (gaan toxines produceren die schadelijk zijn)
• Immuunreacties en ontstekingen Cytokinestorm: Schade niet rechtstreek, eig
➢ Cytokinestorm (bv. COVID-19, sepsis) door immuunsysteem
Nutritionele factoren:
• Tekorten of overmatige hoeveelheden van bepaalde voedingsstoffen kunnen leiden tot celschade via
verschillende mechanismen, zoals oxidatieve stress, ontstekingen, apoptose of verstoring van
celmetabolisme
• Tekorten aan Essentiële Voedingsstoffen Vitamine A moeilijk overdosis via voeding
➢ Vitamine-deficiënties
- Vitamine C-tekort (scheurbuik) Zink deficiëntie:
➢ Mineralentekorten (bv. zinktekort) → problemen bij van alles → van moodswings
• Overmatige Voedingsstoffen tot vermoeidheid
➢ Hypervitaminose
- Vitamine A-overdosering
➢ Te veel ijzer (hemochromatose)
