Ziekteleer
Leven is dynamisch: cellen, weefsel & organismen veranderen continu
Drie sleutelprocessen: groei, homeostase & veroudering
🌱 Groei
Evolutionair perspectief
Eencellige organismen: bestaan uit één enkele cel die alle levensfuncties
omvat, van stofwisseling tot voortplanting & groei vormen bouwstenen van
leven op aarde
o Prokaryoten: geen kern, DNA in cytoplasma (bacteriën & archaea)
o Eukaryoten: ontstaan via endosymbiose, hebben kern en organellen
(protisten, gisten, sommige algen)
vertegenwoordigen cruciale evolutionaire innovaties:
compartimentalisatie, cytoskelet,
complexe genregulatie
Multicellulariteit: ontstaan via:
o Kolonievorming: eencellige organismen vormen clusters (filamenten,
aggregaten)
o Celadhesie: ontstaan van moleculen voor cel-cel hechting (cadherines,
integrines)
o Communicatie: signaaltransductieroutes coördinatie tussen cellen (gap
junctions)
o Differentiatie & specialisatie: ontstaan van verschillende celtypes met
specifieke functie genregulatie bepaald of cellen “aan” of “uit” staan
Voordelen van meercelligheid
Grotere omvang: minder kwetsbaar voor predatie
Specialisatie: efficiëntere verdeling functies (voeding, voortplanting, bescherming)
verdeling over organen
Nieuwe niches: exploitatie van complexe omgevingen
Langere levensduur: niet elke cel hoeft vitaal te blijven, zolang geheel
overleeft
Organisatie meercellig organisme
Cardiovasculair systeem: intern
bloed blijft in lichaam
Andere systemen: extern
uitwisseling met buitenwereld
, Groei
= toename in massa, omvang of complexiteit van een organismen (of deel ervan),
meestal door celdeling, celgroei of weefselopbouw
Biologische niveaus van groei
Cellulair:
- Celproliferatie: vermeerdering aantal cellen
- Hypertrofie: groeien van cel (groter)
- Matrixafzetting: meer extracellulaire stoffen (bv. bot)
Organisme: lengtegroei, toename gewicht, spierontwikkeling, hart & longen
vergroten & passen zich aan de groeiende lichaamsbehoefte aan, hersenrijping
groeipatronen niet lineair: kindertijd (snelle groei), pubertijd (groeispurt) &
volwassenheid (plateau)
geslacht, genetica, voeding & omgeving beïnvloeden groeicurve
Populatie: groei van aantallen
Pathologisch:
- Te weinig groei: groeihormoon deficiëntie, ondervoeding, chronische
ziekte
- Te veel groei gigantisme: te veel groeihormoon tijdens kindertijd
acromegalie: te veel groeihormoon bij volwassenen (bv. probleem
in hypofyse)
⚖️
Homeostase
Definitie
Dynamische evenwichtstoestand van het interne milieu ondanks externe
veranderingen
fysiologisch proces
bioconstanten: glucoseconc., bloeddruk, lichaamstemp.
Componenten
Sensoren (receptoren): detecteren veranderingen in het interne milieu
Controlecentra: vergelijken info met normwaarden & stuurt signalen naar
effectoren
Bv. hersenen, hypothalamus, pancreas (voor glucose)
Effectoren: corrigeren om balans te herstellen
Bv. spieren, klieren
In meercellige organismen
Specialisering van groepen tot cellen tot weefsels, organen & orgaansystemen
Leven is dynamisch: cellen, weefsel & organismen veranderen continu
Drie sleutelprocessen: groei, homeostase & veroudering
🌱 Groei
Evolutionair perspectief
Eencellige organismen: bestaan uit één enkele cel die alle levensfuncties
omvat, van stofwisseling tot voortplanting & groei vormen bouwstenen van
leven op aarde
o Prokaryoten: geen kern, DNA in cytoplasma (bacteriën & archaea)
o Eukaryoten: ontstaan via endosymbiose, hebben kern en organellen
(protisten, gisten, sommige algen)
vertegenwoordigen cruciale evolutionaire innovaties:
compartimentalisatie, cytoskelet,
complexe genregulatie
Multicellulariteit: ontstaan via:
o Kolonievorming: eencellige organismen vormen clusters (filamenten,
aggregaten)
o Celadhesie: ontstaan van moleculen voor cel-cel hechting (cadherines,
integrines)
o Communicatie: signaaltransductieroutes coördinatie tussen cellen (gap
junctions)
o Differentiatie & specialisatie: ontstaan van verschillende celtypes met
specifieke functie genregulatie bepaald of cellen “aan” of “uit” staan
Voordelen van meercelligheid
Grotere omvang: minder kwetsbaar voor predatie
Specialisatie: efficiëntere verdeling functies (voeding, voortplanting, bescherming)
verdeling over organen
Nieuwe niches: exploitatie van complexe omgevingen
Langere levensduur: niet elke cel hoeft vitaal te blijven, zolang geheel
overleeft
Organisatie meercellig organisme
Cardiovasculair systeem: intern
bloed blijft in lichaam
Andere systemen: extern
uitwisseling met buitenwereld
, Groei
= toename in massa, omvang of complexiteit van een organismen (of deel ervan),
meestal door celdeling, celgroei of weefselopbouw
Biologische niveaus van groei
Cellulair:
- Celproliferatie: vermeerdering aantal cellen
- Hypertrofie: groeien van cel (groter)
- Matrixafzetting: meer extracellulaire stoffen (bv. bot)
Organisme: lengtegroei, toename gewicht, spierontwikkeling, hart & longen
vergroten & passen zich aan de groeiende lichaamsbehoefte aan, hersenrijping
groeipatronen niet lineair: kindertijd (snelle groei), pubertijd (groeispurt) &
volwassenheid (plateau)
geslacht, genetica, voeding & omgeving beïnvloeden groeicurve
Populatie: groei van aantallen
Pathologisch:
- Te weinig groei: groeihormoon deficiëntie, ondervoeding, chronische
ziekte
- Te veel groei gigantisme: te veel groeihormoon tijdens kindertijd
acromegalie: te veel groeihormoon bij volwassenen (bv. probleem
in hypofyse)
⚖️
Homeostase
Definitie
Dynamische evenwichtstoestand van het interne milieu ondanks externe
veranderingen
fysiologisch proces
bioconstanten: glucoseconc., bloeddruk, lichaamstemp.
Componenten
Sensoren (receptoren): detecteren veranderingen in het interne milieu
Controlecentra: vergelijken info met normwaarden & stuurt signalen naar
effectoren
Bv. hersenen, hypothalamus, pancreas (voor glucose)
Effectoren: corrigeren om balans te herstellen
Bv. spieren, klieren
In meercellige organismen
Specialisering van groepen tot cellen tot weefsels, organen & orgaansystemen
