DEONTOLOGIE
Vrijdag
26/09/2025
INLEIDING
Toenemende druk op onze rechtsstaat door POLARISERING in de maatschappij (tsn
geloofsgemeenschappen, tsn politici, links-rechts) maar ook polarisering tsn advocatuur en
magistratuur
Actua
- Drugsproces met 31 beklaagden twv 31 miljard euro
o Beklaagden willen dat adv alles uit kast halen
o Cliëntbelang voor adv is heilig maar is dat absoluut?
o 31 wrakingsverzoeken >> grote vertraging ih proces, kost immens veel voor de MY
Sinds 2021 is het aantal wrakingsverzoeken bijna verdubbeld (vooral in sfeer
strafprocesrecht in grote drugszaken)
Bij politici en OM bestaat indruk dat sommige strafrechtpleiter het middel gevonden om
vertraging in te luiken <> adv halen cliëntenbelang aan; maar gebeurt het altijd terecht?
- Motivering voor wrakingsverzoeken
o Bij wraking twijfel je aan onpartijdigheid van de rechter, maar je kan dat niet zomaar
zeggen concreet knn motiveren
o Bv bij schuld & vrienden: samenstelling concrete RB
▪ Rechter w verondersteld onpartijdig te zijn
▪ Op niv EA gebeurt het dat samenstelling aangepast w volgens de noden van
de dienst
Vz van bep kamer was niet de vaste vz van die kamer: ‘ik heb niet de rechter
gekregen die normaal de zaak zou beoordelen’, maar heb je recht op een bep
rechter? ‘Samenstelling is bewust gewijzigd omdat rechter in kwestie die zaak zou
behandelen gebeten is op adv S&V’ wrakingsverzoek afgewezen
- Nieuwe stap op lader van toenemende polarisering: advocatuur en magistratuur hebben een
andere taak & als adv moet cliënt verdedigen met alle mogelijke middelen; maar om
rechtsstaat te verdedigen moeten ze rol op correcte wijze vervullen ter vrijwaring vd rechten
van iedereen!
- Kern van de les van vandaag: vertrouwen van burger in justitie moet beschermd worden & het
gaat niet goed met dat vertrouwen
o Justitiebarometer om de 5 jr > die gaat systematisch achteruit
o adv blijft dominus litis moet strategie bepalen en hoe zaak voor rechter w gepleit
(niet altijd easy met toegenomen kritische zin vd burger)
1
, - Adv ‘n uit rechtszaal gezet: extreem veiligheidsmaatregelen getroffen voor veiligheid van de
zitting (beklaagden worden geboeid en geblinddoekt binnengebracht) is beslissing vd RB en
kan wnr veiligheid dat vereist
o Argument: veiligheidsmaatregelen halen het vermoeden van onschuld onderuit (want
tot veroordeeld te zijn, heb je vermoeden van onschuld) tumult in rechtszaal en
rechter laat adv ’n uit rechtszaal zetten
o Rechter uitgescholden voor smeerlap, degoutant en krapuul door overblijvende adv ‘n
Vz vd orde van VL-balies (OVB) aan hoge raad vr Justitie gevraagd onderzoek in te
stellen naar gedrag van die vz maar er w niet gesproken van gedrag adv nr magistraten
toe
Adv Stijn Verbist: ‘niet mijn OVB’ gaat regelrecht in tegen initiatief OVB om klacht in te
dienen bij Hoge Raad want van mening dat dat niet taak is OVB om op indiv gevallen en
incidenten in te gaan
b dat er w een klimaat gehandhaafd waarin de rechtstaat overeind kan blijven
Reglementen meenemen nr EX (komt nog via Ufora)
SITUERING EN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Wat betekent deontologie? Wat omvat het? Wat zijn de kern en doelstelling?
Ethisch bewustzijn bij uitoefening vh beroep
- Gaat om gedragsregels, niet om kennis manier waarop je juridisch beroep zal uitoefenen in
een concrete situatie
o Hoe omgaan met cliënt, tegenstrever, de rechter, de rechtzoekende?
o Hoe oefen ik dat beroep uit tav de MY in haar geheel
o Deontologische regels vooral erop gericht om vertrouwen van de rechtzoekende/ de
MY te vrijwaren
o Moesten er geen deontologische regels bestaan > dan zou er helemaal geen
vertrouwen meer zijn in justitie
- Juridische beroepen hebben beschermde titel en monopolypositie voor uitoefenen van hun
taak
- Tijd waarin recht bijz complex is (wetten, reglementen op versch niv) dus een adv nodig en
wnr probl niet opgelost geraakt > dan rechter nodig > wnr vonnis niet vrijwillig w uitgeoefend,
dan gerechtsdeurwaarder nodig; om venn op te richten een notaris nodig
o Alle juridische beroepen nodig om uw rechten te realiseren
o Dus een reglementering nodig die versch juridische beroepen ertoe verplicht om hun
beroep op correcte/ behoorlijke manier uit te oefenen die vertrouwen wekt bij
rechtszoekende == bedoeling deontologie = regels creëren die de vangrails zijn vd
macht (adv, magistraten hebben monopolypositie en titel die wettelijk beschermd is >
geeft hen bep macht)
- Term ‘deontologie’ door Benthem uitgevonden = de kennis wat men behoort te doen bij elke
gelegenheid
o Hoe ga ik mij gedragen? Wat behoor ik te doen?
2
, Deontologische regel = juridisch geconcretiseerde gedragsregel die in een bep historische
context voortvloeit uit morele hoedanigheidsvereisten, loyauteit, verantwoordelijkheidszin
tav my, bep manier van zijn in bep historische context
o Bv adv ’n werken nu meer samen in een kantoor heeft invloed op deontologie
o Zo ook de commercialisering van beroep adv
o Toenemende Europese regels
o Gebruik van socials door magistraten (is onderdeel recht van meningsuiting)
Fenomenen van afgelopen 30 jr die invloed hebben op uitoefening juridische beroepen en
de deontologie ervan
Onpartijdigheid en onafh: rechter moet juridisch oordelen obv de rechtsregels rechter moet geschil
oplossen ovb het recht, MAAR waardenvrij oordelen is onmogelijk
- Je mag niet je pol, ideologische of religieuze achtergrond mee de opl laten bepalen
- Maar je kan nooit de band doorknippen tsn pers van de rechter en zijn achtergrond wat is
invloed op rechts-denken en rechtsspreken?
DOELSTELLING
Bedoeling vertrouwen creëren bij rechtzoekende en de MY situeert zich op 3 niveau’s: welke
relaties beïnvloedt de deontologie
- 1) vermijden dat juridische dienstverlener te veel w meegesleept door zijn eigen belang
o Dat men bij uitoefenen van beroep niet mag laten meeslepen door eigen belang
▪ Bv ereloon niet uitsluitend bepalen obv bekomen resultaat (als ik zaak verlies
krijg ik niets, en als ik win, krijg ik 10 pct) kan in de VS maar niet bij ons dus
ook ereloon aanrekenen in zaken die geen goed eindresultaat kennen
▪ Notaris mag geen OG kopen waarvan hij de verkoop moet regelen
- 2) Men mag zich ook niet te veel identificeren met belang van rechtszoekende
o Uitoefenen van beroep mag niet zo ver gaan dat men zen maatschappelijke
verantwoordelijkheidszin over het hoofd ziet
o Bv een magistraat mag niet zetelen in een zaak die zeer sterk gelijkt op een zaak
waarin hijzelf of fam betrokken heeft; want dan vermoeden dat men niet meer
onpartijdig kan oordelen (ander vooroordelen op bep partij id zaak)
- 3) men mag als dienstverlener ook niet te veel rek houden met maatsch belang
o Niet de taak van adv, notaris, rechter om maatsch belangen alg te vrijwaren
o Rechter mag in zijn vonnis geen pol standpunt innemen, moet een concreet geschil
beoordelen Bv rechter die het niet kan laten om in zijn vonnis een oprisping te doen nr
overbevolking vd gevangenis
HISTORISCHE VERANDERLIJKHEID
Deontologische regels zijn veranderlijk, evolueren: mondialisering, specialisering vh recht,
mediatisering vh recht (mediatiseren v Justitie heel grote invloed op deontologie laatste jaren),
omgaan met de media, problematiek van de reclame (adv als onderneming beschouwt dus mogen
reclame maken)
3
, Historisch veranderlijke regels zijn b want moeten vertrouwen blijven garanderen + naleving van die
regels moet worden nagekeken door meestal de eigen beroepsgroep
BESTAANSREDEN
Sanctionering van inbreuk deontologische regels gebeurt grotendeels door de eigen beroepsgroep
(als zijn er externe waakhonden die moeten checken dat het effectief w toegepast en niet dode letter
blijft)
Sanctioneringsmogelijkheden zijn nodig want adv en rechters houden zich niet altijd uit eigen
beweging aan deontologische regels
ONDERSCHEID TSN DEONTOLOGIE EN TUCHT
- Tucht is aspect van deontologie dat waakt over naleving
o Deontologie is ruimer dan tucht
o Tucht is enkel aspect ervan; is toezicht op de naleving ervan, de sancties die mogelijk
zijn, de procedure die moet gevolgd worden om pers die deontologie miskent te knn
vervolgen
ONDERSCHEID TUCHT EN STRAFRECHT
Tucht en strafrecht zijn niet hetzelfde
Belangrijkste verschil: niet toepasselijk zijn van 2 b principes
- Nullum crimen sine legem & nulla poena sine lege= je kan niet gestraft worden voor misdrijf
dat niet in strafwetboek zijn & enkel straffen oplopen die in wet zijn voorzien
- Die 2 b principes gelden NIET in tuchtrecht!!
o Er zijn codes en reglementen uitgewerkt
o Maar nog steeds ongeschreven deontologische regels die je kan miskennen en
waarvoor je kan gesanctioneerd worden!
Tucht gaat vooral over inbreuken collegialiteit, aantasting waardigheid vh ambt + miskennen moet
worden gesanctioneerd
Tucht voor magistratuur: art. 404 Ger. W.
- Alinea 1: als je ambtsplichten verzuimt of u niet gedraagt waardoor afbreuk aan waardigheid
(zowel binnen zittingszaal als privégedrag) – Bv dronken rijden
o Dan is er ook nog voorrecht van rechtsmacht: is dat nog van deze tijd
- Alinea 2 is erbij gekomen nav Dutroux: tuchtstraffen opleggen aan personen die taken van
hun ambt verwaarlozen en afbreuk doen aan goede werking van justitie of vertrouwen van die
instelling
o Wat is verschil met alinea 1? Enkel toevoeging mbt afbreuk aan goede werking en
vertrouwen maar is evident: wie zijn ambt verzuimt, dan afbreuk aan goede werking v
justitie of vertrouwen in die instelling
Enige verklaring: wetgever ten gevolge van Dutroux-affaire: wetgever wou aantonen dat
ze serieus wantoestanden in justitie wilden aanpakken (drm expliciet aanhalen)
4
Vrijdag
26/09/2025
INLEIDING
Toenemende druk op onze rechtsstaat door POLARISERING in de maatschappij (tsn
geloofsgemeenschappen, tsn politici, links-rechts) maar ook polarisering tsn advocatuur en
magistratuur
Actua
- Drugsproces met 31 beklaagden twv 31 miljard euro
o Beklaagden willen dat adv alles uit kast halen
o Cliëntbelang voor adv is heilig maar is dat absoluut?
o 31 wrakingsverzoeken >> grote vertraging ih proces, kost immens veel voor de MY
Sinds 2021 is het aantal wrakingsverzoeken bijna verdubbeld (vooral in sfeer
strafprocesrecht in grote drugszaken)
Bij politici en OM bestaat indruk dat sommige strafrechtpleiter het middel gevonden om
vertraging in te luiken <> adv halen cliëntenbelang aan; maar gebeurt het altijd terecht?
- Motivering voor wrakingsverzoeken
o Bij wraking twijfel je aan onpartijdigheid van de rechter, maar je kan dat niet zomaar
zeggen concreet knn motiveren
o Bv bij schuld & vrienden: samenstelling concrete RB
▪ Rechter w verondersteld onpartijdig te zijn
▪ Op niv EA gebeurt het dat samenstelling aangepast w volgens de noden van
de dienst
Vz van bep kamer was niet de vaste vz van die kamer: ‘ik heb niet de rechter
gekregen die normaal de zaak zou beoordelen’, maar heb je recht op een bep
rechter? ‘Samenstelling is bewust gewijzigd omdat rechter in kwestie die zaak zou
behandelen gebeten is op adv S&V’ wrakingsverzoek afgewezen
- Nieuwe stap op lader van toenemende polarisering: advocatuur en magistratuur hebben een
andere taak & als adv moet cliënt verdedigen met alle mogelijke middelen; maar om
rechtsstaat te verdedigen moeten ze rol op correcte wijze vervullen ter vrijwaring vd rechten
van iedereen!
- Kern van de les van vandaag: vertrouwen van burger in justitie moet beschermd worden & het
gaat niet goed met dat vertrouwen
o Justitiebarometer om de 5 jr > die gaat systematisch achteruit
o adv blijft dominus litis moet strategie bepalen en hoe zaak voor rechter w gepleit
(niet altijd easy met toegenomen kritische zin vd burger)
1
, - Adv ‘n uit rechtszaal gezet: extreem veiligheidsmaatregelen getroffen voor veiligheid van de
zitting (beklaagden worden geboeid en geblinddoekt binnengebracht) is beslissing vd RB en
kan wnr veiligheid dat vereist
o Argument: veiligheidsmaatregelen halen het vermoeden van onschuld onderuit (want
tot veroordeeld te zijn, heb je vermoeden van onschuld) tumult in rechtszaal en
rechter laat adv ’n uit rechtszaal zetten
o Rechter uitgescholden voor smeerlap, degoutant en krapuul door overblijvende adv ‘n
Vz vd orde van VL-balies (OVB) aan hoge raad vr Justitie gevraagd onderzoek in te
stellen naar gedrag van die vz maar er w niet gesproken van gedrag adv nr magistraten
toe
Adv Stijn Verbist: ‘niet mijn OVB’ gaat regelrecht in tegen initiatief OVB om klacht in te
dienen bij Hoge Raad want van mening dat dat niet taak is OVB om op indiv gevallen en
incidenten in te gaan
b dat er w een klimaat gehandhaafd waarin de rechtstaat overeind kan blijven
Reglementen meenemen nr EX (komt nog via Ufora)
SITUERING EN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Wat betekent deontologie? Wat omvat het? Wat zijn de kern en doelstelling?
Ethisch bewustzijn bij uitoefening vh beroep
- Gaat om gedragsregels, niet om kennis manier waarop je juridisch beroep zal uitoefenen in
een concrete situatie
o Hoe omgaan met cliënt, tegenstrever, de rechter, de rechtzoekende?
o Hoe oefen ik dat beroep uit tav de MY in haar geheel
o Deontologische regels vooral erop gericht om vertrouwen van de rechtzoekende/ de
MY te vrijwaren
o Moesten er geen deontologische regels bestaan > dan zou er helemaal geen
vertrouwen meer zijn in justitie
- Juridische beroepen hebben beschermde titel en monopolypositie voor uitoefenen van hun
taak
- Tijd waarin recht bijz complex is (wetten, reglementen op versch niv) dus een adv nodig en
wnr probl niet opgelost geraakt > dan rechter nodig > wnr vonnis niet vrijwillig w uitgeoefend,
dan gerechtsdeurwaarder nodig; om venn op te richten een notaris nodig
o Alle juridische beroepen nodig om uw rechten te realiseren
o Dus een reglementering nodig die versch juridische beroepen ertoe verplicht om hun
beroep op correcte/ behoorlijke manier uit te oefenen die vertrouwen wekt bij
rechtszoekende == bedoeling deontologie = regels creëren die de vangrails zijn vd
macht (adv, magistraten hebben monopolypositie en titel die wettelijk beschermd is >
geeft hen bep macht)
- Term ‘deontologie’ door Benthem uitgevonden = de kennis wat men behoort te doen bij elke
gelegenheid
o Hoe ga ik mij gedragen? Wat behoor ik te doen?
2
, Deontologische regel = juridisch geconcretiseerde gedragsregel die in een bep historische
context voortvloeit uit morele hoedanigheidsvereisten, loyauteit, verantwoordelijkheidszin
tav my, bep manier van zijn in bep historische context
o Bv adv ’n werken nu meer samen in een kantoor heeft invloed op deontologie
o Zo ook de commercialisering van beroep adv
o Toenemende Europese regels
o Gebruik van socials door magistraten (is onderdeel recht van meningsuiting)
Fenomenen van afgelopen 30 jr die invloed hebben op uitoefening juridische beroepen en
de deontologie ervan
Onpartijdigheid en onafh: rechter moet juridisch oordelen obv de rechtsregels rechter moet geschil
oplossen ovb het recht, MAAR waardenvrij oordelen is onmogelijk
- Je mag niet je pol, ideologische of religieuze achtergrond mee de opl laten bepalen
- Maar je kan nooit de band doorknippen tsn pers van de rechter en zijn achtergrond wat is
invloed op rechts-denken en rechtsspreken?
DOELSTELLING
Bedoeling vertrouwen creëren bij rechtzoekende en de MY situeert zich op 3 niveau’s: welke
relaties beïnvloedt de deontologie
- 1) vermijden dat juridische dienstverlener te veel w meegesleept door zijn eigen belang
o Dat men bij uitoefenen van beroep niet mag laten meeslepen door eigen belang
▪ Bv ereloon niet uitsluitend bepalen obv bekomen resultaat (als ik zaak verlies
krijg ik niets, en als ik win, krijg ik 10 pct) kan in de VS maar niet bij ons dus
ook ereloon aanrekenen in zaken die geen goed eindresultaat kennen
▪ Notaris mag geen OG kopen waarvan hij de verkoop moet regelen
- 2) Men mag zich ook niet te veel identificeren met belang van rechtszoekende
o Uitoefenen van beroep mag niet zo ver gaan dat men zen maatschappelijke
verantwoordelijkheidszin over het hoofd ziet
o Bv een magistraat mag niet zetelen in een zaak die zeer sterk gelijkt op een zaak
waarin hijzelf of fam betrokken heeft; want dan vermoeden dat men niet meer
onpartijdig kan oordelen (ander vooroordelen op bep partij id zaak)
- 3) men mag als dienstverlener ook niet te veel rek houden met maatsch belang
o Niet de taak van adv, notaris, rechter om maatsch belangen alg te vrijwaren
o Rechter mag in zijn vonnis geen pol standpunt innemen, moet een concreet geschil
beoordelen Bv rechter die het niet kan laten om in zijn vonnis een oprisping te doen nr
overbevolking vd gevangenis
HISTORISCHE VERANDERLIJKHEID
Deontologische regels zijn veranderlijk, evolueren: mondialisering, specialisering vh recht,
mediatisering vh recht (mediatiseren v Justitie heel grote invloed op deontologie laatste jaren),
omgaan met de media, problematiek van de reclame (adv als onderneming beschouwt dus mogen
reclame maken)
3
, Historisch veranderlijke regels zijn b want moeten vertrouwen blijven garanderen + naleving van die
regels moet worden nagekeken door meestal de eigen beroepsgroep
BESTAANSREDEN
Sanctionering van inbreuk deontologische regels gebeurt grotendeels door de eigen beroepsgroep
(als zijn er externe waakhonden die moeten checken dat het effectief w toegepast en niet dode letter
blijft)
Sanctioneringsmogelijkheden zijn nodig want adv en rechters houden zich niet altijd uit eigen
beweging aan deontologische regels
ONDERSCHEID TSN DEONTOLOGIE EN TUCHT
- Tucht is aspect van deontologie dat waakt over naleving
o Deontologie is ruimer dan tucht
o Tucht is enkel aspect ervan; is toezicht op de naleving ervan, de sancties die mogelijk
zijn, de procedure die moet gevolgd worden om pers die deontologie miskent te knn
vervolgen
ONDERSCHEID TUCHT EN STRAFRECHT
Tucht en strafrecht zijn niet hetzelfde
Belangrijkste verschil: niet toepasselijk zijn van 2 b principes
- Nullum crimen sine legem & nulla poena sine lege= je kan niet gestraft worden voor misdrijf
dat niet in strafwetboek zijn & enkel straffen oplopen die in wet zijn voorzien
- Die 2 b principes gelden NIET in tuchtrecht!!
o Er zijn codes en reglementen uitgewerkt
o Maar nog steeds ongeschreven deontologische regels die je kan miskennen en
waarvoor je kan gesanctioneerd worden!
Tucht gaat vooral over inbreuken collegialiteit, aantasting waardigheid vh ambt + miskennen moet
worden gesanctioneerd
Tucht voor magistratuur: art. 404 Ger. W.
- Alinea 1: als je ambtsplichten verzuimt of u niet gedraagt waardoor afbreuk aan waardigheid
(zowel binnen zittingszaal als privégedrag) – Bv dronken rijden
o Dan is er ook nog voorrecht van rechtsmacht: is dat nog van deze tijd
- Alinea 2 is erbij gekomen nav Dutroux: tuchtstraffen opleggen aan personen die taken van
hun ambt verwaarlozen en afbreuk doen aan goede werking van justitie of vertrouwen van die
instelling
o Wat is verschil met alinea 1? Enkel toevoeging mbt afbreuk aan goede werking en
vertrouwen maar is evident: wie zijn ambt verzuimt, dan afbreuk aan goede werking v
justitie of vertrouwen in die instelling
Enige verklaring: wetgever ten gevolge van Dutroux-affaire: wetgever wou aantonen dat
ze serieus wantoestanden in justitie wilden aanpakken (drm expliciet aanhalen)
4
