Verkorte samenvatting methodologie

Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Sociale Wetenschap en Wetenschappelijk Onderzoek
 Stanislav Andreski – Social Sciences as Sorcery
o Sociale wetenschappen = soms "tovenarij" → betekenisloze publicatiemachines
o Gebruik van moeilijk jargon & statistiek zonder nieuwe inzichten
 Wetenschappelijk onderzoek is overal aanwezig
o Gezondheid, onderwijs, marketing, klimaat, misdaadbestrijding, verkiezingen
o Methodologie = hoe wetenschap werkt (niet alleen methoden, maar ook theorie & redenering)
o Wetenschap is institutioneel ingebed (universiteiten, overheids- en privéfinanciering)

2. Voorbeelden van Wetenschappelijk Onderzoek
Klimaatverandering: Tegenstrijdige inzichten
 An Inconvenient Truth (2006): klimaatverandering door CO2 uitstoot
 The Great Global Warming Swindle (2007): klimaatverandering veroorzaakt CO2 uitstoot
 Probleem: Beide baseren zich op wetenschap → politieke en ideologische invloeden

Criminaliteitsbestrijding in New York: de war against crime
 Giuliani (1994): Broken Windows-theorie
o Kleine misdaden bestraffen → grote misdaad voorkomen → Guiliani geprezen voor vermindering, maar is dat echt het
gevolg?
 Causaliteit voorwaarden:
1. Statistisch verband tss A en B
2. Oorzaak A gaat gevolg B vooraf
3. Geen derde factor C
 Toepassing NY:
o Verband aanwezig, maar criminaliteit daalde al vóór Giuliani
o Ook daling in andere steden zonder Broken Windows
 Conclusie: daling niet noodzakelijk door beleid

Clash of Civilizations (Huntington, 1993)
 Cultuur & religie bepalen toekomstige conflicten
 Aanvankelijk kritiek, maar na 9/11 meer steun
 Kritiek: Gebaseerd op anekdotisch bewijs (geen systematisch empirisch bewijs), empirisch onderzoek toont geen toename van
conflicten

Verkiezingspolls: betrouwbaar?
 Betrouwbaarheid hangt af van representativiteit (niet enkel steekproefgrootte)
 Problemen:
o Hoge non-respons → niet-representatief
o Vaak geen willekeurige steekproef → foutenmarges misleidend
➡ Conclusie: Polls kunnen richting aangeven, maar interpreteren met voorzichtigheid

De wetenschapper als bokser (Loïc Wacquant)
 Kwalitatief onderzoek door participerende observatie
 Inschrijving in een boksclub om stereotypen over armoede & marginaliteit te doorbreken

Verband tussen gamen en agressie?
 Geen wetenschappelijke consensus
 Vaak correlatie, maar geen bewezen causaliteit
 Onderzoeksmethoden verschillen sterk → tegenstrijdige resultaten

3. De Wetenschappelijke Aanpak
Wetenschap vs. lekenkennis
 Wetenschap: regels, methoden, betrouwbaarheid, Keuzes weloverwogen en beargumenteerd zijn
 Lekenkennis: gebaseerd is op intuïtie, ervaring of meningen zonder systematische onderbouwing
Begrippen:
 Methodologie = proces van wetenschapsbeoefening
 Methoden = technieken voor data-verzameling en analyse
Wetenschap = geen absolute waarheid
 Altijd discussie en onenigheid
 Superieur aan lekenkennis, maar beïnvloed door overtuigingen
Alternatieve kennisbronnen & hun problemen
Bron Probleem

, Persoonlijke ervaring Overgeneralisatie
Populaire media Vertekening, sensatie
Ideologieën/waarden Vooringenomenheid, beïnvloeding perceptie

4. Wat te verwachten van methodologie?
Doel: betrouwbare en geldige kennis over sociale werkelijkheid
Drie analyseniveaus:
 Micro → individuen, relaties
 Meso → organisaties, gemeenschappen
 Macro → staten, maatschappelijke structuren

Rol van data: theorieën toetsen, systematische aanpak noodzakelijk

, Hoofdstuk 2: Bouwstenen en soorten wetenschappelijk onderzoek
1. Kernpunten van sociaal-wetenschappelijk onderzoek
Doel: Theoretische kennis opbouwen over de samenleving, verklaren van sociale fenomenen.
Kenmerken:
 Wisselwerking tussen theorie en empirie.
 Systematische observatie en methodologische regels.
 Geen universele consensus over ‘goed’ onderzoek  onenigheid over wat “goed” onderzoek is

2. Bouwstenen van sociaal-wetenschappelijk onderzoek
Theorie en empirie
 Theorie = nadenken, verklaringen formuleren (vb. Broken Windows, Job Demand Control Theory)
o opgebouwd uit concepten (abstracte begrippen, bv stress) en proposities (relaties ertussen, slopende job)
Job Demand Control Theory (Karasek):
 Vier typen jobs: 1. Slopende job = hoge werkdruk, lage autonomie → stress
2. Zinloze job = lage werkdruk, hoge autonomie
3. Actieve job = hoge werkdruk, hoge autonomie
4. Passieve job = lage werkdruk, lage autonomie
Kenmerken goede theorie:
 Logisch consistent (uitspraken spreken elkaar niet tegen)
 Spaarzaam (zo weinig mogelijk aannames/uitspraken)
 Verklaringskracht (verklaart sociale realiteit)
 Mate van veralgemeenbaarheid
o Formele theorieën: universele regels, context-onafhankelijk (hoe mensen handelen)
o Grand theories: brede, abstracte verklaringen van de samenleving (moeilijk toetsbaar)
o Middle-range theories: concreet, praktisch en empirisch toetsbaar
 Empirisch toetsbaar (verifieerbaar: toetsbaar aan de werkelijkheid, falsifieerbaar: kan weerlegd, repliceerbaar: kan herhaald)

Objectiviteit & empirie
 Empirie = feiten verzamelen via observatie
 Moeilijk door menselijke interpretatie & beperkte waarneming
 Aanpak: gestandaardiseerde methoden (surveys, experimenten) of kwalitatieve methoden (participerende observatie, interviews)
Beperken subjectiviteit omarmen subjectiviteit

Inductie en deductie
 Deductie (van theorie → empirie) = Hypothese testen met data.
 Inductie (van empirie → theorie) = Algemene regel afleiden uit waarnemingen.

Empirische cyclus:
1. Observatie → gegevens verzamelen
2. Inductie → theorie ontwikkelen
3. Deductie → voorspellingen maken
4. Toetsing → hypothese testen met data
Voorbeeld: Semmelweis en kraamvrouwenkoorts → handen wassen met chlooroplossing leidde tot lagere sterfte.

3. Evaluatiecriteria voor wetenschappelijk onderzoek
Fouten
 Toevallig (error): willekeurig, compenseren vaak bij veel data
 Systematisch (bias): vertekend, problematisch

Criteria om fouten te verminderen: Betrouwbaarheid & validiteit
 Betrouwbaarheid: consistentie van metingen → toevallige fouten → niet heel erg
 Validiteit (geldigheid): meten wat je wil meten → systematische fouten
o Meetvaliditeit → correcte operationalisering → abstract concept concreet en meetbaar maken
o Interne validiteit → juiste weerspiegeling van oorzaak-gevolg
o Externe validiteit → veralgemeenbaarheid naar grotere populatie
 Statistisch/empirisch = steekproef toepassen op hele populatie
 Theoretisch = bevinding topassen op andere tijdstip, plaatsen of fenomenen

, Verschillende visies op causaliteit (verkorte samenvatting)
 Regelmatigheidsvisie (Hume) → A en B komen altijd samen voor, A gaat vooraf aan B en er is een noodzakelijke relatie.
 Monocausale verklaring (Mill) → Voldoende voorwaarde: A leidt tot B, maar B kan ook andere oorzaken hebben.
→ Noodzakelijke voorwaarde: A is vereist voor B, maar op zich niet voldoende.
 Complexe oorzaken → Meerdere factoren samen veroorzaken een gebeurtenis.
 Probabilistische verklaringen → A verhoogt de kans op B, maar veroorzaakt B niet altijd.

Causaliteit – voorwaarden
1. Covariantie (A ↔ B)
2. Tijdsorde (A vóór B)
3. Geen derde variabele (geen schijnverband)

Vakmanschap
 Correspondentietheorie van waarheid: betrouwbaarheid & validiteit toetsen aan werkelijkheid
 Alternatieve visie: kennis wordt sterker naarmate pogingen tot weerlegging mislukken.
 Vakmanschap: het onderzoeksproces correct en zorgvuldig doorlopen.
 (Zelf)reflectie: kritisch evalueren van eigen keuzes en methodes.
 Peer review: wetenschappelijke bevindingen laten beoordelen door collega-wetenschappers.


4. Soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek
Twee soorten:
1. Toepassingsgebied
2. Onderzoeksmethodologie

Theoriegericht vs. praktijkgericht onderzoek
Theoriegericht (fundamenteel)
 Gericht op kennisproductie & theorieontwikkeling
 Doelpubliek = wetenschappers
 Basis nieuwe denkwijzen & innovatie

Praktijkgericht (toegepast)
 Gericht op oplossen van concrete problemen
 Doelpubliek: beleid en werkveld
 Kennis wordt toegepast om realiteit te veranderen
 Vormen:
o Evaluatieonderzoek: nagaan of interventies effectief zijn
 Fasen: probleem → diagnose → plan → implementatie → soorten evaluaties:
 Procesevaluatie: verloopt uitvoering zoals gepland?
 Productevaluatie: wordt doel bereikt?
 Efficiëntie-evaluatie: verhouding effect–kostprijs
 Voorbeeld: Sesamstraat → onderwijsachterstand verminderen mits actieve ouderbetrokkenheid
o Actieonderzoek: combineert onderzoek en sociale actie
 Doel: kennis delen en verandering stimuleren → Uitgangspunt: kennis = macht
 Geen strikte scheiding tussen onderzoek en actie

Kwantitatief vs. kwalitatief onderzoek

Aspect Kwalitatief onderzoek Kwantitatief onderzoek Triangulatie (combinatie)
Data Tekst, beeld, geluid Cijfers, statistieken Beide soorten data
Observatie, diepte-interviews, historisch- Gecombineerde methoden in één
Methoden Surveys, experimenten
comparatief studie
Focus Interpretaties en betekenissen Oorzaak-gevolg en metingen Complementaire sterktes benutten
Aannames Meervoudige, sociaal geconstrueerde realiteiten Bestaan van objectieve realiteit Beide perspectieven samenbrengen
Hogere validiteit, robuustere
Sterkte Diepgang, contextgevoelig Generaliseerbaarheid, precisie
conclusies
Vaak deductief (hypothesen
Rol in redenering Vaak inductief (theorie opbouwen) Inductie + deductie samen
toetsen)