Samenvatting Nederlands – Vakdidactiek lezen
1. Doelen van leesonderwijs
1.1 Minimumdoelen lezen
Zijn op basis van drie onderdelen opgesteld:
- Vlot en vloeiend lezen
- Tekstbegrip
- Tekstsoort en tekstconventies
Aan eind van lagere school: teksten begrijpen en verwerken. Leestechniek moet
gezien worden als een middel om het begrijpend lezen te ontwikkelen. Nooit
losgekoppeld van leesbegrip.
Naast leesbegrip, zijn leesplezier en leesbereidheid belangrijke hoekstenen
In nieuwe minimumdoelen is ook literatuur expliciet opgenomen in een leerlijn.
1.2 Leerplannen lezen
Minimumdoelen: richting aan het leesonderwijs door te verwijzen naar minimale
kennis, vaardigheden en attitudes.
1.2.1 ZILL
Drie leerinhouden:
1) Informatie herkennen en selecteren
2) Informatie ordenen, verbinden of samenvatten
3) Informatie beoordelen
Wat belangrijk?
- Schriftelijke taalvaardigheid
- Talige grondhouding
- Taalbeschouwing
Best vanuit schriftelijke taalvaardigheid als kern te weinig gedekt is kan je kijken
bij talige grondhouding en taalbeschouwing
1.2.2 OVSG
Werken met rijke teksten centraal
- Schriftelijke taalvaardigheid:
o Teksten decoderen en vloeiend lezen
o Rijke en gevarieerde teksten lezen en begrijpen
o Strategieën gebruiken bij het lezen
o Gemotiveerd zijn om e lezen – literatuur beleven
- Taalbeschouwing:
o Tekststructuur
o Vormkenmerken van teksten
, 1.2.3 Leerplan GO!
Effectief leesonderwijs staat in teken van drie grote doelen:
De kinderen moeten:
1) Nauwkeurig en vlot leren technisch lezen
2) Begrijpen wat ze lezen en kunnen waarderen wat ze hebben gelezen
3) Gemotiveerd zijn om te lezen en kunnen waarderen wat ze hebben gelezen.
2. Sleutels voor een eff ectieve leesdidactiek
Vijf sleutels voor effectief begrijpend lezen:
1) Functionaliteit: vertrek vanuit uitdagende, betekenisvolle leesopdrachten en
laat lln lezen met een concreet doel dat aansluit bij hun interesse
2) Interactie: ga in interactie met de lln, voor, tijdens en na het lezen. lln – lln en
lln – lkr
3) Strategie-instructie: breng leesstrategieën aan en leer ze deze op zinvolle
manieren in te zetten
4) Leesmotivatie: zorg dat lln gemotiveerd zijn om te lezen
5) Transfer: begrijpend lezen ook buiten de lessen
Cruciaal belang sleutels in samenhang beschouwd worden, als een sleutelbos.
Geen zin om op één sleutel in te zetten
Volgorde zegt niets over hun belang. De ene vloeit voort uit de andere. Ze
versterken elkaar
2.1 Een verkenning van de sleutels
SLEUTEL ‘FUNCTIONALITEIT’
- Concreet doel met aansluiting tot interesse
- Zinvol en betekenisvol
- Motiverende leesdoelen
- Voorkeur aansluiten bij de leefwereld
- Als functioneel = actief aan de slag met de tekst ze worden
maximaal verleid
- Uitdagende, authentieke leesopdrachten
- Zelf leervragen stellen bij de teksten
Sterk inzetten op functionaliteit = verhoging leesmotivatie
SLEUTEL ‘INTERCATIE’
- Interactie tussen lln – lln en lln – lkr
- Voor, tijdens en na het lezen begeleiden
- Voor:
, o Thema introduceren
o Voorkennis activeren: woordweb
o Motiveren
- Tijdens:
o Leesstrategieën modelleren
o Belangrijkste idee: samenvatten
o Gesprek over moeilijke woorden
o Lln uitdagen om inhoud te verwerken
- Na:
o Ondersteuning bieden: tekst begrepen?
o Vraag naar hun mening
o Wat hebben ze geleerd of wat heeft tekst bijgebracht
- Interactie tussen leerlingen onderling:
o In groepjes
o Coöperatieve opdrachten: iedere leerling heeft eigen deeltaak (leren
op een actieve manier het gebruik van strategieën)
o Peer tutoring: ene leerling de andere begeleidt (kan ook met andere
jaren)
Door aan interactie in te zetten = leestrategieën ingeoefend en motiveren en
voor sommige wordt een opdracht zo ook functioneel als ze met andere
mogen samenwerken
SLEUTEL ‘STRATEGIE-INSTRUCTIE’
- Mentale tool om begrip te ondersteunen, te monitoren of te herstellen
- Door gepaste strategieën: meer greep op proces van begrijpend lezen
- Cognitieve leesstrategieën = verwijzen naar de cognitieve processen
- Metacognitieve strategieën = verwijzen naar activiteiten om eigen
leerproces bij te sturen
- Expliciete instructie = belangrijk om lln te helpen om complexe processen
in te zetten
Zeven strategieën bij begrijpend lezen:
Cognitieve leesstrategieën:
, 1) Vragen stellen
a. Tekstbegrip bevorderen
b. Meest effectieve = lln zelf vragen laten bedenken
c. Zo gaan ze actief lezen
2) Tekstinhoud visualiseren via een schema, voorstelling of prent
a. Tekst visualiseren of te verbeelden
b. In beelden of tekenen
c. De relaties in de tekst schematisch voorstellen
3) Verbindingen maken met voorkennis
a. Om tekst te kunnen begrijpen als lezer tussen de regels kunnen lezen
b. Lezers kunnen op basis van hun voorkennis essentiële informatie
begrijpen (verbindingen maken)
c. Na het lezen: makkelijker teksten herinneren door verbindingen
4) Samenvatten
a. Meest belangrijke informatie samenvatten
b. Hij onthoudt de kernboodschap en de macrostructuur zonder
irrelevante details te onthouden
5) Tekststructuur herkennen
a. Herkennen van tekststructuur => positief effect op leesbegrip
b. Helpt achterhalen waarom schrijver op bepaalde manier schrijft
c. Helpt om hen op effectieve, efficiënte wijze tekst te doorlopen en te
interpreteren
d. Eigen ideeën ordenen
e. Wijzen op specifieke verbindingswoorden in een tekst (zoals, omdat).
Helpt expliciet tekstideeën te begrijpen en te verbinden
Metacognitieve leesstrategieën:
6) Tekstoriëntatie en leesdoelen stellen
a. Activeren van inhoudelijke voorkennis, voorspellingen maken en
vooropstellen van leesdoelen.
b. Stellen van leesdoelen bevordert: strategisch lezen en heeft motiverend
effect
7) Begrip bewaken en verhelderen
a. Actief monitoren
b. Herstelstrategieën zijn essentieel en effectiever dan woordbetekenis
van lkr krijgen
c. Actieve herstelstrategieën zijn bv. betekenis van onbekende woorden
achterhalen door ze af te leiden uit de context
d. Begripsproblemen op zinsniveau: zinnen opnieuw lezen of blik vooruit
werpen
Hoe kan je strategie-instructie expliciet inbouwen in je onderwijs?
1. Doelen van leesonderwijs
1.1 Minimumdoelen lezen
Zijn op basis van drie onderdelen opgesteld:
- Vlot en vloeiend lezen
- Tekstbegrip
- Tekstsoort en tekstconventies
Aan eind van lagere school: teksten begrijpen en verwerken. Leestechniek moet
gezien worden als een middel om het begrijpend lezen te ontwikkelen. Nooit
losgekoppeld van leesbegrip.
Naast leesbegrip, zijn leesplezier en leesbereidheid belangrijke hoekstenen
In nieuwe minimumdoelen is ook literatuur expliciet opgenomen in een leerlijn.
1.2 Leerplannen lezen
Minimumdoelen: richting aan het leesonderwijs door te verwijzen naar minimale
kennis, vaardigheden en attitudes.
1.2.1 ZILL
Drie leerinhouden:
1) Informatie herkennen en selecteren
2) Informatie ordenen, verbinden of samenvatten
3) Informatie beoordelen
Wat belangrijk?
- Schriftelijke taalvaardigheid
- Talige grondhouding
- Taalbeschouwing
Best vanuit schriftelijke taalvaardigheid als kern te weinig gedekt is kan je kijken
bij talige grondhouding en taalbeschouwing
1.2.2 OVSG
Werken met rijke teksten centraal
- Schriftelijke taalvaardigheid:
o Teksten decoderen en vloeiend lezen
o Rijke en gevarieerde teksten lezen en begrijpen
o Strategieën gebruiken bij het lezen
o Gemotiveerd zijn om e lezen – literatuur beleven
- Taalbeschouwing:
o Tekststructuur
o Vormkenmerken van teksten
, 1.2.3 Leerplan GO!
Effectief leesonderwijs staat in teken van drie grote doelen:
De kinderen moeten:
1) Nauwkeurig en vlot leren technisch lezen
2) Begrijpen wat ze lezen en kunnen waarderen wat ze hebben gelezen
3) Gemotiveerd zijn om te lezen en kunnen waarderen wat ze hebben gelezen.
2. Sleutels voor een eff ectieve leesdidactiek
Vijf sleutels voor effectief begrijpend lezen:
1) Functionaliteit: vertrek vanuit uitdagende, betekenisvolle leesopdrachten en
laat lln lezen met een concreet doel dat aansluit bij hun interesse
2) Interactie: ga in interactie met de lln, voor, tijdens en na het lezen. lln – lln en
lln – lkr
3) Strategie-instructie: breng leesstrategieën aan en leer ze deze op zinvolle
manieren in te zetten
4) Leesmotivatie: zorg dat lln gemotiveerd zijn om te lezen
5) Transfer: begrijpend lezen ook buiten de lessen
Cruciaal belang sleutels in samenhang beschouwd worden, als een sleutelbos.
Geen zin om op één sleutel in te zetten
Volgorde zegt niets over hun belang. De ene vloeit voort uit de andere. Ze
versterken elkaar
2.1 Een verkenning van de sleutels
SLEUTEL ‘FUNCTIONALITEIT’
- Concreet doel met aansluiting tot interesse
- Zinvol en betekenisvol
- Motiverende leesdoelen
- Voorkeur aansluiten bij de leefwereld
- Als functioneel = actief aan de slag met de tekst ze worden
maximaal verleid
- Uitdagende, authentieke leesopdrachten
- Zelf leervragen stellen bij de teksten
Sterk inzetten op functionaliteit = verhoging leesmotivatie
SLEUTEL ‘INTERCATIE’
- Interactie tussen lln – lln en lln – lkr
- Voor, tijdens en na het lezen begeleiden
- Voor:
, o Thema introduceren
o Voorkennis activeren: woordweb
o Motiveren
- Tijdens:
o Leesstrategieën modelleren
o Belangrijkste idee: samenvatten
o Gesprek over moeilijke woorden
o Lln uitdagen om inhoud te verwerken
- Na:
o Ondersteuning bieden: tekst begrepen?
o Vraag naar hun mening
o Wat hebben ze geleerd of wat heeft tekst bijgebracht
- Interactie tussen leerlingen onderling:
o In groepjes
o Coöperatieve opdrachten: iedere leerling heeft eigen deeltaak (leren
op een actieve manier het gebruik van strategieën)
o Peer tutoring: ene leerling de andere begeleidt (kan ook met andere
jaren)
Door aan interactie in te zetten = leestrategieën ingeoefend en motiveren en
voor sommige wordt een opdracht zo ook functioneel als ze met andere
mogen samenwerken
SLEUTEL ‘STRATEGIE-INSTRUCTIE’
- Mentale tool om begrip te ondersteunen, te monitoren of te herstellen
- Door gepaste strategieën: meer greep op proces van begrijpend lezen
- Cognitieve leesstrategieën = verwijzen naar de cognitieve processen
- Metacognitieve strategieën = verwijzen naar activiteiten om eigen
leerproces bij te sturen
- Expliciete instructie = belangrijk om lln te helpen om complexe processen
in te zetten
Zeven strategieën bij begrijpend lezen:
Cognitieve leesstrategieën:
, 1) Vragen stellen
a. Tekstbegrip bevorderen
b. Meest effectieve = lln zelf vragen laten bedenken
c. Zo gaan ze actief lezen
2) Tekstinhoud visualiseren via een schema, voorstelling of prent
a. Tekst visualiseren of te verbeelden
b. In beelden of tekenen
c. De relaties in de tekst schematisch voorstellen
3) Verbindingen maken met voorkennis
a. Om tekst te kunnen begrijpen als lezer tussen de regels kunnen lezen
b. Lezers kunnen op basis van hun voorkennis essentiële informatie
begrijpen (verbindingen maken)
c. Na het lezen: makkelijker teksten herinneren door verbindingen
4) Samenvatten
a. Meest belangrijke informatie samenvatten
b. Hij onthoudt de kernboodschap en de macrostructuur zonder
irrelevante details te onthouden
5) Tekststructuur herkennen
a. Herkennen van tekststructuur => positief effect op leesbegrip
b. Helpt achterhalen waarom schrijver op bepaalde manier schrijft
c. Helpt om hen op effectieve, efficiënte wijze tekst te doorlopen en te
interpreteren
d. Eigen ideeën ordenen
e. Wijzen op specifieke verbindingswoorden in een tekst (zoals, omdat).
Helpt expliciet tekstideeën te begrijpen en te verbinden
Metacognitieve leesstrategieën:
6) Tekstoriëntatie en leesdoelen stellen
a. Activeren van inhoudelijke voorkennis, voorspellingen maken en
vooropstellen van leesdoelen.
b. Stellen van leesdoelen bevordert: strategisch lezen en heeft motiverend
effect
7) Begrip bewaken en verhelderen
a. Actief monitoren
b. Herstelstrategieën zijn essentieel en effectiever dan woordbetekenis
van lkr krijgen
c. Actieve herstelstrategieën zijn bv. betekenis van onbekende woorden
achterhalen door ze af te leiden uit de context
d. Begripsproblemen op zinsniveau: zinnen opnieuw lezen of blik vooruit
werpen
Hoe kan je strategie-instructie expliciet inbouwen in je onderwijs?
