INTERNATIONALE EN EUROPESE CRIMINELE POLITIEK
–
ACADEMIEJAAR 2025 – 2026
Prof. dr. Dirk Van Daele
,HOOFDSTUK 1: EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE
EUROPESE UNIE
Voorbeeldexamenvraag
• Gezien de ontwikkelingen binnen de Europese Unie op het vlak van strafrechtelijke samenwerking speelt de
Raad van Europa/ Benelux op dat domein geen rol van betekenis meer?
o Soort stelling die doet uitschijnen dat de Raad van Europa en de Benelux misschien in het verleden
belangrijk was, maar door de stormachtige ontwikkelingen binnen de Europese Unie op het vlak van
criminaliteitsbeleid geen betekenis meer hebben
§ Deze stelling klopt niet, want ze hebben wel nog een betekenis nu
1.1. De raad van Europa
1.1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling
Historiek
• Periode net na WO2
o Winston Churchill was tijdens WO2 eerste minister van het Verenigd Koninkrijk, maar vanaf 1946 was
hij geen eerste minister meer. Hij hield zich vanaf dan bezig met schrijven en spreekbeurten geven. Op
19 april 1956 gaf hij een speech aan de universiteit van Zurich in Zwitserland die veel betekenis heeft
gekregen. In die speech riep hij op tot de oprichting van ‘a kind of united states of Europe’. Hij keek
naar de Verenigde Staten en wou een soort gelijke organisatie opbouwen, een soort van Verenigde
Staten van Europa
§ In 1946 was de oorlog nog maar net gedaan en in 1914-1918 was er ook al een oorlog geweest,
dus men leefde nog in tijden van angst. Er was een grote angst voor een WO3. Dit zou dan ook
meteen de laatste oorlog zijn, want de wereld zou onleefbaar worden door de inzet van
atoombommen en atoomenergie
§ Dus Churchill zei in zijn speech dat als we geen WO3 willen, we ons moeten verenigen en
gemeenschappelijke belangen zoeken, want anders is het gedaan met de mensheid
o Dubbel resultaat van de speech
§ De oprichting door een verdrag van de Organisatie voor Europese Economische
Samenwerking in 1948
Ø Dit had niets te maken met een criminaliteitsbeleid. Het ging over een economische
samenwerking die nodig was, omdat men Europa moest heropbouwen. Er was veel
armoede, veel verwoestingen in bedrijven, veel mensen dakloos, veel mensen
werkloos, … Dus we moesten er samen voor zorgen dat we welvarender worden en
ons continent heropbouwen
Ø De organisatie bestaat niet meer onder die naam, maar wel onder een andere naam
- OESO = Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
§ Een Congres in 1948 met vertegenwoordigers van zeer diverse landen uit Europa worden
bijeengeroepen in Den Haag met politici, oud-politici, mensen uit de cultuurwereld,
economische wereld, bedrijfsleiders, vakbondsafgevaardigden, …
Ø In het congres worden er een reeks resoluties aangenomen die de Europese
integratiegedachten vormgeven. Die proberen te kijken naar wat een ‘kind of United
States of Europe’ concreet zou kunnen betekenen
Ø 2 dingen van belang
- Wat we nodig hebben is een gemeenschappelijk beheer van alle mogelijke
industrieën en bedrijfssectoren die aan oorlog gelieerd kunnen worden
v Voorbeeld
Ë De staalindustrie kan ook misbruikt worden om tanks te
maken. Dus het idee was dat we dat samen moeten beheren
zodanig dat één land die bedrijfstakken niet kan gaan
misbruiken om oorlog te gaan voeren
2
, - We gaan een Europese organisatie oprichten die toezicht moet houden op de
democratie en dus op de democratische ontwikkeling en op de naleving van de
mensenrechten
v Duitsland was een democratie en de partij van Hitler heeft de
democratische spelregels misbruikt om aan de macht te komen en
vervolgens een machtsgreep gepleegd. Vervolgens is de democratie
ontmanteld en zijn er onder andere joden vervolgd en gedood
v Dit kan niet meer, we moeten een Europese organisatie hebben die de
democratie en de menselijkheid bewaakt
Ë Raad van Europa
P In 1949 werd het statuut van de Raad van Europa
ondertekend
P Het krijgt vestiging in Straatsburg
² Straatburg ligt niet ver van de Duitse grens en
heeft zeer zwaar geleden in de twee
wereldoorlogen. Dus vond men het
symbolisch om daar de hoofdzetel van hun
nieuwe organisatie te maken
P 10 stichtende leden
² België was een van de stichtende landen,
samen met onder andere Frankrijk en Italië.
Duitsland niet, omdat men in 1949 nog niet
wist of men Duitsland kon vertrouwen. In
1950 is Duitsland wel toegetreden
² Dit is van symbolisch belang, want Duitsland
is het land dat de beide wereldoorlogen heeft
veroorzaakt en treedt toch toe in de Raad van
Europa en wordt daar bovenop ook aanvaard
door de stichtende landen om samen de
democratische ontwikkeling te waarborgen
en een mechanisme te creëren dat de
mensenrechten verzekert
² Intussen zijn er al 46 leden. Ooit waren ze met
47 leden, maar Rusland is eruit gestapt, want
ze gingen eruit gezet worden als ze de oorlog
met Oekraïne zouden starten
P Lid worden op 2 voorwaarden
² Aanvaarden dat iedereen op uw
grondgebied geniet van de mensenrechten
à politieke vluchtelingen, mensen die zijn
afgewezen als vluchteling maar hier wel nog
leven zijn, hebben allemaal mensenrechten
² ‘Rule of law’ erkennen à het is de
heerschappij van het recht: dit betekent dat
ook de overheid door het recht gebonden is en
ook het recht in uw maatschappij reguleert
1.1.2. Het actieterrein
Waar is de instelling mee bezig? Waar kunnen de 46 landen zich over buigen?
• Over alles behalve defensie (landsverdediging, leger)
o U mag zich bezighouden met alle mogelijke vraagstukken van politieke, economische, culturele, sociale
aard. Ook het strafrechtelijk vlak valt hieronder, zoals de aanpak van grensoverschrijdende misdaad,
samenwerking politie-justitie over de grenzen heen, de uitwisseling van informatie tussen lidstaten
3
, o De heersende sfeer van toen
§ Vertrouwen is goed, controle is beter
Ø Men droomde mee met Churchill, we gaan goed samenwerken. Zolang we
gemeenschappelijke belangen hebben, gaan we geen agressie meer hebben. Maar wie
waarborgt ons dat dit gaat lukken?
Ø Dus in 1949 was men van mening dat niet alle troeven zomaar mochten worden
prijsgegeven
- We moeten de eigen legers blijven behouden en het zeggenschap over ons
eigen legers, omdat men niet zeker was dat het ging lukken. Vervolgens heeft
men lang geleefd in de veronderstelling dat er geen oorlog meer ging zijn in
Europa totdat Rusland de oorlog begin in Oekraïne
o Het doel was om met elkaar te praten, verdragen te maken, gezamenlijke acties maken, …
§ Strafrechtelijke samenwerking in het veiligheidsbeleid
Ø De EU en ook een stuk de Raad van Europa is al bezig met zich voor te bereiden op
het einde van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, want hoe vermijden we dat de
wapens die naar Oekraïne zijn gestuurd niet in criminele handen komen?
Ø De gevolgen van de oorlog in Joegoslavië van de jaren 90 zien we vandaag nog altijd
in het criminele milieu. Er zijn veel oorlogswapens in het criminele milieu terecht
gekomen toen de oorlog gedaan was. Er is veel aanbod, dus de prijs is laag
1.1.3. De institutionele structuur
Welke organen zijn actief? Hoe verloopt de besluitvorming?
• Intergouvernementele vs. Supranationale samenwerking tussen staten
o Intergouvernementele samenwerking (tussen de regeringen)
§ Begrip
Ø Inter = tussen
Ø Gouvernementeel = regering
§ Een samenwerking tussen regeringen van landen die hun eigen bevoegdheid houden
Ø Elke regering houdt haar eigen bevoegdheid en staat deze niet af aan een internationale
organisatie of aan andere landen. Het zijn uw bevoegdheden en ze blijven van u. Het
enige dat je doet is dat je bereid bent om met elkaar te overleggen. Dus om met de 46
landen samen aan een tafel te gaan zitten en je bent bereid om afspraken te maken,
maar nooit tegen je wil. Een afspraak kan niemand dwingen iets te aanvaarden, want
je blijft een onafhankelijke staat met een eigen bevoegdheid
Ø Men kan maar een beslissing nemen, als iedereen akkoord is of zich niet verzet. Je gaat
nooit een beslissing bij meerderheid hebben
- Dit betekent ook hoe groter uw intergouvernementele club, hoe moeilijker het
wordt om beslissingen te nemen. Als 46 landen akkoord moeten gaan, zal die
aanzienlijk moeilijker zijn dan een beslissing met 3 landen
§ Vormen van intergouvernementele samenwerking
Ø Raad van Europa (46 leden)
- Structuur à 3 elementen
v Comité van ministers
Ë In principe zijn dit de ministers van Buitenlandse Zaken die
elkaar 1-2 per jaar zien
P Gedurende het jaar heb je de ambassadeurs en de
diplomaten van de landen van de Raad van Europa die
in overleg staan met elkaar
P Het statuut zegt ministers van Buitenlandse Zaken,
maar intussen is er geen beletsel dat je een andere
ministers zou sturen
4
–
ACADEMIEJAAR 2025 – 2026
Prof. dr. Dirk Van Daele
,HOOFDSTUK 1: EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE
EUROPESE UNIE
Voorbeeldexamenvraag
• Gezien de ontwikkelingen binnen de Europese Unie op het vlak van strafrechtelijke samenwerking speelt de
Raad van Europa/ Benelux op dat domein geen rol van betekenis meer?
o Soort stelling die doet uitschijnen dat de Raad van Europa en de Benelux misschien in het verleden
belangrijk was, maar door de stormachtige ontwikkelingen binnen de Europese Unie op het vlak van
criminaliteitsbeleid geen betekenis meer hebben
§ Deze stelling klopt niet, want ze hebben wel nog een betekenis nu
1.1. De raad van Europa
1.1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling
Historiek
• Periode net na WO2
o Winston Churchill was tijdens WO2 eerste minister van het Verenigd Koninkrijk, maar vanaf 1946 was
hij geen eerste minister meer. Hij hield zich vanaf dan bezig met schrijven en spreekbeurten geven. Op
19 april 1956 gaf hij een speech aan de universiteit van Zurich in Zwitserland die veel betekenis heeft
gekregen. In die speech riep hij op tot de oprichting van ‘a kind of united states of Europe’. Hij keek
naar de Verenigde Staten en wou een soort gelijke organisatie opbouwen, een soort van Verenigde
Staten van Europa
§ In 1946 was de oorlog nog maar net gedaan en in 1914-1918 was er ook al een oorlog geweest,
dus men leefde nog in tijden van angst. Er was een grote angst voor een WO3. Dit zou dan ook
meteen de laatste oorlog zijn, want de wereld zou onleefbaar worden door de inzet van
atoombommen en atoomenergie
§ Dus Churchill zei in zijn speech dat als we geen WO3 willen, we ons moeten verenigen en
gemeenschappelijke belangen zoeken, want anders is het gedaan met de mensheid
o Dubbel resultaat van de speech
§ De oprichting door een verdrag van de Organisatie voor Europese Economische
Samenwerking in 1948
Ø Dit had niets te maken met een criminaliteitsbeleid. Het ging over een economische
samenwerking die nodig was, omdat men Europa moest heropbouwen. Er was veel
armoede, veel verwoestingen in bedrijven, veel mensen dakloos, veel mensen
werkloos, … Dus we moesten er samen voor zorgen dat we welvarender worden en
ons continent heropbouwen
Ø De organisatie bestaat niet meer onder die naam, maar wel onder een andere naam
- OESO = Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
§ Een Congres in 1948 met vertegenwoordigers van zeer diverse landen uit Europa worden
bijeengeroepen in Den Haag met politici, oud-politici, mensen uit de cultuurwereld,
economische wereld, bedrijfsleiders, vakbondsafgevaardigden, …
Ø In het congres worden er een reeks resoluties aangenomen die de Europese
integratiegedachten vormgeven. Die proberen te kijken naar wat een ‘kind of United
States of Europe’ concreet zou kunnen betekenen
Ø 2 dingen van belang
- Wat we nodig hebben is een gemeenschappelijk beheer van alle mogelijke
industrieën en bedrijfssectoren die aan oorlog gelieerd kunnen worden
v Voorbeeld
Ë De staalindustrie kan ook misbruikt worden om tanks te
maken. Dus het idee was dat we dat samen moeten beheren
zodanig dat één land die bedrijfstakken niet kan gaan
misbruiken om oorlog te gaan voeren
2
, - We gaan een Europese organisatie oprichten die toezicht moet houden op de
democratie en dus op de democratische ontwikkeling en op de naleving van de
mensenrechten
v Duitsland was een democratie en de partij van Hitler heeft de
democratische spelregels misbruikt om aan de macht te komen en
vervolgens een machtsgreep gepleegd. Vervolgens is de democratie
ontmanteld en zijn er onder andere joden vervolgd en gedood
v Dit kan niet meer, we moeten een Europese organisatie hebben die de
democratie en de menselijkheid bewaakt
Ë Raad van Europa
P In 1949 werd het statuut van de Raad van Europa
ondertekend
P Het krijgt vestiging in Straatsburg
² Straatburg ligt niet ver van de Duitse grens en
heeft zeer zwaar geleden in de twee
wereldoorlogen. Dus vond men het
symbolisch om daar de hoofdzetel van hun
nieuwe organisatie te maken
P 10 stichtende leden
² België was een van de stichtende landen,
samen met onder andere Frankrijk en Italië.
Duitsland niet, omdat men in 1949 nog niet
wist of men Duitsland kon vertrouwen. In
1950 is Duitsland wel toegetreden
² Dit is van symbolisch belang, want Duitsland
is het land dat de beide wereldoorlogen heeft
veroorzaakt en treedt toch toe in de Raad van
Europa en wordt daar bovenop ook aanvaard
door de stichtende landen om samen de
democratische ontwikkeling te waarborgen
en een mechanisme te creëren dat de
mensenrechten verzekert
² Intussen zijn er al 46 leden. Ooit waren ze met
47 leden, maar Rusland is eruit gestapt, want
ze gingen eruit gezet worden als ze de oorlog
met Oekraïne zouden starten
P Lid worden op 2 voorwaarden
² Aanvaarden dat iedereen op uw
grondgebied geniet van de mensenrechten
à politieke vluchtelingen, mensen die zijn
afgewezen als vluchteling maar hier wel nog
leven zijn, hebben allemaal mensenrechten
² ‘Rule of law’ erkennen à het is de
heerschappij van het recht: dit betekent dat
ook de overheid door het recht gebonden is en
ook het recht in uw maatschappij reguleert
1.1.2. Het actieterrein
Waar is de instelling mee bezig? Waar kunnen de 46 landen zich over buigen?
• Over alles behalve defensie (landsverdediging, leger)
o U mag zich bezighouden met alle mogelijke vraagstukken van politieke, economische, culturele, sociale
aard. Ook het strafrechtelijk vlak valt hieronder, zoals de aanpak van grensoverschrijdende misdaad,
samenwerking politie-justitie over de grenzen heen, de uitwisseling van informatie tussen lidstaten
3
, o De heersende sfeer van toen
§ Vertrouwen is goed, controle is beter
Ø Men droomde mee met Churchill, we gaan goed samenwerken. Zolang we
gemeenschappelijke belangen hebben, gaan we geen agressie meer hebben. Maar wie
waarborgt ons dat dit gaat lukken?
Ø Dus in 1949 was men van mening dat niet alle troeven zomaar mochten worden
prijsgegeven
- We moeten de eigen legers blijven behouden en het zeggenschap over ons
eigen legers, omdat men niet zeker was dat het ging lukken. Vervolgens heeft
men lang geleefd in de veronderstelling dat er geen oorlog meer ging zijn in
Europa totdat Rusland de oorlog begin in Oekraïne
o Het doel was om met elkaar te praten, verdragen te maken, gezamenlijke acties maken, …
§ Strafrechtelijke samenwerking in het veiligheidsbeleid
Ø De EU en ook een stuk de Raad van Europa is al bezig met zich voor te bereiden op
het einde van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, want hoe vermijden we dat de
wapens die naar Oekraïne zijn gestuurd niet in criminele handen komen?
Ø De gevolgen van de oorlog in Joegoslavië van de jaren 90 zien we vandaag nog altijd
in het criminele milieu. Er zijn veel oorlogswapens in het criminele milieu terecht
gekomen toen de oorlog gedaan was. Er is veel aanbod, dus de prijs is laag
1.1.3. De institutionele structuur
Welke organen zijn actief? Hoe verloopt de besluitvorming?
• Intergouvernementele vs. Supranationale samenwerking tussen staten
o Intergouvernementele samenwerking (tussen de regeringen)
§ Begrip
Ø Inter = tussen
Ø Gouvernementeel = regering
§ Een samenwerking tussen regeringen van landen die hun eigen bevoegdheid houden
Ø Elke regering houdt haar eigen bevoegdheid en staat deze niet af aan een internationale
organisatie of aan andere landen. Het zijn uw bevoegdheden en ze blijven van u. Het
enige dat je doet is dat je bereid bent om met elkaar te overleggen. Dus om met de 46
landen samen aan een tafel te gaan zitten en je bent bereid om afspraken te maken,
maar nooit tegen je wil. Een afspraak kan niemand dwingen iets te aanvaarden, want
je blijft een onafhankelijke staat met een eigen bevoegdheid
Ø Men kan maar een beslissing nemen, als iedereen akkoord is of zich niet verzet. Je gaat
nooit een beslissing bij meerderheid hebben
- Dit betekent ook hoe groter uw intergouvernementele club, hoe moeilijker het
wordt om beslissingen te nemen. Als 46 landen akkoord moeten gaan, zal die
aanzienlijk moeilijker zijn dan een beslissing met 3 landen
§ Vormen van intergouvernementele samenwerking
Ø Raad van Europa (46 leden)
- Structuur à 3 elementen
v Comité van ministers
Ë In principe zijn dit de ministers van Buitenlandse Zaken die
elkaar 1-2 per jaar zien
P Gedurende het jaar heb je de ambassadeurs en de
diplomaten van de landen van de Raad van Europa die
in overleg staan met elkaar
P Het statuut zegt ministers van Buitenlandse Zaken,
maar intussen is er geen beletsel dat je een andere
ministers zou sturen
4
