Rechtssociologie
Rechtssociologie
28/10
H1: Wat is rechtssociologie?
1.1. Inleiding
1. Waarover gaat rechtssociologie?
Verschillen met rechtswetenschap
*Intern perspectief = er wordt gekeken naar het recht vanuit een deelnemer bv. Hoe zou een rechter naar deze casus kijken
A. Methode
= hoe wordt de wetenschap beoefend, wat is de methode om tot je kennis te komen
Juridische (doctrinaire) methode
Methode en technieken in brede zin:
- Feiten verzamelen (voor zover juridisch relevant) (beperkt) empirisch.
- De regel moet worden ‘gevonden’ heuristiek. (bv. welke bepaling uit het BW is hier van toepassing).
- De regel kan open of vage normen bevatten interpreteren volgens de juridische technieken.
(bv. Het belang van het kind, dit is een open categorie, hier kunnen veel meningen over zijn, het is aan de jurist
om het open concept te begrijpen adhv de juridische technieken)
- De geldigheid van een norm controleren beoordelen volgens de interne systematiek, formeel-juridische
criteria.
(bv. Staatsrecht, er wordt en decreet aangenomen, is dit wel in eenstemmig met GW, EVRM, …
Je gaat geldigheid binnen het recht controleren adhv het juridisch systeem)
- Meerdere grondwetten zijn van toepassing afwegen.
- Regelcreatie of bestaande regel kent gebreken voorschrijven hoe het ‘zou moeten’ (sollen/ ought to be) /
verbeteren van de regel (normatief).
Alles gebeurt binnen de grenzen van de doctrine (binnen het systeem van het recht), met het oog op het bewaken van de
coherentie van de doctrine.
Als de regel tegen de coherentie in gaat, dan wringt dit, er wordt tegen opgetreden door bv hoger beroep…
, Rechtssociologie
Empirische methode
We gaan op en wetenschappelijke, systematische manier gegevens verzamelen in de praktijk, in het ‘veld’ (bv rechtbank).
Wetenschappelijke kennis: het is geen anekdotische kennis, je gaat niet op basis van je ervaring of dat je iets hebt
gehoord. Je gaat het systematisch onderzoeken.
Onderzoeksstrategie: kwantitatief en kwalitatief onderzoek.
- Kwantitatief
We gaan trends proberen identificeren op basis van meetbare variabelen.
We gaan de realiteit in cijfers vatten adhv dit gaan we opzoek naar patronen…
Technieken: surveys, experimenten, …
- Kwalitatief
Begrijpen van houdingen, ervaringen, interpretaties je wil identificeren waarom iemand een bepaalde
mening heeft, of je het hiermee eens bent is een andere vraag. Begrijpen ≠ begrip hebben
Gebaseerd op betekenissen en ervaringen.
Technieken: interviews, focusgroepen, observatie, …
Voorbeeld: online scheiden
Kwantitatieve benadering: We kunnen hier enkele dingen meten adhv de cijfers:
- Verhouding online afhandeling en in persoon
- De leeftijdscategorie,
- Hoe tevreden zijn mensen met die afwikkeling
We kunnen door de analyse de cijfers in verband brengen en op zoek gaan naar bepaalde correlaties
Kwalitatieve benadering: We kunnen ons hier afvragen:
- Mensen interviewen (hoe hebben ze de procedure ervaren
- Vond u het aangenaam, zo ja waarom.
- Zijn er zaken die beter kunnen
1 thema kan dus leiden tot beide strategieën
Kwantitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek
(Mogelijke alternatieve criteria)
Consistentie Betrouwbaarheid – repliceerbaarheid Afhankelijkheid
Stel ik voer het onderzoek opnieuw uit, kom je tot Is het onderzoek logisch opgebouwd, klopt het wat
dezelfde resultaten? Ze moeten hetzelfde zijn. ernaar voor komt. Zijn de resultaten consistent…
Waarheid Interne validiteit Geloofwaardigheid
De manier waarop je onderzoek is opgezet. Je Zijn de data wel geloofwaardig.
resultaat moet uit je methode vloeien (bv Bv. Als er helemaal niets positiefs te zeggen valt over
echtscheidingen, je wil weten hvl scheidingen de online afhandelingen
online zijn afgehandeld en je conclusie is dat
partners elkaar de schuld geven, het vloeit niet uit
elkaar )
Toepasbaarheid Externe validiteit – representativiteit Overdraagbaarheid
Je kan niet iedereen bevragen, je maakt een Kunnen we kwalitatieve data adhv een kwalitatieve
selectie. Als de door de personen binnen je onderzoeksstrategie, overdragen naar een andere
sample een uitspraak kan doen voor heel de setting (bv is het onderzoek op plaats X,
populatie, dan is het representatief) representatief voor plaats Y)
Neutraliteit Objectiviteit van de data Overtuigingskracht
Je persoonlijke houding tov het thema, mag de De persoon die het onderzoek doet speelt hier wel
data niet beïnvloeden. een rol (bv man van 60, of vrouw met andere
, Rechtssociologie
kenmerken…) => wat is de positionaliteit v/d
onderzoeker, hier is transparantie over vereist
Conclusie: Empirische methode
- Technieken voor dataverzameling: oa. surveys, interviews en veldwerk.
- Wetenschappelijke data verzamelen en analyseren van de verzamelde data.
- Recht in de samenleving (hoe is het recht aanwezig, of afwezig, hoe wordt het toegepast….)
Voorbeeld van doctrinaire methode: genitale verminking/besnijdenis (genital mutilation/cutting) in Senegal
1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek:
- “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
- “Hoe luidt het recht over genitale verminking/besnijdenis in Senegal?”
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
- Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving in Senegal.
- Hoe is de regelgeving nu toegepast: Rechtspraak.
- Wat hebben juridische auteiurs gezegd over dit thema: Rechtsleer (artikels en boeken).
Analyse van juridische bronnen wijst op bestaan van een sterk mensenrechtelijk kader Deze procedure is zeer strikt
geregeld op regelgeving op niveau v/d VN
Je kan dus nu concluderen dat het probleem is opgelost, MAAR, zijn deze instrumenten ook effectief?
- Waarom wel, waarom niet? Falende implementatie/handhaving? Weinig maatschappelijke steun/naleving?
- Deze vragen kan je niet beantwoorden d.m.v. een uitsluitend juridische analyse, een empirisch onderzoek is
nodig.
Voorbeeld van doctrinaire methode: vrijwillige zwangerschapsafbreking (abortus) in België.
1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek
- “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
- “Hoe luidt het recht in België en in Nederland over vrijwillige zwangerschapsafbreking op verzoek van de
zwangere vrouw? “
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
- Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving in België en Nederland.
- Rechtspraak.
- Rechtsleer (artikels en boeken).
In BE kan dit 12 weken na conceptie en in NL tot 22 weken, je kan denken dat je juridisch probleem wijst op tijd en
dat je onderzoeks ‘probleem’ en onderzoeksvragen opgelost!
- MAAR, wat zijn de effecten van de regelgeving?
• Wordt de regelgeving gevolgd? Waarom wel, waarom niet? Weinig maatschappelijke
steun/naleving? Leidt de regelgeving tot drempels bij vrijwillige zwangerschapsafbreking? Zijn er
verschillen in de effecten?
• Deze vragen kunnen niet worden beantwoord d.m.v. een uitsluitend juridische analyse, een
empirisch onderzoek is nodig (bv de effecten op de vrouwen kunnen we enkel op basis van
empirisch onderzoek achterhalen, dit vind je niet in het recht)
, Rechtssociologie
Doctrinaire trefwoorden, formuleringen en vragen
- De rechtmatigheid van …, de bevoegdheid om …, de strijd van … met …, de aansprakelijkheid van …, de
strafbaarheid van …, de gebondenheid aan …, de rechtsgevolgen van …, de geldigheid van …,
(uitzonderings)gronden, rechten, plichten, ...botsing, afweging, …
Hiervoor ga je vaak kijken naar de:
- Inhoud van een verdrag, wet, decreet, voorstel, procedure, …
- Inhoud van een vonnis of een arrest.
Je bronnen hierbij zijn dan:
- De rechtsleer
- De rechtsspraak
- De wetgeving
Dit gaat allemaal over de doctrine, rechtssystematiek, dogmatiek.
De standaardbenadering om dit te omschrijven is: Law in the books (het recht zoals we dat in de boeken vinden)
Vragen: “Hoe luidt het recht?”, “Wat omvat het recht?”, “Wat is het toepasselijke recht?” en “Hoe zou het recht moeten
luiden?”.
Empirische/rechtssociologische trefwoorden, formuleringen en vragen
- De effectiviteit van …, de doelmatigheid van …, de werking van …, de effecten of risico’s van …, het
functioneren van …
- De oorzaken van…, de totstandkoming van…, de invloed van…
- Ervaringen met …, de perceptie van…, de aanvaarding van…, de waardering van…
- Verklaring, gevolgen, oorzaken
Hier gaat het over de Law in action (het recht in de praktijk)
Vragen: “Hoe is het recht ontstaan?” en “Hoe werkt het recht?”
B. Perspectief
= waar staat de onderzoeker tov het recht
Intern perspectief (rechtswetenschap) Externe perspectief (rechtssociologie)
Deelnemersperspectief Toeschouwersperspectief
Bv advocaat, rechter… Rechtssocioloog die stap achteruit neemt en kijkt naar recht
en samenleving
Rolmodel van de rechter centraal Welke rollen vervullend de wetgever, rechter handhaver,
Hoe moet de rechter beslissen in een bepaalde casus uitvoerder en onderzoek
De interne, autonome logica v/h recht als een systeem. Relatie tot maatschappelijke context
Belangrijke aspecten hierbij zijn de rechtszekerheid en Onzekerheid en variatie
rechtseenheid
Naar wat moet er gekeken worden
Structureel gericht op bewaken en versterken v/d Constructief subversief
coherentie van het recht.
Coherentie komt onderdruk als regels elkaar tegenspreken of Rechtssocioloog is vaak subversief, ze gaan tegenspreken bv
als bepaalde actor in het recht zijn taak fout/ te breed in ten opzichte van regelgeving (vervelende vragen stellen,
neemt disfuncties aantonen…), maar ze gaan dit constructief doen,
dus ook oplossingen aanreiken. Ze geven opbouwende
kritiek.
Rechtssociologie
28/10
H1: Wat is rechtssociologie?
1.1. Inleiding
1. Waarover gaat rechtssociologie?
Verschillen met rechtswetenschap
*Intern perspectief = er wordt gekeken naar het recht vanuit een deelnemer bv. Hoe zou een rechter naar deze casus kijken
A. Methode
= hoe wordt de wetenschap beoefend, wat is de methode om tot je kennis te komen
Juridische (doctrinaire) methode
Methode en technieken in brede zin:
- Feiten verzamelen (voor zover juridisch relevant) (beperkt) empirisch.
- De regel moet worden ‘gevonden’ heuristiek. (bv. welke bepaling uit het BW is hier van toepassing).
- De regel kan open of vage normen bevatten interpreteren volgens de juridische technieken.
(bv. Het belang van het kind, dit is een open categorie, hier kunnen veel meningen over zijn, het is aan de jurist
om het open concept te begrijpen adhv de juridische technieken)
- De geldigheid van een norm controleren beoordelen volgens de interne systematiek, formeel-juridische
criteria.
(bv. Staatsrecht, er wordt en decreet aangenomen, is dit wel in eenstemmig met GW, EVRM, …
Je gaat geldigheid binnen het recht controleren adhv het juridisch systeem)
- Meerdere grondwetten zijn van toepassing afwegen.
- Regelcreatie of bestaande regel kent gebreken voorschrijven hoe het ‘zou moeten’ (sollen/ ought to be) /
verbeteren van de regel (normatief).
Alles gebeurt binnen de grenzen van de doctrine (binnen het systeem van het recht), met het oog op het bewaken van de
coherentie van de doctrine.
Als de regel tegen de coherentie in gaat, dan wringt dit, er wordt tegen opgetreden door bv hoger beroep…
, Rechtssociologie
Empirische methode
We gaan op en wetenschappelijke, systematische manier gegevens verzamelen in de praktijk, in het ‘veld’ (bv rechtbank).
Wetenschappelijke kennis: het is geen anekdotische kennis, je gaat niet op basis van je ervaring of dat je iets hebt
gehoord. Je gaat het systematisch onderzoeken.
Onderzoeksstrategie: kwantitatief en kwalitatief onderzoek.
- Kwantitatief
We gaan trends proberen identificeren op basis van meetbare variabelen.
We gaan de realiteit in cijfers vatten adhv dit gaan we opzoek naar patronen…
Technieken: surveys, experimenten, …
- Kwalitatief
Begrijpen van houdingen, ervaringen, interpretaties je wil identificeren waarom iemand een bepaalde
mening heeft, of je het hiermee eens bent is een andere vraag. Begrijpen ≠ begrip hebben
Gebaseerd op betekenissen en ervaringen.
Technieken: interviews, focusgroepen, observatie, …
Voorbeeld: online scheiden
Kwantitatieve benadering: We kunnen hier enkele dingen meten adhv de cijfers:
- Verhouding online afhandeling en in persoon
- De leeftijdscategorie,
- Hoe tevreden zijn mensen met die afwikkeling
We kunnen door de analyse de cijfers in verband brengen en op zoek gaan naar bepaalde correlaties
Kwalitatieve benadering: We kunnen ons hier afvragen:
- Mensen interviewen (hoe hebben ze de procedure ervaren
- Vond u het aangenaam, zo ja waarom.
- Zijn er zaken die beter kunnen
1 thema kan dus leiden tot beide strategieën
Kwantitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek
(Mogelijke alternatieve criteria)
Consistentie Betrouwbaarheid – repliceerbaarheid Afhankelijkheid
Stel ik voer het onderzoek opnieuw uit, kom je tot Is het onderzoek logisch opgebouwd, klopt het wat
dezelfde resultaten? Ze moeten hetzelfde zijn. ernaar voor komt. Zijn de resultaten consistent…
Waarheid Interne validiteit Geloofwaardigheid
De manier waarop je onderzoek is opgezet. Je Zijn de data wel geloofwaardig.
resultaat moet uit je methode vloeien (bv Bv. Als er helemaal niets positiefs te zeggen valt over
echtscheidingen, je wil weten hvl scheidingen de online afhandelingen
online zijn afgehandeld en je conclusie is dat
partners elkaar de schuld geven, het vloeit niet uit
elkaar )
Toepasbaarheid Externe validiteit – representativiteit Overdraagbaarheid
Je kan niet iedereen bevragen, je maakt een Kunnen we kwalitatieve data adhv een kwalitatieve
selectie. Als de door de personen binnen je onderzoeksstrategie, overdragen naar een andere
sample een uitspraak kan doen voor heel de setting (bv is het onderzoek op plaats X,
populatie, dan is het representatief) representatief voor plaats Y)
Neutraliteit Objectiviteit van de data Overtuigingskracht
Je persoonlijke houding tov het thema, mag de De persoon die het onderzoek doet speelt hier wel
data niet beïnvloeden. een rol (bv man van 60, of vrouw met andere
, Rechtssociologie
kenmerken…) => wat is de positionaliteit v/d
onderzoeker, hier is transparantie over vereist
Conclusie: Empirische methode
- Technieken voor dataverzameling: oa. surveys, interviews en veldwerk.
- Wetenschappelijke data verzamelen en analyseren van de verzamelde data.
- Recht in de samenleving (hoe is het recht aanwezig, of afwezig, hoe wordt het toegepast….)
Voorbeeld van doctrinaire methode: genitale verminking/besnijdenis (genital mutilation/cutting) in Senegal
1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek:
- “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
- “Hoe luidt het recht over genitale verminking/besnijdenis in Senegal?”
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
- Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving in Senegal.
- Hoe is de regelgeving nu toegepast: Rechtspraak.
- Wat hebben juridische auteiurs gezegd over dit thema: Rechtsleer (artikels en boeken).
Analyse van juridische bronnen wijst op bestaan van een sterk mensenrechtelijk kader Deze procedure is zeer strikt
geregeld op regelgeving op niveau v/d VN
Je kan dus nu concluderen dat het probleem is opgelost, MAAR, zijn deze instrumenten ook effectief?
- Waarom wel, waarom niet? Falende implementatie/handhaving? Weinig maatschappelijke steun/naleving?
- Deze vragen kan je niet beantwoorden d.m.v. een uitsluitend juridische analyse, een empirisch onderzoek is
nodig.
Voorbeeld van doctrinaire methode: vrijwillige zwangerschapsafbreking (abortus) in België.
1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek
- “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
- “Hoe luidt het recht in België en in Nederland over vrijwillige zwangerschapsafbreking op verzoek van de
zwangere vrouw? “
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
- Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving in België en Nederland.
- Rechtspraak.
- Rechtsleer (artikels en boeken).
In BE kan dit 12 weken na conceptie en in NL tot 22 weken, je kan denken dat je juridisch probleem wijst op tijd en
dat je onderzoeks ‘probleem’ en onderzoeksvragen opgelost!
- MAAR, wat zijn de effecten van de regelgeving?
• Wordt de regelgeving gevolgd? Waarom wel, waarom niet? Weinig maatschappelijke
steun/naleving? Leidt de regelgeving tot drempels bij vrijwillige zwangerschapsafbreking? Zijn er
verschillen in de effecten?
• Deze vragen kunnen niet worden beantwoord d.m.v. een uitsluitend juridische analyse, een
empirisch onderzoek is nodig (bv de effecten op de vrouwen kunnen we enkel op basis van
empirisch onderzoek achterhalen, dit vind je niet in het recht)
, Rechtssociologie
Doctrinaire trefwoorden, formuleringen en vragen
- De rechtmatigheid van …, de bevoegdheid om …, de strijd van … met …, de aansprakelijkheid van …, de
strafbaarheid van …, de gebondenheid aan …, de rechtsgevolgen van …, de geldigheid van …,
(uitzonderings)gronden, rechten, plichten, ...botsing, afweging, …
Hiervoor ga je vaak kijken naar de:
- Inhoud van een verdrag, wet, decreet, voorstel, procedure, …
- Inhoud van een vonnis of een arrest.
Je bronnen hierbij zijn dan:
- De rechtsleer
- De rechtsspraak
- De wetgeving
Dit gaat allemaal over de doctrine, rechtssystematiek, dogmatiek.
De standaardbenadering om dit te omschrijven is: Law in the books (het recht zoals we dat in de boeken vinden)
Vragen: “Hoe luidt het recht?”, “Wat omvat het recht?”, “Wat is het toepasselijke recht?” en “Hoe zou het recht moeten
luiden?”.
Empirische/rechtssociologische trefwoorden, formuleringen en vragen
- De effectiviteit van …, de doelmatigheid van …, de werking van …, de effecten of risico’s van …, het
functioneren van …
- De oorzaken van…, de totstandkoming van…, de invloed van…
- Ervaringen met …, de perceptie van…, de aanvaarding van…, de waardering van…
- Verklaring, gevolgen, oorzaken
Hier gaat het over de Law in action (het recht in de praktijk)
Vragen: “Hoe is het recht ontstaan?” en “Hoe werkt het recht?”
B. Perspectief
= waar staat de onderzoeker tov het recht
Intern perspectief (rechtswetenschap) Externe perspectief (rechtssociologie)
Deelnemersperspectief Toeschouwersperspectief
Bv advocaat, rechter… Rechtssocioloog die stap achteruit neemt en kijkt naar recht
en samenleving
Rolmodel van de rechter centraal Welke rollen vervullend de wetgever, rechter handhaver,
Hoe moet de rechter beslissen in een bepaalde casus uitvoerder en onderzoek
De interne, autonome logica v/h recht als een systeem. Relatie tot maatschappelijke context
Belangrijke aspecten hierbij zijn de rechtszekerheid en Onzekerheid en variatie
rechtseenheid
Naar wat moet er gekeken worden
Structureel gericht op bewaken en versterken v/d Constructief subversief
coherentie van het recht.
Coherentie komt onderdruk als regels elkaar tegenspreken of Rechtssocioloog is vaak subversief, ze gaan tegenspreken bv
als bepaalde actor in het recht zijn taak fout/ te breed in ten opzichte van regelgeving (vervelende vragen stellen,
neemt disfuncties aantonen…), maar ze gaan dit constructief doen,
dus ook oplossingen aanreiken. Ze geven opbouwende
kritiek.
