Recht voor sociaal werk 1
RECHT VOOR SW – 2
HOOFDSTUK 1: WAT IS SOCIALE WETGEVING
Sociale wetgeving is opgedeeld in arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht
1. DE ARBEIDSOVEREENKOMST
1.1 Wat is een arbeidsovereenkomst?
Arbeidsovereenkomst
= een wederkerige overeenkomst waarbij twee partijen, werkgever en werknemer, tegenover
elkaar een verbintenis aangaan of verplichtingen op zich nemen
3 essentiële elementen van een arbeidsovereenkomst:
- Voor het verrichten van arbeid
- Tegen loon
- Onder gezag van een werkgever
Als 1 van deze elementen ontbreekt of er is geen wederkerige overeenkomst, is het geen
arbeidsovereenkomst maar een andere vorm van tewerkstelling of samenwerking
Vastbenoemde ambtenaren: geen arbeidsovereenkomst maar een statuut
Geen wederkerige overeenkomst, maar eenzijdige verbintenis van de tewerkstellende
overheid
Leerovereenkomst
Niet de verrichte arbeid die essentieel is, maar de opleiding
,Recht voor sociaal werk 2
Vrijwilligerswerk
Krijgen geen loon, maar een onkostenvergoeding
Zelfstandigen
Werken niet onder gezag, maar leveren wel prestaties tegen loon
1.2 Het ondergeschikte verband
Ondergeschikte verband
= een gezagsrelatie tussen werkgever en werknemer
o Bevelrecht van de werkgever over de organisatie en de uitvoering van het werk
o Plicht van de werknemer om deze instructies op te volgen
Gezagsrelatie staat onafhankelijkheid bij de uitvoering van de arbeidsovereenkomst niet in de
weg
Ook tussen samenwonenden of verwanten zoals vader en zoon kan een gezagsrelatie
bestaan
1.3 Alternatieve en bijzondere tewerkstellings- en samenwerkingsvormen
❖ Vrijwilligerswerk
= Elke activiteit die:
o Onbezoldigd en onverplicht wordt verricht
o Verricht wordt ten behoeve van 1 of meer personen
o Ingericht wordt door een organisatie anders dan het familie- of privéverband van degene
die de activiteit doet
o Niet door dezelfde persoon en voor dezelfde organisatie verricht wordt in het kader van
een arbeidsovereenkomst, dienstencontract,…
Feitelijke vereniging
= Een groep van minstens twee personen die samen, zonder winst te maken of te verdelen, een
onbaatzuchtig doel nastreven en zelf controle houden over de werking
,Recht voor sociaal werk 3
Organisaties die vrijwilligers mogen inschakelen:
- Private rechtspersonen: organisaties zonder winstoogmerk → Vzw’s
- Internationale Vzw’s opgericht naar Belgisch recht
- Publieke rechtspersonen: (lokale) overheden, OCMW, onderwijsinstellingen
- Stichtingen van openbaar nut: Rode Kruis
- Feitelijke verenigingen
Vrijwillige activiteit ≠ vrijwilligerswerk
❖ Wie mag werken als vrijwilliger?
- Vanaf 16 jaar
- Vanaf 15 jaar als men eerst 2 studiejaren van het secundair onderwijs achter de rug
heeft
- Alle mensen uit de EU
- Mensen met een geldige verblijfsvergunning en bepaalde asielzoekers
Meldingsplicht en informatieplicht
❖ Vergoeding
- Geen recht op loon
- Onkostenvergoeding: geen belastingen of sociale zekerheidsbijdragen op betalen
- Gewone forfaitaire kostenvergoeding: kosten die verantwoord geraamd worden en
waarvoor geen bewijzen nodig zijn
→ tarieven vooraf vastliggen en vermeld staan in de informatienota
- Reële onkostenvergoeding: kosten die bewezen moeten worden met tickets of
kostennota’s voor km-vergoeding
❖ Verzekeringen
Verplichte verzekering: elke organisatie moet minstens een verzekering burgerrechtelijke
aansprakelijkheid (BA) hebben om risico’s bij vrijwilligerswerk te dekken
, Recht voor sociaal werk 4
Dekking: als een vrijwilliger namens de organisatie een fout maakt die schade veroorzaakt aan
derden, betaalt de verzekering de schade
Vrijwilligers zelf moeten ook verzekerd zijn, zowel tijdens hun activiteiten als tijdens
verplaatsingen die ermee te maken hebben
Aansprakelijkheid van de vrijwilliger: → meestal niet zelf burgerlijk aansprakelijk, behalve bij;
- Bedrog
- Zware fout
- Herhaaldelijke lichte fouten
- Schade die hij aan zichzelf veroorzaakt
2. HET AANGAAN VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST
2.1 Geldigheidsvereisten
consensueel contract tussen werknemer en werkgever
Een overeenkomst van onbepaalde duur mag zowel mondeling als schriftelijk afgesloten worden
4 geldigheidsvoorwaarden:
1. bekwaamheid hebben voor contracten aan te gaan
2. toestemming van beide partijen
3. bepaald voorwerp
4. geoorloofde oorzaak
❖ Bekwaamheid
Algemeen principe: iedereen is bekwaam om een overeenkomst af te sluiten, TENZIJ hij door de wet
hiertoe onbekwaam is verklaard
Minderjarigen
Onbekwaam, MAAR kan ook rechtsbekwaam zijn met uitdrukkelijke of stilzwijgende machtiging van zijn
vader, moeder of voogd
Ook mogelijk via familierechtbank
RECHT VOOR SW – 2
HOOFDSTUK 1: WAT IS SOCIALE WETGEVING
Sociale wetgeving is opgedeeld in arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht
1. DE ARBEIDSOVEREENKOMST
1.1 Wat is een arbeidsovereenkomst?
Arbeidsovereenkomst
= een wederkerige overeenkomst waarbij twee partijen, werkgever en werknemer, tegenover
elkaar een verbintenis aangaan of verplichtingen op zich nemen
3 essentiële elementen van een arbeidsovereenkomst:
- Voor het verrichten van arbeid
- Tegen loon
- Onder gezag van een werkgever
Als 1 van deze elementen ontbreekt of er is geen wederkerige overeenkomst, is het geen
arbeidsovereenkomst maar een andere vorm van tewerkstelling of samenwerking
Vastbenoemde ambtenaren: geen arbeidsovereenkomst maar een statuut
Geen wederkerige overeenkomst, maar eenzijdige verbintenis van de tewerkstellende
overheid
Leerovereenkomst
Niet de verrichte arbeid die essentieel is, maar de opleiding
,Recht voor sociaal werk 2
Vrijwilligerswerk
Krijgen geen loon, maar een onkostenvergoeding
Zelfstandigen
Werken niet onder gezag, maar leveren wel prestaties tegen loon
1.2 Het ondergeschikte verband
Ondergeschikte verband
= een gezagsrelatie tussen werkgever en werknemer
o Bevelrecht van de werkgever over de organisatie en de uitvoering van het werk
o Plicht van de werknemer om deze instructies op te volgen
Gezagsrelatie staat onafhankelijkheid bij de uitvoering van de arbeidsovereenkomst niet in de
weg
Ook tussen samenwonenden of verwanten zoals vader en zoon kan een gezagsrelatie
bestaan
1.3 Alternatieve en bijzondere tewerkstellings- en samenwerkingsvormen
❖ Vrijwilligerswerk
= Elke activiteit die:
o Onbezoldigd en onverplicht wordt verricht
o Verricht wordt ten behoeve van 1 of meer personen
o Ingericht wordt door een organisatie anders dan het familie- of privéverband van degene
die de activiteit doet
o Niet door dezelfde persoon en voor dezelfde organisatie verricht wordt in het kader van
een arbeidsovereenkomst, dienstencontract,…
Feitelijke vereniging
= Een groep van minstens twee personen die samen, zonder winst te maken of te verdelen, een
onbaatzuchtig doel nastreven en zelf controle houden over de werking
,Recht voor sociaal werk 3
Organisaties die vrijwilligers mogen inschakelen:
- Private rechtspersonen: organisaties zonder winstoogmerk → Vzw’s
- Internationale Vzw’s opgericht naar Belgisch recht
- Publieke rechtspersonen: (lokale) overheden, OCMW, onderwijsinstellingen
- Stichtingen van openbaar nut: Rode Kruis
- Feitelijke verenigingen
Vrijwillige activiteit ≠ vrijwilligerswerk
❖ Wie mag werken als vrijwilliger?
- Vanaf 16 jaar
- Vanaf 15 jaar als men eerst 2 studiejaren van het secundair onderwijs achter de rug
heeft
- Alle mensen uit de EU
- Mensen met een geldige verblijfsvergunning en bepaalde asielzoekers
Meldingsplicht en informatieplicht
❖ Vergoeding
- Geen recht op loon
- Onkostenvergoeding: geen belastingen of sociale zekerheidsbijdragen op betalen
- Gewone forfaitaire kostenvergoeding: kosten die verantwoord geraamd worden en
waarvoor geen bewijzen nodig zijn
→ tarieven vooraf vastliggen en vermeld staan in de informatienota
- Reële onkostenvergoeding: kosten die bewezen moeten worden met tickets of
kostennota’s voor km-vergoeding
❖ Verzekeringen
Verplichte verzekering: elke organisatie moet minstens een verzekering burgerrechtelijke
aansprakelijkheid (BA) hebben om risico’s bij vrijwilligerswerk te dekken
, Recht voor sociaal werk 4
Dekking: als een vrijwilliger namens de organisatie een fout maakt die schade veroorzaakt aan
derden, betaalt de verzekering de schade
Vrijwilligers zelf moeten ook verzekerd zijn, zowel tijdens hun activiteiten als tijdens
verplaatsingen die ermee te maken hebben
Aansprakelijkheid van de vrijwilliger: → meestal niet zelf burgerlijk aansprakelijk, behalve bij;
- Bedrog
- Zware fout
- Herhaaldelijke lichte fouten
- Schade die hij aan zichzelf veroorzaakt
2. HET AANGAAN VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST
2.1 Geldigheidsvereisten
consensueel contract tussen werknemer en werkgever
Een overeenkomst van onbepaalde duur mag zowel mondeling als schriftelijk afgesloten worden
4 geldigheidsvoorwaarden:
1. bekwaamheid hebben voor contracten aan te gaan
2. toestemming van beide partijen
3. bepaald voorwerp
4. geoorloofde oorzaak
❖ Bekwaamheid
Algemeen principe: iedereen is bekwaam om een overeenkomst af te sluiten, TENZIJ hij door de wet
hiertoe onbekwaam is verklaard
Minderjarigen
Onbekwaam, MAAR kan ook rechtsbekwaam zijn met uitdrukkelijke of stilzwijgende machtiging van zijn
vader, moeder of voogd
Ook mogelijk via familierechtbank
