Hoofdstuk 5: de kringlopen
Deel 1: De Grote Foto (Macro-economie & BBP)
Wat is Macro-economie eigenlijk?
Stel je voor dat je naar een mierenhoop kijkt. Micro-economie kijkt naar wat één mier doet.
Macro-economie kijkt naar de hele hoop samen. Het bestudeert de economie van een heel
land of een grote regio.
De doelen van de "baas van de mierenhoop" (de overheid) zijn simpel:
1. Zorgen dat de hoop groeit (economische groei).
2. Zorgen dat iedere mier werk heeft (lage werkloosheid).
3. Zorgen dat de prijzen niet panikeren (inflatie laag houden).
Het BBP: De Scorekaart van het land
Hoe weten we of het goed gaat? We meten het BBP (Bruto Binnenlands Product).
Dit is simpelweg het prijskaartje van alles wat we in één jaar in ons land produceren
(broodjes, auto's, knipbeurten, alles).
● Hoe ontstaat die waarde? (De vicieuze cirkel)
Denk aan een bakker:
○ Input: Hij koopt bloem en oven (kapitaal) en huurt een bakker in (arbeid).
○ Productie: Ze bakken het brood.
○ Output: Ze verkopen het brood. De bakker krijgt geld, betaalt zijn personeel,
en dat personeel koopt weer spullen. En zo begint het opnieuw.
● Wat bepaalt hoe groot het BBP is?
○ Aanbodfactoren (Lange termijn): Dit is je "potentieel". Heb je slimme
mensen (onderwijs)? Goede machines? Dit verander je niet op één dag.
○ Vraagfactoren (Korte termijn): Hebben de mensen zin/geld om te kopen?
Tijdens Corona zakte dit plots in elkaar (niemand ging naar de kapper),
hoewel de kappers er wel nog waren.
De valkuilen van het BBP (Indicatoren)
Je moet oppassen met cijfers:
● Nominaal BBP: Dit is het bedrag met de prijzen van nu. Stel dat een broodje vorig
jaar €3 kostte en nu €6. Als je evenveel broodjes verkoopt, lijkt je economie
verdubbeld. Maar dat is onzin, alles is gewoon duurder.
● Reëel BBP: Hier reken je met de prijzen van een "basisjaar". Je filtert de
prijsstijgingen eruit om te zien of we écht meer broodjes hebben gebakken.
Wat het BBP niet vertelt:
Het zegt niets over hoe gelukkig we zijn, of we het milieu vervuilen (groen BBP), of iedereen
even rijk is, en het telt vrijwilligerswerk of zwartwerk niet mee.
,Deel 2: De Economische Kringloop (De "buizen" van het geld)
Stel je de economie voor als een loodgieterssysteem waar water (geld) doorheen stroomt.
1. De simpele versie (Gezinnen & Bedrijven)
Gezinnen werken voor bedrijven. Bedrijven geven loon (Y). Gezinnen geven dat loon weer
uit aan spullen (C). Het water stroomt rondjes. (Y = C).
2. De echte wereld (Met lekken en injecties)
In het echt geven we niet al ons geld direct uit bij bedrijven. Er zijn "lekken" in de buis waar
geld wegstroomt, en "injecties" waar er water bijkomt.
● De Banken:
○ Lek: Mensen sparen (S). Het geld staat stil op de bank.
○ Injectie: Banken lenen dat geld uit aan bedrijven om te investeren (I) in
nieuwe machines.
○ Evenwicht: Wat we sparen, moet idealiter geïnvesteerd worden (S = I).
● De Overheid:
○ Lek: Je betaalt belastingen (T). Geld weg uit je zak.
○ Injectie: De overheid doet uitgaven (G) aan wegen, scholen, ambtenaren.
○ Evenwicht: Belastingen min uitgaven is het saldo van de overheid (T - G).
● Het Buitenland:
○ Lek: We importeren (M) spullen (Chinese smartphones). Ons geld vloeit
naar het buitenland.
○ Injectie: We exporteren (X) onze spullen (Belgische chocolade). Buitenlands
geld komt naar hier.
○ Evenwicht: Export min Import (X - M).
De Gouden Formule:
Alles moet ergens in balans zijn:
(Sparen - Investeren) + (Belasting - Overheidsuitgaven) = (Export - Import)
, Als wij in België veel sparen, moet dat geld ergens heen (bijvoorbeeld naar de overheid of
naar het buitenland).
Deel 3: Het Evenwicht en de Multiplicator
Nu wordt het iets technischer, maar blijf erbij.
Effectieve Vraag (EV)
Dit is hoeveel iedereen van plan is uit te geven.
EV = Consumptie (C) + Investeringen (I) + Overheid (G) + Export/Import (X-M)
● Consumptie (C): Mensen geven geld uit. Zelfs als je €0 verdient, moet je eten (dit
heet autonome consumptie). Verdien je meer? Dan geef je een deel daarvan uit
(de helling van de grafiek).
● Investeringen (I): Bedrijven kopen machines.
○ Breedte-investering: Meer van hetzelfde (2 ovens i.p.v. 1).
○ Diepte-investering: Betere technologie (een robot-oven).
Het Evenwichtsinkomen (Ye)
De economie is in evenwicht als: Alles wat gemaakt wordt (Y), precies verkocht wordt (EV).
● Als EV > Y (Mensen willen meer kopen dan er is): Voorraden raken op, bedrijven
gaan meer maken -> Economie groeit.
● Als EV < Y (Mensen kopen niks): Magazijnen liggen vol, bedrijven ontslaan mensen -
> Economie krimpt.
Uiteindelijk "landt" de economie altijd op het punt waar Vraag = Aanbod.
De Multiplicator (Het Sneeuwbaleffect)
Dit is een cruciaal concept van econoom Keynes.
Stel: De overheid investeert €80 in een nieuwe weg.
1. De bouwvakkers krijgen die €80 loon.
2. Zij geven daarvan (bijvoorbeeld) 75% uit aan bier en friet (€60).
3. De friturist krijgt die €60 en geeft daar weer 75% van uit (€45).
4. Enzovoort...
Uiteindelijk zorgt die eerste €80 voor een totale groei van de economie van bijvoorbeeld
€200.
De factor waarmee het bedrag vermenigvuldigt (hier 2,5 of 3 of 4), heet de Multiplicator (k).
Hoe meer mensen geld uitgeven (en niet oppotten/sparen), hoe groter dit effect.
Deel 4: Het Probleem Oplossen (De Rekensom)
Dit is de finale van je examen: het verschil tussen "waar we zijn" en "waar we willen zijn".
1. Evenwichtsinkomen (Ye): Dit is waar de economie nu op afstevent. Misschien
wordt er voor 360 miljard geproduceerd en gekocht.
Deel 1: De Grote Foto (Macro-economie & BBP)
Wat is Macro-economie eigenlijk?
Stel je voor dat je naar een mierenhoop kijkt. Micro-economie kijkt naar wat één mier doet.
Macro-economie kijkt naar de hele hoop samen. Het bestudeert de economie van een heel
land of een grote regio.
De doelen van de "baas van de mierenhoop" (de overheid) zijn simpel:
1. Zorgen dat de hoop groeit (economische groei).
2. Zorgen dat iedere mier werk heeft (lage werkloosheid).
3. Zorgen dat de prijzen niet panikeren (inflatie laag houden).
Het BBP: De Scorekaart van het land
Hoe weten we of het goed gaat? We meten het BBP (Bruto Binnenlands Product).
Dit is simpelweg het prijskaartje van alles wat we in één jaar in ons land produceren
(broodjes, auto's, knipbeurten, alles).
● Hoe ontstaat die waarde? (De vicieuze cirkel)
Denk aan een bakker:
○ Input: Hij koopt bloem en oven (kapitaal) en huurt een bakker in (arbeid).
○ Productie: Ze bakken het brood.
○ Output: Ze verkopen het brood. De bakker krijgt geld, betaalt zijn personeel,
en dat personeel koopt weer spullen. En zo begint het opnieuw.
● Wat bepaalt hoe groot het BBP is?
○ Aanbodfactoren (Lange termijn): Dit is je "potentieel". Heb je slimme
mensen (onderwijs)? Goede machines? Dit verander je niet op één dag.
○ Vraagfactoren (Korte termijn): Hebben de mensen zin/geld om te kopen?
Tijdens Corona zakte dit plots in elkaar (niemand ging naar de kapper),
hoewel de kappers er wel nog waren.
De valkuilen van het BBP (Indicatoren)
Je moet oppassen met cijfers:
● Nominaal BBP: Dit is het bedrag met de prijzen van nu. Stel dat een broodje vorig
jaar €3 kostte en nu €6. Als je evenveel broodjes verkoopt, lijkt je economie
verdubbeld. Maar dat is onzin, alles is gewoon duurder.
● Reëel BBP: Hier reken je met de prijzen van een "basisjaar". Je filtert de
prijsstijgingen eruit om te zien of we écht meer broodjes hebben gebakken.
Wat het BBP niet vertelt:
Het zegt niets over hoe gelukkig we zijn, of we het milieu vervuilen (groen BBP), of iedereen
even rijk is, en het telt vrijwilligerswerk of zwartwerk niet mee.
,Deel 2: De Economische Kringloop (De "buizen" van het geld)
Stel je de economie voor als een loodgieterssysteem waar water (geld) doorheen stroomt.
1. De simpele versie (Gezinnen & Bedrijven)
Gezinnen werken voor bedrijven. Bedrijven geven loon (Y). Gezinnen geven dat loon weer
uit aan spullen (C). Het water stroomt rondjes. (Y = C).
2. De echte wereld (Met lekken en injecties)
In het echt geven we niet al ons geld direct uit bij bedrijven. Er zijn "lekken" in de buis waar
geld wegstroomt, en "injecties" waar er water bijkomt.
● De Banken:
○ Lek: Mensen sparen (S). Het geld staat stil op de bank.
○ Injectie: Banken lenen dat geld uit aan bedrijven om te investeren (I) in
nieuwe machines.
○ Evenwicht: Wat we sparen, moet idealiter geïnvesteerd worden (S = I).
● De Overheid:
○ Lek: Je betaalt belastingen (T). Geld weg uit je zak.
○ Injectie: De overheid doet uitgaven (G) aan wegen, scholen, ambtenaren.
○ Evenwicht: Belastingen min uitgaven is het saldo van de overheid (T - G).
● Het Buitenland:
○ Lek: We importeren (M) spullen (Chinese smartphones). Ons geld vloeit
naar het buitenland.
○ Injectie: We exporteren (X) onze spullen (Belgische chocolade). Buitenlands
geld komt naar hier.
○ Evenwicht: Export min Import (X - M).
De Gouden Formule:
Alles moet ergens in balans zijn:
(Sparen - Investeren) + (Belasting - Overheidsuitgaven) = (Export - Import)
, Als wij in België veel sparen, moet dat geld ergens heen (bijvoorbeeld naar de overheid of
naar het buitenland).
Deel 3: Het Evenwicht en de Multiplicator
Nu wordt het iets technischer, maar blijf erbij.
Effectieve Vraag (EV)
Dit is hoeveel iedereen van plan is uit te geven.
EV = Consumptie (C) + Investeringen (I) + Overheid (G) + Export/Import (X-M)
● Consumptie (C): Mensen geven geld uit. Zelfs als je €0 verdient, moet je eten (dit
heet autonome consumptie). Verdien je meer? Dan geef je een deel daarvan uit
(de helling van de grafiek).
● Investeringen (I): Bedrijven kopen machines.
○ Breedte-investering: Meer van hetzelfde (2 ovens i.p.v. 1).
○ Diepte-investering: Betere technologie (een robot-oven).
Het Evenwichtsinkomen (Ye)
De economie is in evenwicht als: Alles wat gemaakt wordt (Y), precies verkocht wordt (EV).
● Als EV > Y (Mensen willen meer kopen dan er is): Voorraden raken op, bedrijven
gaan meer maken -> Economie groeit.
● Als EV < Y (Mensen kopen niks): Magazijnen liggen vol, bedrijven ontslaan mensen -
> Economie krimpt.
Uiteindelijk "landt" de economie altijd op het punt waar Vraag = Aanbod.
De Multiplicator (Het Sneeuwbaleffect)
Dit is een cruciaal concept van econoom Keynes.
Stel: De overheid investeert €80 in een nieuwe weg.
1. De bouwvakkers krijgen die €80 loon.
2. Zij geven daarvan (bijvoorbeeld) 75% uit aan bier en friet (€60).
3. De friturist krijgt die €60 en geeft daar weer 75% van uit (€45).
4. Enzovoort...
Uiteindelijk zorgt die eerste €80 voor een totale groei van de economie van bijvoorbeeld
€200.
De factor waarmee het bedrag vermenigvuldigt (hier 2,5 of 3 of 4), heet de Multiplicator (k).
Hoe meer mensen geld uitgeven (en niet oppotten/sparen), hoe groter dit effect.
Deel 4: Het Probleem Oplossen (De Rekensom)
Dit is de finale van je examen: het verschil tussen "waar we zijn" en "waar we willen zijn".
1. Evenwichtsinkomen (Ye): Dit is waar de economie nu op afstevent. Misschien
wordt er voor 360 miljard geproduceerd en gekocht.
