Groot worden in denken
H1 – Wat is leren
1.1 Leren: een definitie
Leren
= een proces waarbij, onder invloed van ervaringen een verandering in
het gedrag van relatief duurzame aard optreedt.
- Niet rechtstreeks observeerbaar, moet afgeleid worden uit
gedragsveranderingen
- Vindt plaats als iemand zich een nieuw gedragspatroon eigen maakt
of een bestaand gedragspatroon aanpast, als gevolg van bepaalde
ervaringen
- Is waarneembaar in het gedrag: de lerende gaat het bestaand
gedrag aanpassen of nieuw gedrag vertonen
- Het gedragspatroon is duurzaam, verdwijnt niet onmiddellijk
- Centraal begrip = gedrag
Leerpsychologie = een tak binnen de psychologische (wetenschap) die
zich bezighoudt met het leren met de 3 basisvragen over leren:
- Wat is leren?
- Hoe leren we?
- Wat zijn belangrijke leervoorwaarden?
Vragen die we ons al meer dan een eeuw stellen
Verschillende perspectieven op leren (zie puntje 3)
1.2 Verschillende vormen van leren
Formeel leren
- In een gestructureerde context: school, instituut, academie
- Doelgericht: wat je leert heeft een doel
- Intentioneel: je bent er om iets te leren
- Behalen van een diploma, certificaten, attesten
- Voorbeelden:
o Lerarenopleiding
o Je gaat naar de rijschool om je rijbewijs te halen
o Je volgt EHBO-les om hier een certificaat voor te halen
Non-formeel leren
- In een gestructureerde context
- Doelgericht
- Intentioneel
- Niet in functie van het behalen van diploma, certificaat, attest
, - Voorbeelden:
o Workshop: “koken op kot”
o Je gaat zwemlessen voor volwassenen volgen om je crawl-
techniek bij te schaven
o Je volgt een Webinar over ‘Parkinson’ om je vader beter te
kunnen begeleiden bij deze ziekte
Informeel leren
- In dagelijkse situaties (thuis, werk, vrije tijd)
- Geen strakke, vooropgestelde doelen
- Geen vaste timing
- Niet-intentioneel, maar eerder per toeval, als extraatje bij iets
anders
- Voorbeelden:
o Op Erasmus in het buitenland: Oostenrijks accent
overgenomen
o Tijdens het maken van stagemateriaal ontdek je per toeval dat
je piepschuim best niet lijmt met ‘pattex’
Verschillende leervormen
- Motorisch leren
o Allerlei bewegingen
o Voorbeelden: fietsen, schrijven, …
- Cognitief leren
o Cognitieve vaardigheden verwerven
o Het leren van enkelvoudige feiten
o Het leren van intellectuele vaardigheden
Begrippen & regels
Het leren oplossen van complexe opdrachten
- Actief leren
o Het aanleren van attitudes, waarden en opvattingen
- Sociale vaardigheden leren
o Gedragingen die de omgang met andere mensen mogelijk
maken
o Bv: communiceren, onderhandelen
, H2 – Wat beïnvloed ons leren?
2.1 Waarneming
Waarnemen is de basis voor…
- Ons geheugen: wat we onthouden, hebben we ooit waargenomen
- Ons denken: cognitieve vaardigheden
- Onze sociale interacties
Waarnemen is niet zo vanzelfsprekend
- Leren gebeurt via zintuigen
- Meerdere zintuigen: zien, horen, ruiken, smaken en voelen
- Zintuigen zijn niet allemaal even sterk ontwikkeld & beïnvloeden
elkaar
- Via onze zintuigen komt informatie binnen in onze hersenen
- Zintuigen zijn heel belangrijk voor ons
- Onnauwkeurig
- Fouten in onze waarneming
Waarom is waarneming belangrijk voor leren?
- Waarnemingen levert informatie waaraan we betekenis geven
- Waarnemingen geven instructieve informatie om te handelen
- Leren gebeurt vaak zonder expliciete instructie, zoals leren spreken
door luisteren en nadoen
- Spiegelneuronen maken het mogelijk om gedrag te kopiëren
- Niet alle prikkels komen binnen: er is een selectie om overbelasting
te voorkomen
- Waarneming is onvolledig en subjectief
- Waarnemingen worden beïnvloed door het object en de waarnemer
zelf
o Niet iedereen ervaart een prikkel hetzelfde
Fouten door het ‘object’ Fouten door de ‘waarnemer
Definitie: Hetgeen we waarnemen Definitie: Ik als waarnemer maak
misleidt ons fouten
- Verhouding: figuur – - Emoties
achtergrond / voorgrond Bv: Roze bril, blue Monday
Bv: oude/jonge dame
- Contrasten - Eigen perspectief
Bv: Oranje bol Bv: Auto kopen
- Bewegende Vs. - Voorkennis & vroegere
Stilstaande figuren ervaringen
Bv: Reclamebord Bv: mama appelsap
- Camouflage - Vooroordelen
Bv: Dier op tak Bv: Vrouw met tattoos
, - Wen-effect & irritatie-effect
Bv: Wonen aan het treinspoor
- Observatie-effect
Bv: Dansende jongen
2.1.3 Spiegelneuronen
Modelleren of imitatieleren
= veel van wat we opsteken over hoe we met anderen kunnen omgaan,
hoe we problemen kunnen aanpakken en hoe je vaardigheden uitvoert,
leren we door het van anderen ‘af te kijken’.
Spiegelneuronen
= de hersencellen die geactiveerd worden bij het observeren van een
bepaalde handeling zijn dezelfde als deze die nodig zijn om de handeling
zelf te verrichten
- Zorgen ervoor dat we onbewust gedrag van anderen nabootsen
- Al op zeer jonge leeftijd
- Wat we anderen zien doen, spiegelt zich in ons brein
- Bij observeren wordt eerst een mentale voorstelling van het gedrag
gemaakt, voor we handelen
o Belangrijke 1e stap in leerproces
- Rol in inlevingsvermogen & empathie
- Helpen ons de bedoelingen & gevoelens van anderen af te leiden uit
hun gedrag
- Voor ouders, opvoeders & leerkrachten belangrijk om zich bewust te
zijn van hun voorbeeldfunctie
2.1.4 Betekenis van waarneming binnen onze rol als KO
- Voorbeeldfunctie serieus nemen
- Belang van visualiseren
- Wat we waarnemen is geen zekerheid
- We zijn niet vrij van vooroordelen
- Wees kritisch ten aanzien van reclameboodschappen, product-
aanprijzingen en instagram posts over leuke activiteiten
- Gebruik de informatie over waarnemen in de klasinrichting
- Eerste indruk
- Belang van waarnemingsactiviteiten voor kleuters
- Kleuters hebben eigen referentiekader, kijken anders naar de wereld
dan volwassenen
- Cognitieve ontwikkeling nog volop bezig – waarnemingsfouten
door het object komen nog veelvuldig voor. Hulp hierbij:
H1 – Wat is leren
1.1 Leren: een definitie
Leren
= een proces waarbij, onder invloed van ervaringen een verandering in
het gedrag van relatief duurzame aard optreedt.
- Niet rechtstreeks observeerbaar, moet afgeleid worden uit
gedragsveranderingen
- Vindt plaats als iemand zich een nieuw gedragspatroon eigen maakt
of een bestaand gedragspatroon aanpast, als gevolg van bepaalde
ervaringen
- Is waarneembaar in het gedrag: de lerende gaat het bestaand
gedrag aanpassen of nieuw gedrag vertonen
- Het gedragspatroon is duurzaam, verdwijnt niet onmiddellijk
- Centraal begrip = gedrag
Leerpsychologie = een tak binnen de psychologische (wetenschap) die
zich bezighoudt met het leren met de 3 basisvragen over leren:
- Wat is leren?
- Hoe leren we?
- Wat zijn belangrijke leervoorwaarden?
Vragen die we ons al meer dan een eeuw stellen
Verschillende perspectieven op leren (zie puntje 3)
1.2 Verschillende vormen van leren
Formeel leren
- In een gestructureerde context: school, instituut, academie
- Doelgericht: wat je leert heeft een doel
- Intentioneel: je bent er om iets te leren
- Behalen van een diploma, certificaten, attesten
- Voorbeelden:
o Lerarenopleiding
o Je gaat naar de rijschool om je rijbewijs te halen
o Je volgt EHBO-les om hier een certificaat voor te halen
Non-formeel leren
- In een gestructureerde context
- Doelgericht
- Intentioneel
- Niet in functie van het behalen van diploma, certificaat, attest
, - Voorbeelden:
o Workshop: “koken op kot”
o Je gaat zwemlessen voor volwassenen volgen om je crawl-
techniek bij te schaven
o Je volgt een Webinar over ‘Parkinson’ om je vader beter te
kunnen begeleiden bij deze ziekte
Informeel leren
- In dagelijkse situaties (thuis, werk, vrije tijd)
- Geen strakke, vooropgestelde doelen
- Geen vaste timing
- Niet-intentioneel, maar eerder per toeval, als extraatje bij iets
anders
- Voorbeelden:
o Op Erasmus in het buitenland: Oostenrijks accent
overgenomen
o Tijdens het maken van stagemateriaal ontdek je per toeval dat
je piepschuim best niet lijmt met ‘pattex’
Verschillende leervormen
- Motorisch leren
o Allerlei bewegingen
o Voorbeelden: fietsen, schrijven, …
- Cognitief leren
o Cognitieve vaardigheden verwerven
o Het leren van enkelvoudige feiten
o Het leren van intellectuele vaardigheden
Begrippen & regels
Het leren oplossen van complexe opdrachten
- Actief leren
o Het aanleren van attitudes, waarden en opvattingen
- Sociale vaardigheden leren
o Gedragingen die de omgang met andere mensen mogelijk
maken
o Bv: communiceren, onderhandelen
, H2 – Wat beïnvloed ons leren?
2.1 Waarneming
Waarnemen is de basis voor…
- Ons geheugen: wat we onthouden, hebben we ooit waargenomen
- Ons denken: cognitieve vaardigheden
- Onze sociale interacties
Waarnemen is niet zo vanzelfsprekend
- Leren gebeurt via zintuigen
- Meerdere zintuigen: zien, horen, ruiken, smaken en voelen
- Zintuigen zijn niet allemaal even sterk ontwikkeld & beïnvloeden
elkaar
- Via onze zintuigen komt informatie binnen in onze hersenen
- Zintuigen zijn heel belangrijk voor ons
- Onnauwkeurig
- Fouten in onze waarneming
Waarom is waarneming belangrijk voor leren?
- Waarnemingen levert informatie waaraan we betekenis geven
- Waarnemingen geven instructieve informatie om te handelen
- Leren gebeurt vaak zonder expliciete instructie, zoals leren spreken
door luisteren en nadoen
- Spiegelneuronen maken het mogelijk om gedrag te kopiëren
- Niet alle prikkels komen binnen: er is een selectie om overbelasting
te voorkomen
- Waarneming is onvolledig en subjectief
- Waarnemingen worden beïnvloed door het object en de waarnemer
zelf
o Niet iedereen ervaart een prikkel hetzelfde
Fouten door het ‘object’ Fouten door de ‘waarnemer
Definitie: Hetgeen we waarnemen Definitie: Ik als waarnemer maak
misleidt ons fouten
- Verhouding: figuur – - Emoties
achtergrond / voorgrond Bv: Roze bril, blue Monday
Bv: oude/jonge dame
- Contrasten - Eigen perspectief
Bv: Oranje bol Bv: Auto kopen
- Bewegende Vs. - Voorkennis & vroegere
Stilstaande figuren ervaringen
Bv: Reclamebord Bv: mama appelsap
- Camouflage - Vooroordelen
Bv: Dier op tak Bv: Vrouw met tattoos
, - Wen-effect & irritatie-effect
Bv: Wonen aan het treinspoor
- Observatie-effect
Bv: Dansende jongen
2.1.3 Spiegelneuronen
Modelleren of imitatieleren
= veel van wat we opsteken over hoe we met anderen kunnen omgaan,
hoe we problemen kunnen aanpakken en hoe je vaardigheden uitvoert,
leren we door het van anderen ‘af te kijken’.
Spiegelneuronen
= de hersencellen die geactiveerd worden bij het observeren van een
bepaalde handeling zijn dezelfde als deze die nodig zijn om de handeling
zelf te verrichten
- Zorgen ervoor dat we onbewust gedrag van anderen nabootsen
- Al op zeer jonge leeftijd
- Wat we anderen zien doen, spiegelt zich in ons brein
- Bij observeren wordt eerst een mentale voorstelling van het gedrag
gemaakt, voor we handelen
o Belangrijke 1e stap in leerproces
- Rol in inlevingsvermogen & empathie
- Helpen ons de bedoelingen & gevoelens van anderen af te leiden uit
hun gedrag
- Voor ouders, opvoeders & leerkrachten belangrijk om zich bewust te
zijn van hun voorbeeldfunctie
2.1.4 Betekenis van waarneming binnen onze rol als KO
- Voorbeeldfunctie serieus nemen
- Belang van visualiseren
- Wat we waarnemen is geen zekerheid
- We zijn niet vrij van vooroordelen
- Wees kritisch ten aanzien van reclameboodschappen, product-
aanprijzingen en instagram posts over leuke activiteiten
- Gebruik de informatie over waarnemen in de klasinrichting
- Eerste indruk
- Belang van waarnemingsactiviteiten voor kleuters
- Kleuters hebben eigen referentiekader, kijken anders naar de wereld
dan volwassenen
- Cognitieve ontwikkeling nog volop bezig – waarnemingsfouten
door het object komen nog veelvuldig voor. Hulp hierbij:
