TITEL 3. ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT.
HOOFDSTUK 1. DEFINITIE.
1. BEGRIP.
Strafprocesrecht. (spr)
- Het geheel van rechtsregels betreffende..
- De opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht ve misdrijf.
- Alle vormvoorschriften en de rechtspositie van alle betrokkenen.
- De organisatie en werking vd rechtscolleges. (rc)
- De tenuitvoerlegging van beslissingen van de rc.
- De procedure voor de toepassing van het materieel strafrecht.
- Synoniemen: strafrechtspleging, strafvordering sensu lato, formeel strafrecht.
Bronnen.
- Grondwet. (1830)
- Fundamentele rechten
- Bepalingen inzake rechterlijke macht
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers.
- Wetboek van Strafvordering. (Sv.)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Sv.
- Verzamelwetgeving.
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen.
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
- Digitaliseringswetten en wetten Strafprocesrecht 2023/2024.
- Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht.
- Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht. (2020)
- Regeerakkoord BDW. (2025)
- Impact nieuw strafwetboek.
- Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
- Concordantie.
- Art. 216novies, Sv.: hof van assisen en criminele zaken.
- Art. 78 N.Sw.
- Omzetting en bepaling vd strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau bepalen.
Indeling misdrijven huidig strafwetboek. (wettelijke driedelige indeling)
- Aard vh misdrijf w bepaald obv de strafmaat. (kwantitatief criterium)
1. Misdaad - criminele straf.
- Vrijheidsstraffen: opsluiting en hechtenis. (levenslang of tijdelijk, min 5 jaar)
- Geldboete: 26 euro en meer, nooit als hoofdstraf. (opdeciemen!)
1
,2. Wanbedrijf - correctionele straf.
- Vrijheidsstraf: gevangenisstraf. (8 dagen – 5 jaar)
- Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf.
- Geldboete: 26 euro en meer. (opdeciemen!)
3. Overtreding - politiestraf.
- Vrijheidsstraf: gevangenisstraf. (1 - 7 dagen)
- Geldboete: 1 – 25 euro. (opdeciemen!)
2
,2. ONDERSCHEID TUSSEN MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT.
Formeel strafrecht.
- Het geheel vd procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt toegepast.
Materieel strafrecht.
- Het geheel vd rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar w gesteld en gesanctioneerd.
Verschillen.
1. Personen tot wie de regels gericht zijn.
- MA: gericht tot de hele bevolking.
- Burgers en OH.
- FO: gericht tot de OH.
- Personen die met toepassing vh spr belast zijn (oa politie, staande en zittende magistratuur)
2. Inhoud van deze regels.
- MA: heeft een bepaalde vanzelfsprekendheid.
- Beschermt een aantal fundamentele waarden.
- FO: heeft niet dezelfde vanzelfsprekendheid.
- ‘Spelregels’ die niet aan intrinsieke waarden gekoppeld zijn.
3. Sanctionering van schendingen.
- MA: bij een schending ve materiële norm, stelt de dader zich bloot aan bestraffing.
- Op elk misdrijf staat een straf,
- FO: bij een schending ve processuele normen, volgt een processuele sanctie.
- Sanctie verschilt per geval en is niet altijd vooraf id wet bepaald.
- Voorbeeld: nietigheid vd proceshandeling, onontvankelijkheid vd strafvordering, ..
3
, 3. DOELSTELLINGEN VAN HET STRAFPROCES.
Verschillende belangen tegenover elkaar.
- Belang vd gemeenschap: bestraffing vd criminaliteit.
- Belang vh slachtoffer: schadevergoeding.
- Belang vd verdachte: eerlijk proces.
Dubbele finaliteit strafproces.
- Strafprocesrecht moet deze (vaak tegenstrijdige) belangen met elkaar verzoenen.
- Waarheidsvinding ↔ bescherming vd individuele grondrechten.
A. WAARHEIDSVINDING.
Waarheidsvinding.
- Invalshoek vh openbaar belang.
- Procedurele scenario's ih Sv. bepalen op welke wijze bewijzen moeten w vergaard en hoe op grond
hiervan rc tot eventuele veroordeling kunnen komen.
B. BESCHERMING VAN DE INDIVIDUELE GRONDRECHTEN.
Bescherming vd indiv grondrechten.
- Invalshoek vd individuele burger.
- In kader waarheidsvinding.
- Ad OH w bev toegekend die verregaande beperkingen vn grondrechten kunnen inhouden.
- Niet enkel tav verdachten, maar ook derden.
⇒ Beschermde belang ruimer dan enkel rechten vd verdediging.
C. ONDERLINGE AFWEGING VAN WAARHEIDSVINDING EN INDIVIDUELE GRONDRECHTEN.
Onderlinge afweging.
- 19e en eerste helft 20e eeuw: finaliteit waarheidsvinding centraal als doel vh spr.
- Sinds totstandkoming EVRM: finaliteit bescherming grondrechten als zelfstandig doel.
- GW + legaliteit + Wet franchimont 1998: integratie vd grondrechten ih spr. (ihb rechten vd verdediging)
- Vw opdat inbreuk gerechtvaardigd is: inhoudelijke vereiste. (vroeger wettelijke basis voldoende)
- Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken.
- Concrete afweging door rechtspraak.
- Slingerbeweging: tot voor WO2 vooral waarheidsvinding, vanaf jaren ‘60 vooral bescherming indiv
grondrechten, na terreuraanslagen weer meer waarheidsvinding.
4
HOOFDSTUK 1. DEFINITIE.
1. BEGRIP.
Strafprocesrecht. (spr)
- Het geheel van rechtsregels betreffende..
- De opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht ve misdrijf.
- Alle vormvoorschriften en de rechtspositie van alle betrokkenen.
- De organisatie en werking vd rechtscolleges. (rc)
- De tenuitvoerlegging van beslissingen van de rc.
- De procedure voor de toepassing van het materieel strafrecht.
- Synoniemen: strafrechtspleging, strafvordering sensu lato, formeel strafrecht.
Bronnen.
- Grondwet. (1830)
- Fundamentele rechten
- Bepalingen inzake rechterlijke macht
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers.
- Wetboek van Strafvordering. (Sv.)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Sv.
- Verzamelwetgeving.
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen.
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
- Digitaliseringswetten en wetten Strafprocesrecht 2023/2024.
- Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht.
- Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht. (2020)
- Regeerakkoord BDW. (2025)
- Impact nieuw strafwetboek.
- Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
- Concordantie.
- Art. 216novies, Sv.: hof van assisen en criminele zaken.
- Art. 78 N.Sw.
- Omzetting en bepaling vd strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau bepalen.
Indeling misdrijven huidig strafwetboek. (wettelijke driedelige indeling)
- Aard vh misdrijf w bepaald obv de strafmaat. (kwantitatief criterium)
1. Misdaad - criminele straf.
- Vrijheidsstraffen: opsluiting en hechtenis. (levenslang of tijdelijk, min 5 jaar)
- Geldboete: 26 euro en meer, nooit als hoofdstraf. (opdeciemen!)
1
,2. Wanbedrijf - correctionele straf.
- Vrijheidsstraf: gevangenisstraf. (8 dagen – 5 jaar)
- Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf.
- Geldboete: 26 euro en meer. (opdeciemen!)
3. Overtreding - politiestraf.
- Vrijheidsstraf: gevangenisstraf. (1 - 7 dagen)
- Geldboete: 1 – 25 euro. (opdeciemen!)
2
,2. ONDERSCHEID TUSSEN MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT.
Formeel strafrecht.
- Het geheel vd procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt toegepast.
Materieel strafrecht.
- Het geheel vd rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar w gesteld en gesanctioneerd.
Verschillen.
1. Personen tot wie de regels gericht zijn.
- MA: gericht tot de hele bevolking.
- Burgers en OH.
- FO: gericht tot de OH.
- Personen die met toepassing vh spr belast zijn (oa politie, staande en zittende magistratuur)
2. Inhoud van deze regels.
- MA: heeft een bepaalde vanzelfsprekendheid.
- Beschermt een aantal fundamentele waarden.
- FO: heeft niet dezelfde vanzelfsprekendheid.
- ‘Spelregels’ die niet aan intrinsieke waarden gekoppeld zijn.
3. Sanctionering van schendingen.
- MA: bij een schending ve materiële norm, stelt de dader zich bloot aan bestraffing.
- Op elk misdrijf staat een straf,
- FO: bij een schending ve processuele normen, volgt een processuele sanctie.
- Sanctie verschilt per geval en is niet altijd vooraf id wet bepaald.
- Voorbeeld: nietigheid vd proceshandeling, onontvankelijkheid vd strafvordering, ..
3
, 3. DOELSTELLINGEN VAN HET STRAFPROCES.
Verschillende belangen tegenover elkaar.
- Belang vd gemeenschap: bestraffing vd criminaliteit.
- Belang vh slachtoffer: schadevergoeding.
- Belang vd verdachte: eerlijk proces.
Dubbele finaliteit strafproces.
- Strafprocesrecht moet deze (vaak tegenstrijdige) belangen met elkaar verzoenen.
- Waarheidsvinding ↔ bescherming vd individuele grondrechten.
A. WAARHEIDSVINDING.
Waarheidsvinding.
- Invalshoek vh openbaar belang.
- Procedurele scenario's ih Sv. bepalen op welke wijze bewijzen moeten w vergaard en hoe op grond
hiervan rc tot eventuele veroordeling kunnen komen.
B. BESCHERMING VAN DE INDIVIDUELE GRONDRECHTEN.
Bescherming vd indiv grondrechten.
- Invalshoek vd individuele burger.
- In kader waarheidsvinding.
- Ad OH w bev toegekend die verregaande beperkingen vn grondrechten kunnen inhouden.
- Niet enkel tav verdachten, maar ook derden.
⇒ Beschermde belang ruimer dan enkel rechten vd verdediging.
C. ONDERLINGE AFWEGING VAN WAARHEIDSVINDING EN INDIVIDUELE GRONDRECHTEN.
Onderlinge afweging.
- 19e en eerste helft 20e eeuw: finaliteit waarheidsvinding centraal als doel vh spr.
- Sinds totstandkoming EVRM: finaliteit bescherming grondrechten als zelfstandig doel.
- GW + legaliteit + Wet franchimont 1998: integratie vd grondrechten ih spr. (ihb rechten vd verdediging)
- Vw opdat inbreuk gerechtvaardigd is: inhoudelijke vereiste. (vroeger wettelijke basis voldoende)
- Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken.
- Concrete afweging door rechtspraak.
- Slingerbeweging: tot voor WO2 vooral waarheidsvinding, vanaf jaren ‘60 vooral bescherming indiv
grondrechten, na terreuraanslagen weer meer waarheidsvinding.
4
