Samenvatting Kennismaking met de Psychologie, Artevelde Gent

`Thema 1 : een psychologisch kader
Onenigheid over de definitie.
 Interne onenigheid
- Verschillende benaderingen
- Verschillen in opvatting, methode, definitie
 Externe onenigheid
- Ook aan bod in andere wetenschappen (sociologie, biologie, ...)
- Raakvlakken en verschillen
 Er is geen eenduidige definitie


Psychologie

 Wetenschappelijke benadering
 Van menselijke gedragingen, gevoelens, gedachten, interacties
 Verschillende factoren die het gedrag, gedachten, gevoelens, interactie van mensen beïnvloeden
- Interne gedragsdeterminanten/ persoonsgebonden factoren
- Externe gedragsdeteminanten / omgevingsgebonden factoren
 Helpt ons om de waarschijnlijkheid van bepaalde gedragingen, gedachten, .. in te schatten
 Maakt duidelijk hoe mensen doorgaans & gemiddelde genomen reageren
 Maar geeft ons nooit absolute zekerheid over iets

Mensenkennis

- Inzicht dat mensen tijdens hun leven opbouwen over hoe andere zich gedragen
 Subjectief
 Toevallige indrukken
 Persoonlijk inzicht
 Anekdotische evidentie
 Eenmalige ervaring
 Kwalitatief onderzoek

Wetenschappelijke kennis

- Inzicht dat mensen opbouwen op basis van wetenschappelijk onderzoek dat aan duidelijke voorwaarden
moet voldoen
 Neutrale houding
 Nauwkeurige observaties
 Gecontroleerd
 Empirisch
 Objectief
 Kwantitatief onderzoek

 Valide kennis
- Generaliseerbaarheid, voorspelbaarheid
 Betrouwbare kennis
- Duidelijke regels & afspraken, procedures zijn repliceerbaar & controleerbaar
 Geobjectiveerde kennis
- Gebaseerd op feiten, objectiviteit van onderzoeker

Wetenschappelijke technieken

 Casestudy’s
 Vragenlijst & enquêtes
 (Participerende) observaties
 Psychologische testen & scoringsinstrumenten
- Psychometrische betrouwbaarheid
- Psychometrische validiteit
 Correlationeel onderzoek
- Correlationeel verband bewijst geen oorzakelijk verband

, Experimenteel onderzoek

Definitie van psychologie

 S-R mechanisme
- S = prikkel, situatie, stimulus
- R = automatische, reflexmatige reactie of respons
 S-P-R mechanisme
- P = persoon
- S = geheel van inwerkende prikkers, situatie, stimuli
- S’ = wijze waarop persoon dat geheel van prikkels ervaart en interpreteert
- R = geheel van fysieke en biochemische reacties zoals reflexen, zenuwimpulsen, hormoonsignalen en
onwillekeurige bewegingen
- R’ = wijze waarop persoon op betekenisvolle manier op die S’ reageert. Allerlei handelingen,
gedachten, .. als reactie op bepaalde prikkel. Reactie is vaak complex en kunnen zowel slaan op uiterlijk
waarneembare gedrag als innerlijke processen.

Gedragsdeterminanten

- Factoren die inwerken op gedragingen, gevoelens, gedachten
 Interne gedragsdeterminanten
- Lichamelijke factoren : genetisch, hormonaal, hersenen, ..
- Psychische factoren: emoties, motieven, persoonlijkheid, …
 Externe gedragsdeterminanten
- Materiële factoren : klimaat, geografisch, ruimte
- Sociale factoren: mensen, ..
- Cultuur-maatschappelijke factoren: waarden & normen, rituelen en gebruiken

Causale attributie

- Verklaren van eigen gedrag of iemands gedrag, gedachten, gevoelens
- Bepalen van oorzaak van eigen gedrag of iemand anders gedrag, gedachten, gevoelens
 Interne attributie
- Mensen leggen oorzaak van iemand anders gedrag in zijn persoonlijkheid, attitude
 Externe attributie
- Mensen leggen oorzaak in omgeving of situatie
 Fundamentele attributiefout
- De neiging die mensen hebben om andermans gedragingen, gevoelens, gedachten en interacties toe te
schrijven aan innerlijke factoren, die zelfs te overschatten en de rol van situationele factoren te
onderschatten
- Mensen zijn geneigd omdat
 Ze slechts beschikken over beperkte info over gedrag van anderen
 Ze hun aandacht vaak meer richten op andere als persoon.
- Blaming the victim

Verschillende benaderingen in de psychologie

- Geen theoretische overeenstemming
- Elk benadering heeft eigen invalshoek en eigen vooronderstellingen, methoden, theorieën
- Elk benadering is steeds overtuigd van zijn gelijk
 Psychoanalytische benadering
- Nadruk word gelegd op onzichtbare/ongrijpbare krachten die gedrag bepalen
 Behavioristische benadering
- Men zich principieel alleen toelegt op observeerbare & meetbare aspecten van gedrag
 Humanistische benadering
- Subjectieve ervaring als uitgangspunt vooropstaat om gedrag te begrijpen
 Cognitieve benadering
- Focus legt op hoe mensen allerlei info verwerken & hoe die het gedrag stuurt
 Systemische benadering
- Vooral invloed van context & relaties tussen mensen bestudeerd word
 Biologische benadering

, - Wordt gekeken naar lichamelijke factoren die invloed hebben op wat mensen doen, ..


Verschillende psychologie

- Verwarrend, onbegrijpelijk, spreken elkaar tegen, bekritiseren elkaar
 Vraag naar één psychologische theorie, één beeld van hoe mens in feite is:
- Gaat uit van een naïeve opvatting van wetenschappelijke kennis
- Gaat uit van één werkelijkheid
- Stelt dat : waarnemingen = objectieve weergave van de realiteit
Maar ..
- Menswetenschappelijke kennis is altijd een sociale constructie
- Psychologische consulenten zijn abstracte en theoretische begrippen die bestaan omdat mensen er
veronderstellingen over hebben
 Er kan dus niet één (juiste) wetenschappelijke benadering bestaan
- Is dat perse nodig?
- Men werkt steeds meer eclectisch in de praktijk

Verschillende benaderingen naast elkaar

 Elke benadering heeft sterke en zwakke kanten
 Cultuurhistorisch bepaald
 Reageert op de andere benaderingen
 Heeft haar eigen onderzoeksmethoden
 Heeft eigen onderzoeksterrein

, Kennismaking met psychologie: Thema 3 (p.102)
Psychoanalyse
 Meest dominante stroming begin 20e eeuw
 Meest controversiële benadering
 Grote impact op Ψ en menswetenschap

Freud als grondlegger van psychoanalyse

 Ambigue ideeën, verschillende interpretaties
 Opende deur voor elke vorm van psychotherapie
 Termen die vandaag nog gebruikt worden

Uitgangspunten
1.1 Ons gedrag, gevoelens, gedachten & interacties worden bepaald door ons onbewuste.
 Ons leven wordt beheerst door irrationele & onbewuste ervaringen, wensen, angsten & verlangens die niet altijd met elkaar in
harmonie zijn.
 Onbewust omdat we ze niet kennen en ook niet kunnen kennen.
 Het onbewuste zelf is principieel ontoegankelijk voor ons bewustzijn.
 Freud gaat ervanuit dat we onze gedragingen niet volledig zelf kunnen sturen
 Freud gaat ervan uit dat allerlei verwrongen ervaringen, wensen & verlangens uit het onbewuste zich onrechtstreeks & vaak op een
verdoken manier in het gedrag, gedachten, gevoelens & interacties van mensen manifesteren.
1.2 Ons gedrag, gevoelens, gedachten, interacties worden bepaald door ervaringen uit 1ste levensjaren
 Wat er toen (niet) gebeurde is bepalend voor rest van ons leven
 Eerste levensjaren psychoseksuele ontwikkeling doormaakten, zijn bepalend (voor seksuele identiteit, relaties, zelfbeeld)
 Ervaringen hoeven niet noodzakelijk echt gebeurd zijn, kunnen ook fantasieën zijn.
 Alles wordt gekleurd door ervaringen van onze kindertijd.
 Vroegere pijn, verdriet, woede wordt telkens gereactiveerd wanneer we in cc komen met situaties die onbewust herinneringen
oproepen aan die pijn, …
 Overdracht : Patiënt in therapie zijn ouder onbewust herkent en zijn relatie met therapeut in vroegere relatiepatroon hervalt.
 Tegenoverdracht : Zelfde fenomeen, maar vanuit therapeut zijn kant.
 Psychoanalytische therapie: Therapeut zal dit soort overdrachtsreacties proberen uitlokken om die dan te kunnen duiden, door te
zoeken naar de betekenis.
 Tegenoverdracht is daarentegen volledig uit den boze. Daarom gaat therapeut-in-opleiding in leeranalyse waarbij hij zelf zoekt
naar zijn diepere gronden & persoonlijke conflicten zodat het niet in de weg staat in zijn relatie met patiënten.
1.3 Psychoanalytische benadering gaat uit van een conflictmodel.
 Ons gedrag, gevoelens, gedachten, interacties worden bepaald door innerlijke conflicten.
 In de psychoanalytische benadering gaat men ervan uit dat we allemaal in meerdere of mindere mate neurotisch zijn.
 We worden gedreven door zelfde perverse wensen & verlangens en ervaren hoe die voortdurend in conflict komen met onze
idealen en normen.
 Voortdurend gevecht tussen onze libidineuze verlangens en doodsverlangens. (We zoeken voortdurend spanning op, maar tegelijk
vinden we grootste genot in het ontladen van die spanning en spanningsloosheid)
1.4 Psychoanalytische benadering gaat uit van casestudy’s om aan wetenschap te doen

Casestudy’s

 Men probeert het hoe en waarom van menselijke gedragingen te begrijpen
 Zeer grondige & langdurige analyse van de voorgeschiedenis van mensen
 Begrijpen is belangrijk: - Individuele voorop, -idiografisch (niet statistisch meten)
 Niet algemene wetmatigheden, maar stelt steeds individuele voorop. (probeert in kaart te brengen wat iemand typeert & zoekt naar
unieke rode draad)
 Psychoanalyse is idiografisch, niet nomothetisch.
 Ander manier van denken, ander logica gehanteerd dan gebruikelijk in menswetenschappen.

Uitgangspunten Voorbeeld(en) uit de casus
1. Onbewuste Niet meer herinneren dat ze werd misbruikt door haar vader
2. Eerste levensjaren Misbruik in jeugdjaren
3. Conflictmodel Nood aan liefde & verbondenheid, maar het lukt niet. Zoekt hulp, maar zet het dan stop
4. Casestudy’s Intense therapie, 1 op 1 gesprekken, analyse van voorgeschiedenis.

2. Hedendaagse denkers