Leeromgevingen
Inhoudsopgave
1. Les 1: Krachtig leren en leerstrategieën ......................................................................... 9
1.1. Situering in leermaterialen ..................................................................................... 9
1.2. Werking geheugen (herhaling) ............................................................................... 9
1.2.1. Hoe werkt het geheugen? .............................................................................. 9
1.3. Leerstrategieën voor effectief leren ....................................................................... 11
1.3.1. Dual coding ................................................................................................... 11
1.3.2. Actieve verwerking ........................................................................................ 11
1.3.3. Concrete voorbeelden ...................................................................................12
1.3.4. Retrieval practice...........................................................................................12
1.3.5. Spaced practice ............................................................................................12
1.3.6. Interleaving....................................................................................................13
2. Les 2: Diversiteit ............................................................................................................15
2.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................15
2.2. Visie op diversiteit .................................................................................................15
2.2.1. DIVA ..............................................................................................................15
2.3. Leren VOOR diversiteit .........................................................................................15
2.3.1. Multiperspectiviteit .........................................................................................16
2.3.2. Leren van elkaar ...........................................................................................16
2.3.3. Dialoog en samenwerking .............................................................................16
2.3.4. Normaliteit .....................................................................................................16
2.3.5. Onbevooroordeeldheid en non-discriminatie .................................................16
2.3.6. Flexibiliteit .....................................................................................................16
2.4. Leren IN diversiteit ................................................................................................17
......................................................................................................................................17
2.4.1. Veelzijdige en gevarieerde aanpak ................................................................17
2.4.2. Breed observeren ..........................................................................................17
2.4.3. Leeromgeving verbreden...............................................................................18
2.4.4. Samenwerkend leren ....................................................................................18
2.4.5. Heterogene groepsvorming ...........................................................................18
2.4.6. Breed evalueren ............................................................................................18
3. Les 3: Krachtig leren en executieve functies ....................................................19
3.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................19
3.2. Executieve functies ...............................................................................................19
3.2.1. Groeien in executieve functies.......................................................................19
1
, 3.2.2. Ordes ven executieve functies.......................................................................19
3.2.3. Hoe ontwikkelen executieve functies zich? ....................................................22
3.2.4. Wat heeft invloed op EF? ..............................................................................23
3.2.5. Tips om EF te ondersteunen en te versterken ...............................................23
3.3. Krachtig leren ........................................................................................................24
3.3.1. Kenmerken van krachtig leren .......................................................................24
3.3.2. Krachtige leeromgeving .................................................................................24
4. Les 4: Doelgericht werken .............................................................................................25
4.1. Essentiële elementen in LV i.v.m. DOELEN = clausules ........................................25
5. Les 5: Breed observeren – beginsituatie .......................................................................27
5.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................27
5.2. Wat is breed observeren? .....................................................................................27
5.2.1. Hoe breed? ...................................................................................................27
5.2.2. Aandachtspunten ..........................................................................................27
5.3. Beginsituatie .........................................................................................................27
5.3.1. Pedagogische beginsituatie ...........................................................................28
5.3.2. Didactische beginsituatie ...............................................................................28
5.3.3. Beginsituatie inzake infrastructuur en materiaal ............................................29
5.4. Observatiegegevens .............................................................................................29
5.4.1. Nut ................................................................................................................29
5.5. Besluit ...................................................................................................................29
6. Les 6: Breed observeren van een specifieke doelgroep – leerlingen in
arbeidsmarktgerichte finaliteit ...............................................................................................31
6.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................31
6.2. Kenmerken beginsituaties van FA-leerlingen ........................................................31
6.2.1. De relatie met de leerkracht ..........................................................................31
6.2.2. Volwassen en verantwoordelijk......................................................................31
6.2.3. Spontaan en direct ........................................................................................31
6.2.4. Dicht bij hun gevoel .......................................................................................32
6.2.5. Relaties met de mensen die hen omringen....................................................32
6.2.6. Praktische en emotionele intelligentie............................................................32
6.2.7. Praktijk en theorie zijn met elkaar verweven ..................................................32
6.2.8. Sterk beïnvloed door actualiteit en media ......................................................32
6.2.9. De goede studierichting .................................................................................32
6.2.10. Kleinere klasgroepen.....................................................................................32
6.3. Tips om leerlingen in FA te motiveren....................................................................33
7. Les 7: Actief en samenwerkend leren – deel 1 ..............................................................35
7.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................35
7.2. Samenwerkend leren/ coöperatief leren (PIGS) ....................................................35
7.2.1. Verschil tussen bij elkaar zitten en echt samenwerken ..................................36
2
, 7.2.2. Voordelen van ‘samenwerkend leren’ ............................................................36
7.2.3. PIGS-criteria..................................................................................................36
7.3. Aanpak, afspraken en middelen m.b.t. coöperatieve werkvormen .........................39
7.3.1. Houding/ aanpak van de leerkracht ...............................................................39
7.3.2. Afspraken bij samenwerken in de klas...........................................................39
7.3.3. Wenken voor leerkracht bij de begeleiding van samenwerkend leren ............39
7.4. Groepswerk ..........................................................................................................40
7.4.1. Omschrijving .................................................................................................40
7.4.2. Groepssamenstelling en groepsgrootte .........................................................40
8. Les 8: Actief en samenwerkend leren – deel 2 ..............................................................41
8.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................41
8.2. Activerende werkvormen.......................................................................................41
8.2.1. Keuze van een werkvorm ..............................................................................41
8.2.2. Didactische werkvormen: indeling .................................................................42
9. Les 9: Leren leren .........................................................................................................43
9.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................43
9.2. Scaffolding ............................................................................................................43
9.2.1. Spiekbriefjes..................................................................................................43
9.3. Wat is leren leren? ................................................................................................44
9.4. Doelen: wat moeten lln op vlak van leren leren bereiken? .....................................44
9.4.1. Lager onderwijs: leergebiedoverschrijdende eindtermen ‘leren leren’ ............44
9.4.2. Secundair onderwijs ......................................................................................44
9.5. Hoe kunnen leerkrachten leren leren van leerlingen stimuleren? ..........................44
9.5.1. Een taak voor elke leraar...............................................................................44
9.5.2. De leraar als coach .......................................................................................45
9.5.3. Werkvormen die leren leren stimuleren .........................................................45
9.5.4. Onderwijsaanpak bij elk onderdeel van leren leren........................................45
9.6. Op weg naar zelfgestuurd leren ............................................................................46
9.6.1. Hoe zelfgestuurd leren stimuleren? ...............................................................46
10. Les 10: Feedback ..........................................................................................................47
10.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................47
10.2. Wat is feedback?...................................................................................................47
10.3. Feedback geven ...................................................................................................47
10.4. Mind the gap .........................................................................................................47
10.5. Effectieve/ krachtige feedback ..............................................................................48
10.6. Niveaus van feedback ...........................................................................................48
10.6.1. Taakgerichte feedback ..................................................................................48
10.6.2. Procesgerichte feedback ...............................................................................49
10.6.3. Zelfregulerende feedback ..............................................................................49
3
, 10.6.4. Persoonsgerichte feedback ...........................................................................49
10.7. Hoe feedback geven? (extra info) .........................................................................50
10.8. Growth mindset vs. fixed mindset..........................................................................50
10.9. Differentiatie in feedback .......................................................................................50
11. Les 11: Breed evalueren................................................................................................51
11.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................51
11.2. Evalueren vandaag: assessment ..........................................................................51
11.3. Waarom evalueren? ..............................................................................................52
11.4. Wat evalueren? .....................................................................................................52
11.5. Waar ligt de lat? ....................................................................................................52
11.6. Kwaliteitsvol evalueren..........................................................................................52
11.6.1. 6 criteria voor kwaliteitsvolle evaluatie ...........................................................52
11.7. Breed evalueren: een waaier aan mogelijkheden ..................................................54
11.7.1. Aandachtspunten breed evalueren ................................................................54
11.7.2. Competenties zichtbaar maken via vaardigheidstaken ..................................54
11.8. Assessment ..........................................................................................................54
11.8.1. Visie op leren ................................................................................................55
11.8.2. 5 kenmerken van assessment .......................................................................55
11.8.3. Evalueren van vaardigheden .........................................................................56
11.8.4. Evalueren van attitudes .................................................................................56
11.9. Door wie wordt geëvalueerd?................................................................................56
11.9.1. Zelfevaluatie ..................................................................................................56
11.9.2. Peerevaluatie ................................................................................................56
11.9.3. Leerkracht + peerevaluatie = co-evaluatie of collaboratieve evaluatie ...........57
11.9.4. Leerlingenbetrokkenheid bij evaluatie............................................................57
11.10. Andere vormen van evalueren ..........................................................................57
11.10.1. Toets .........................................................................................................57
11.10.2. Portfolio .....................................................................................................57
12. Les 12: Binnenklasdifferentiatie .....................................................................................59
12.1. Situering in leermaterialen ....................................................................................59
12.2. Kader: tandwielmodel............................................................................................59
12.3. Definitie en voorbeelden .......................................................................................59
12.3.1. Definitie .........................................................................................................59
12.4. Deel 1: Op basis waarvan kan je differentiëren .....................................................60
12.4.1. Voorkennis ....................................................................................................60
12.4.2. Cognitieve vaardigheden ...............................................................................60
12.4.3. Achtergrond...................................................................................................60
12.4.4. Interesses .....................................................................................................60
12.4.5. Leervoorkeuren .............................................................................................61
4