GEMEENSCHAPSGERICHT WERKEN
HOOFDSTUK 1 – INLEIDING
1.VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
= Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor.
Tegelijk: Containerbegrip dat vele ladingen dekt.
- Dezelfde terminologie, andere invulling/visie
- Onderhevig aan discussie en kritiek
Initiatieven:
- Wit gele kruis
- Zorgarme buurt
- Atelier gast
- Villa vip
- Op kot in een woonzorgcentrum
ZORGZAME BUURT
“In een Zorgzame Buurt
wonen mensen comfortabel in hun woning of vertrouwde buurt. Het is een buurt waar jong en
oud elkaar kennen en helpen. In een zorgzame Buurt staat levenskwaliteit centraal,
voorzieningen en diensten zijn er voor iedereen toegankelijk. Iedereen voelt er zich goed en wordt
geholpen, ongeacht de ondersteuningsbehoeften.”
2. SOCIO-HISTORISCHE ONTLEDING
LAAG 1 - DE SOCIALE RELATIE TUSSEN OVERHEID EN BURGERS:
1830: Klassiek-liberale staatsopvatting
-> De overheid komt zo min mogelijk tussen in private aangelegenheden.
Eind 19de eeuw: sociale kwestie
-> Slechte leefomstandigheden en grote kindersterfte zorgden voor sociale onrust. (Stakingen door
arbeidersbewegingen , er kwam onrust)
De opsplitsing tussen het publieke en het private werd kleiner het werd meer een publieke zaak = de
gemeenschap. De eerste vorm van vermaatschappeling = invoering van de leerplicht
Eind 19de – begin 20ste eeuw:
-> Van afstandelijke naar sociale relatie tussen overheid en burgers/gezinnen
- Bv. 1914: Invoering leerplicht
- Bv. Gesubsidieerde liefdadigheid
- Bv. Sociaal beleid & sociale voorzieningen
LAAG 2 - DEÏNSTITUTIONALISERING EN ‘COMMUNITY CARE’:
1960/1970: Kritiek op de residentiële zorg
, - Sluiting grote psychiatrische instellingen
- Begrip ‘Community care’: Extramuralisering van de zorg
- Onderscheid in de (gezondheids)zorg tussen eerste, tweede, derde & nulde lijn = categorisering
LAAG 3 – SOLIDARITEIT, KOUDE SOLIDARITEIT:
Koude solidariteit= Ondersteuning bij mensen vanop afstand. Iedereen kan een ongeval
overkomen,..
Na WOII: Uitbouw van de verzorgingsstaat , Via de sociale zekerheid:
- Levenslange sociale bescherming voor iedereen (o.a. door belastingen)
(Bv. gezinsbijslag, pensioenen, werkloosheidsuitkering, ongevallen-/ziekteverzekering,….)
- Solidariteit tussen mensen die elkaar niet persoonlijk kennen
(‘koud’ = rationeel, vanop afstand)
LAAG 3 – SOLIDARITEIT, WARME SOLIDARITEIT:
Warme solidariteit = Ondersteuning bij mensen die dicht bij je staan die vaak gebaseerd is informele
normen en waarden. ( Vrienden , familie,..)
Leidend principe: subsidiariteit
- Zorg wordt in de eerste plaats verwacht in de informele en private sfeer.
(‘warm’ = dichtbij, rechtstreeks)
- Burgers worden aangesproken op een ‘morele plicht’ om de zorg en ondersteuning voor
medeburgers feitelijk op te nemen.
- Burgers beslissen zelf over de spelregels: wie dit ‘verdient’ en wie niet.
3. NIEUW BEGRIP? OF HISTORISCHE CONSTANTE?:
- Vormgeving aan de relatie tussen overheid en burgers
- Rol van formele hulpverleners (professionals) en informele hulpverleners (mantelzorg, buren,
vrijwilligers,…)
- Verbonden met solidariteitsopvattingen
4. ‘VERMAATSCHAPPELIJKING’ IN HET MEEST RECENTE BELEIDSDISCOURS
- “We blijven daar inzetten op verduurzaming van de werkingsprincipes geïntegreerd breed
onthaal en vermaatschappelijking van de zorg.”
- “In het kader van de vermaatschappelijking van de zorg zetten we verder in op het versterken
van de eigen krachten en mogelijkheden van de burger en zijn omgeving.”
- “We moedigen daarom geïntegreerde lokale zorginitiatieven – waaronder ook zorgzame
buurten kunnen begrepen worden - aan die mantel-, informele en professionele zorg kunnen
verweven met elkaar en zetten daarbij in op digitale hulp.”
5. EEN VERHAAL IN VERSCHILLENDE SECTOREN
GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG - ART. 107
“De Koning kan in specifieke financieringswijzen voorzien om, op experimentele basis en beperkt in de
tijd, een prospectieve en programmageoriënteerde financiering van zorgcircuits en netwerken mogelijk
te maken.”
ONDERSTEUNING VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING - PERSPECTIEF 2020
,“Gewoon als het kan, bijzonder als het moet.”
INTEGRALE JEUGDHULP
“De jeugdhulpverlening ‘vermaatschappelijken’ of met andere woorden maximaal een beroep doen op
de eigen krachten van de gebruikers van de jeugdhulpverlening en van hun omgeving.”
OUDERENZORG
“Een leeftijdsvriendelijk Vlaanderen versterkt de positie van de ouder wordende personen in de
samenleving, beklemtoont hun eigen regie en biedt toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg en
ondersteuning op maat en tegemoetkomingen wanneer kwetsbaarheid de overhand neemt.”
CENTRALE BEGRIPPEN:
- Deïnstitutionalisering
- Community care
- Inclusie
- Verbinding, netwerken
- Contextgericht werken
- Eigen kracht, zelfredzaamheid
- Vraagsturing, zelfbepaling
- Respijtzorg = De professionele omkadering rond mantelzorg , even ademrust voor de
mantelzorgers.
- Solidariteit: koud - warm?
POSITIEVE ASPECTEN
VERMAATSCHAPPELIJKING’ GENEREERT KANSEN:
= Vermaatschappelijking streeft naar een solidaire samenleving.
- Erkenning dat elke hulpvrager ook een burger is, die recht heeft op een volwaardige plaats in
de samenleving én het recht heeft die mee in te vullen.
(~ Recht op participatie en zelfbepaling)
- Erkenning van de kracht en de eigen expertise van burgers.
- Voorkomt dat mensen gereduceerd worden tot hun problemen.
- Voorkomt dat mensen geïnstitutionaliseerd worden en daarbij geen deel meer uitmaken van
de samenleving.
- Stimuleert zorginnovatie.
- Opent de ogen voor de mogelijkheden in de buurt en eigen leefomgeving.
AANDACHTSPUNTEN - MOGELIJKE RISICO’S EN VALKUILEN:
VERBINDING, AUTONOMIE EN PARTICIPATIE, MAAR…
- Gebaseerd op een fictief mensbeeld: de mondige, gemotiveerde, autonome en rationele
burger
- Nadruk op eigen verantwoordelijkheid en autonomie kan nadruk op eigen schuld worden
- Te sterk en onterecht dichotomisch denken: autonomie (thuis) – afhankelijkheid
(professionele zorg)
, Gebrek aan sociale cohesie als probleem én oplossing?
- PARADOX: Mensen in kwetsbare situaties moeten het meest beroep doen op hun (kwetsbare)
netwerk (als dat al bestaat) -> TUP (Trek Uw Plan)?
INZETTEN OP AMBULANTE HULPVERLENING EN HET EIGEN NETWERK
- Vanzelfsprekendheid van ondersteuning door het eigen netwerk
- MAAR wordt dit netwerk momenteel inderdaad onvoldoende aangesproken?
- MAAR kan een mantelzorgers zijn ‘mantel’ nog afleggen (zonder schaamte)?
- MAAR wat met de belangen en zorgvragen van mantelzorgers?
- MAAR wat met andere rollen?
INZETTEN OP AMBULANTE HULPVERLENING EN HET EIGEN NETWERK
- Budgettaire overwegingen
MAAR ambulante hulpverlening is niet per se goedkoper.
- Inclusief burgerschap: structurele en sociale component
Fysieke aanwezigheid ≠ erbij horen, deel uitmaken van
EXTRA TEKSTEN:
TEKST 1 - HET MENSBEELD ACHTER VERMAATSCHAPPELIJKING IS FICTIE (ROETS ET AL., 2018)
VRAAG 1:
Vermaatschappelijking wordt vaak beschouwd als een nieuwe ontwikkeling, maar kan evengoed gezien
worden als een historische constante. Licht toe wat er doorheen de geschiedenis precies terugkeert of
constant blijft.
Hoewel vermaatschappelijking vaak als iets nieuws wordt gezien, is het eigenlijk een historische constante. Wat
steeds terugkeert is:
De relatie tussen burger en overheid: doorheen de geschiedenis verandert hoe de overheid en burgers
samen verantwoordelijkheid nemen voor zorg en welzijn.
De invulling van burgerschap en mensenrechten: Het idee van vermaatschappelijking weerspiegelt
steedsn veranderende economische, sociale, en politieke contexten.
Doorheen de geschiedenis verandert de balans tussen individuele verantwoordelijkheid en collectieve
solidariteit.
Kort gezegd: vermaatschappelijking is geen nieuw idee, maar een voortdurende zoektocht naar hoe samenleving
en overheid samen zorg dragen.
VRAAG 2:
Leg in eigen woorden het verschil uit tussen koude en warme solidariteit, en illustreer ze elk met een
concreet voorbeeld.
Betekenis Voorbeeld
Kou Collectieve, universele zorg via de sta Een dakloze krijgt automatisch toegang t
de at. Iedereen heeft recht op beschermi ot gezondheidszorg, zonder dat iemand
solid ng, ongeacht persoonlijke band. uit zijn netwerk moet tussenkomen.
arite
it
War Zorg vanuit morele plicht binnen famil Een dochter zorgt voor haar zieke moede
me ie, vrienden, buren. Informeel en pers r thuis, omdat ze dat als haar verantwoo
solid oonlijk. rdelijkheid ziet.
arite
it
VRAAG 3:
HOOFDSTUK 1 – INLEIDING
1.VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
= Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor.
Tegelijk: Containerbegrip dat vele ladingen dekt.
- Dezelfde terminologie, andere invulling/visie
- Onderhevig aan discussie en kritiek
Initiatieven:
- Wit gele kruis
- Zorgarme buurt
- Atelier gast
- Villa vip
- Op kot in een woonzorgcentrum
ZORGZAME BUURT
“In een Zorgzame Buurt
wonen mensen comfortabel in hun woning of vertrouwde buurt. Het is een buurt waar jong en
oud elkaar kennen en helpen. In een zorgzame Buurt staat levenskwaliteit centraal,
voorzieningen en diensten zijn er voor iedereen toegankelijk. Iedereen voelt er zich goed en wordt
geholpen, ongeacht de ondersteuningsbehoeften.”
2. SOCIO-HISTORISCHE ONTLEDING
LAAG 1 - DE SOCIALE RELATIE TUSSEN OVERHEID EN BURGERS:
1830: Klassiek-liberale staatsopvatting
-> De overheid komt zo min mogelijk tussen in private aangelegenheden.
Eind 19de eeuw: sociale kwestie
-> Slechte leefomstandigheden en grote kindersterfte zorgden voor sociale onrust. (Stakingen door
arbeidersbewegingen , er kwam onrust)
De opsplitsing tussen het publieke en het private werd kleiner het werd meer een publieke zaak = de
gemeenschap. De eerste vorm van vermaatschappeling = invoering van de leerplicht
Eind 19de – begin 20ste eeuw:
-> Van afstandelijke naar sociale relatie tussen overheid en burgers/gezinnen
- Bv. 1914: Invoering leerplicht
- Bv. Gesubsidieerde liefdadigheid
- Bv. Sociaal beleid & sociale voorzieningen
LAAG 2 - DEÏNSTITUTIONALISERING EN ‘COMMUNITY CARE’:
1960/1970: Kritiek op de residentiële zorg
, - Sluiting grote psychiatrische instellingen
- Begrip ‘Community care’: Extramuralisering van de zorg
- Onderscheid in de (gezondheids)zorg tussen eerste, tweede, derde & nulde lijn = categorisering
LAAG 3 – SOLIDARITEIT, KOUDE SOLIDARITEIT:
Koude solidariteit= Ondersteuning bij mensen vanop afstand. Iedereen kan een ongeval
overkomen,..
Na WOII: Uitbouw van de verzorgingsstaat , Via de sociale zekerheid:
- Levenslange sociale bescherming voor iedereen (o.a. door belastingen)
(Bv. gezinsbijslag, pensioenen, werkloosheidsuitkering, ongevallen-/ziekteverzekering,….)
- Solidariteit tussen mensen die elkaar niet persoonlijk kennen
(‘koud’ = rationeel, vanop afstand)
LAAG 3 – SOLIDARITEIT, WARME SOLIDARITEIT:
Warme solidariteit = Ondersteuning bij mensen die dicht bij je staan die vaak gebaseerd is informele
normen en waarden. ( Vrienden , familie,..)
Leidend principe: subsidiariteit
- Zorg wordt in de eerste plaats verwacht in de informele en private sfeer.
(‘warm’ = dichtbij, rechtstreeks)
- Burgers worden aangesproken op een ‘morele plicht’ om de zorg en ondersteuning voor
medeburgers feitelijk op te nemen.
- Burgers beslissen zelf over de spelregels: wie dit ‘verdient’ en wie niet.
3. NIEUW BEGRIP? OF HISTORISCHE CONSTANTE?:
- Vormgeving aan de relatie tussen overheid en burgers
- Rol van formele hulpverleners (professionals) en informele hulpverleners (mantelzorg, buren,
vrijwilligers,…)
- Verbonden met solidariteitsopvattingen
4. ‘VERMAATSCHAPPELIJKING’ IN HET MEEST RECENTE BELEIDSDISCOURS
- “We blijven daar inzetten op verduurzaming van de werkingsprincipes geïntegreerd breed
onthaal en vermaatschappelijking van de zorg.”
- “In het kader van de vermaatschappelijking van de zorg zetten we verder in op het versterken
van de eigen krachten en mogelijkheden van de burger en zijn omgeving.”
- “We moedigen daarom geïntegreerde lokale zorginitiatieven – waaronder ook zorgzame
buurten kunnen begrepen worden - aan die mantel-, informele en professionele zorg kunnen
verweven met elkaar en zetten daarbij in op digitale hulp.”
5. EEN VERHAAL IN VERSCHILLENDE SECTOREN
GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG - ART. 107
“De Koning kan in specifieke financieringswijzen voorzien om, op experimentele basis en beperkt in de
tijd, een prospectieve en programmageoriënteerde financiering van zorgcircuits en netwerken mogelijk
te maken.”
ONDERSTEUNING VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING - PERSPECTIEF 2020
,“Gewoon als het kan, bijzonder als het moet.”
INTEGRALE JEUGDHULP
“De jeugdhulpverlening ‘vermaatschappelijken’ of met andere woorden maximaal een beroep doen op
de eigen krachten van de gebruikers van de jeugdhulpverlening en van hun omgeving.”
OUDERENZORG
“Een leeftijdsvriendelijk Vlaanderen versterkt de positie van de ouder wordende personen in de
samenleving, beklemtoont hun eigen regie en biedt toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg en
ondersteuning op maat en tegemoetkomingen wanneer kwetsbaarheid de overhand neemt.”
CENTRALE BEGRIPPEN:
- Deïnstitutionalisering
- Community care
- Inclusie
- Verbinding, netwerken
- Contextgericht werken
- Eigen kracht, zelfredzaamheid
- Vraagsturing, zelfbepaling
- Respijtzorg = De professionele omkadering rond mantelzorg , even ademrust voor de
mantelzorgers.
- Solidariteit: koud - warm?
POSITIEVE ASPECTEN
VERMAATSCHAPPELIJKING’ GENEREERT KANSEN:
= Vermaatschappelijking streeft naar een solidaire samenleving.
- Erkenning dat elke hulpvrager ook een burger is, die recht heeft op een volwaardige plaats in
de samenleving én het recht heeft die mee in te vullen.
(~ Recht op participatie en zelfbepaling)
- Erkenning van de kracht en de eigen expertise van burgers.
- Voorkomt dat mensen gereduceerd worden tot hun problemen.
- Voorkomt dat mensen geïnstitutionaliseerd worden en daarbij geen deel meer uitmaken van
de samenleving.
- Stimuleert zorginnovatie.
- Opent de ogen voor de mogelijkheden in de buurt en eigen leefomgeving.
AANDACHTSPUNTEN - MOGELIJKE RISICO’S EN VALKUILEN:
VERBINDING, AUTONOMIE EN PARTICIPATIE, MAAR…
- Gebaseerd op een fictief mensbeeld: de mondige, gemotiveerde, autonome en rationele
burger
- Nadruk op eigen verantwoordelijkheid en autonomie kan nadruk op eigen schuld worden
- Te sterk en onterecht dichotomisch denken: autonomie (thuis) – afhankelijkheid
(professionele zorg)
, Gebrek aan sociale cohesie als probleem én oplossing?
- PARADOX: Mensen in kwetsbare situaties moeten het meest beroep doen op hun (kwetsbare)
netwerk (als dat al bestaat) -> TUP (Trek Uw Plan)?
INZETTEN OP AMBULANTE HULPVERLENING EN HET EIGEN NETWERK
- Vanzelfsprekendheid van ondersteuning door het eigen netwerk
- MAAR wordt dit netwerk momenteel inderdaad onvoldoende aangesproken?
- MAAR kan een mantelzorgers zijn ‘mantel’ nog afleggen (zonder schaamte)?
- MAAR wat met de belangen en zorgvragen van mantelzorgers?
- MAAR wat met andere rollen?
INZETTEN OP AMBULANTE HULPVERLENING EN HET EIGEN NETWERK
- Budgettaire overwegingen
MAAR ambulante hulpverlening is niet per se goedkoper.
- Inclusief burgerschap: structurele en sociale component
Fysieke aanwezigheid ≠ erbij horen, deel uitmaken van
EXTRA TEKSTEN:
TEKST 1 - HET MENSBEELD ACHTER VERMAATSCHAPPELIJKING IS FICTIE (ROETS ET AL., 2018)
VRAAG 1:
Vermaatschappelijking wordt vaak beschouwd als een nieuwe ontwikkeling, maar kan evengoed gezien
worden als een historische constante. Licht toe wat er doorheen de geschiedenis precies terugkeert of
constant blijft.
Hoewel vermaatschappelijking vaak als iets nieuws wordt gezien, is het eigenlijk een historische constante. Wat
steeds terugkeert is:
De relatie tussen burger en overheid: doorheen de geschiedenis verandert hoe de overheid en burgers
samen verantwoordelijkheid nemen voor zorg en welzijn.
De invulling van burgerschap en mensenrechten: Het idee van vermaatschappelijking weerspiegelt
steedsn veranderende economische, sociale, en politieke contexten.
Doorheen de geschiedenis verandert de balans tussen individuele verantwoordelijkheid en collectieve
solidariteit.
Kort gezegd: vermaatschappelijking is geen nieuw idee, maar een voortdurende zoektocht naar hoe samenleving
en overheid samen zorg dragen.
VRAAG 2:
Leg in eigen woorden het verschil uit tussen koude en warme solidariteit, en illustreer ze elk met een
concreet voorbeeld.
Betekenis Voorbeeld
Kou Collectieve, universele zorg via de sta Een dakloze krijgt automatisch toegang t
de at. Iedereen heeft recht op beschermi ot gezondheidszorg, zonder dat iemand
solid ng, ongeacht persoonlijke band. uit zijn netwerk moet tussenkomen.
arite
it
War Zorg vanuit morele plicht binnen famil Een dochter zorgt voor haar zieke moede
me ie, vrienden, buren. Informeel en pers r thuis, omdat ze dat als haar verantwoo
solid oonlijk. rdelijkheid ziet.
arite
it
VRAAG 3:
